„Það kom mér á óvart. Ég hef ekki verið að hugsa mikið um kvikmyndaframleiðslu allra síðustu árin. Síðustu frumsýningarnar voru 2013. Síðan þá hef ég fengist við að skrifa, fyrst kvikmyndahandrit og síðan bækur. Ástæðan fyrir heiðursverðlaununum er kannski sú að eftir að ég ákvað að leggja fyrir mig kvikmyndagerð hef ég í næstum fimmtíu ár haldið mig við hana. Nánast á öllum vígstöðvum, sem höfundur og leikstjóri og líka sem formaður Félags kvikmyndagerðarmanna og síðar sem framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs,“ segir Þorsteinn Jónsson, leikstjóri og heiðursverðlaunahafi Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar í ár, inntur eftir því hvort viðurkenningin hafi komið honum á óvart.
Þorsteinn veitti verðlaununum viðtöku rétt í þessu þegar Edduverðlaunin voru afhent við hátíðlega athöfn en þau hlýtur hann fyrir áratugalangt framlag sitt til íslenskrar kvikmyndalistar.
„Þetta er náttúrlega heiður og ég lít á þetta sem viðurkenningu á því sem ég hef komið í verk og ekki síður á vinnu þeirra sem hafa unnið með mér og kennt mér,“ bætir Þorsteinn við en hann ákvað ungur að árum að feta kvikmyndabrautina, eða strax að loknu menntaskólanámi.
„Ég var svo lánsamur að Þorgeir Þorgeirson réð mig sem aðstoðarmann og ég fékk að bera græjurnar fyrir hann, 35 millimetra Arriflex með batteríi sem var eins og lítið bílabatterí og þrífót. Þorgeir var minn fyrsti kennari og lagði áherslu á mikilvægi heimildamyndarinnar. Síðan fékk ég starf sem klippari við Sjónvarpið sem var nýstofnað og eftir það varð ekki aftur snúið.“
Nam fræðin erlendis
Þorsteinn er fæddur í Reykjavík 1946. Árið 1968, þá 22 ára gamall, fór hann til Prag til að nema kvikmyndagerð en þá stóð blómaskeið tékkneskra kvikmynda sem hæst. Þorsteinn var nýkominn til Prag þegar Rússar réðust inn í Tékkóslóvakíu og varð hann því vitni að þeim heimssögulegu atburðum. Í skáldsögu sinni Vordagar í Prag, sem kom út árið 2023, rifjar hann upp minningar sínar frá þessum tíma og lýsir lævi blöndnu andrúmsloftinu þegar innrás Rússa var yfirvofandi.
Eftir námið í Prag og framhaldsnám í Japan gerði Þorsteinn röð heimildamynda ásamt Ólafi Hauki Símonarsyni, m.a. myndirnar Fiskur undir steini, Lífsmark, Öskudagur, Gagn og gaman og Daglegt brauð. Þá ber að nefna bíómyndir Þorsteins sem eru þrjár talsins; Punktur, punktur, komma, strik (1980), Atómstöðin (1984) og Skýjahöllin (1994).
Ítarlegt viðtal við Þorstein birtist á menningarsíðum Morgunblaðsins sem og á menningarvef mbl.is á morgun, laugardag.
