Meirihluti þingmanna á Evrópuþinginu samþykkti síðasta þriðjudag að hækka næstu sjö ára fjárlög Evrópusambandsins um 200 milljarða evra miðað við tillöguna sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins lagði fram síðasta sumar. Fjárlögin eiga að taka gildi í byrjun árs 2028 og gilda til 2034.
Tillaga framkvæmdastjórnarinnar var upp á um átján hundruð milljarða evra, en fjárlögin fara yfir tvö þúsund milljarða, verði útgáfa þingsins að veruleika.
Afgreiðsla þingsins síðasta þriðjudag er hins vegar bara einn áfangi á þessari löngu vegferð, og það er nokkuð ljóst að fjárlögin - eins og þingið sér þau - eiga eftir að mæta talsverðri mótspyrnu; hópur aðildarríkja með Þýskaland í fararbroddi vilja lægri fjárlög en jafnvel þau sem framkvæmdastjórnin lagði til.
„Evrópa getur ekki mætt morgundeginum með fjárlögum gærdagsins,“ sagði Roberta Metsola, forseti Evrópuþingsins á blaðamannafundi í Strassborg eftir atkvæðagreiðsluna á þriðjudag.
Skilaboð hennar til aðildarríkjanna voru ótvíræð: „Við horfumst í augu við nýjan raunveruleika, ný vandamál og ný verkefni, á sviði varnar- og öryggismála, samkeppnishæfni og viðnámsþrótt,“ sagði hún.
„Ef við viljum að Evrópa standi ein og óstudd, þá verða fjárlög okkar að endurspegla þá fyrirætlan - við getum ekki farið fram á að næsta kynslóð borgi gamlar skuldir; við þurfum nýja fjármuni til þess,“ sagði Metsola. Með því var hún að vísa til þess að tillaga þingsins gengur meðal annars út á að endurgreiðslur á lánum sem tekin voru vegna heimsfaraldursins komi ekki niður á fjárveitingum næstu ára.
Þrjúhundruð og sjötíu (370) þingmenn (af 720) samþykktu tillögu þingsins síðasta þriðjudag; þar á meðal þinghópar Kristilegra Demókrata, Sósíal Demókrata, Græningja og Frjálslyndra. Það eru þinghóparnir sem í mörgum tilfellum hafa unnið saman að stórum málum á þinginu; þótt stundum hafi slegið í brýnu milli þeirra, þá eru þessir hópar að mestu einhuga um afstöðu þingsins í þessu máli.
En þótt Evrópuþingið hafi markað sér afstöðu hvað fjárlögin varðar, þá er langur vegur í að niðurstaða fáist, og það var nokkuð ljóst, þegar leiðtogar aðildarríkjanna komu saman á óformlegum fundi á Kýpur í síðustu viku; fundi þar sem Antonio Costa, forseti leiðtogaráðsins hafði sett þetta mál framarlega á dagskrá.
„Við þurfum að ræða af hreinskilni um hvernig við getum mætt markmiðum okkar með nægum fjármunum og nýjum tekjustofnum. Á sama tíma vil ég að við ræðum hvernig langtímafjárlög Evrópusambandsins styðja við áform okkar um að auka samkeppnishæfni; það verður okkar helsta verkfæri í sameiginlegum aðgerðum.“
„Þetta eru mjög erfiðar viðræður,“ sagði Giorgia Meloni, forsætisráðherra Ítalíu við fréttamenn á fundinum á Kýpur. Það er ekki ofmælt, því það er djúpstæður ágreiningur milli ríkisstjórna aðildarríkjanna tuttugu og sjö, ekki aðeins um upphæðirnar í fjárlögum ESB, heldur einnig um í hvað þessir peningar eigi að fara.
Um það bil þrettán aðildarríki, þar á meðal Pólland, Eistland, Frakkland og Spánn (stundum kölluð „Samheldnisríkin“, eða Friends of Cohesion), vilja bæta í fjárlögin af ýmsum ástæðum, meðal annars til að kosta útgjöld í varnar- og öryggismálum, auka samkeppnishæfni og mæta áskorunum sem tengjast loftslagsmálum - og þau vilja alls ekki að dregið verði úr styrkjum til fátækari svæða og ríkja innan Evrópusambandsins og styrkjum til landbúnaðar.
Hinum megin er hópur ríkja - um það bil sjö talsins - sem eru hörð á móti hækkunum og vilja ýmis fara eftir tillögu framkvæmdastjórnarinnar eða skera meira niður. Þetta eru ríki á borð við Þýskaland, Holland, Svíþjóð og Danmörku; þessi hópur hefur verið kenndur við sparsemi („The frugals“).
„Það verður að lækka upphæðina í fjárlögunum; þetta er óásættanlegt,“ sagði Rob Jetten forsætisráðherra Hollands á leiðtogafundinum. „Á sama tíma og næstum öll aðildarríki standa frammi fyrir því að skera niður heimafyrir, þá gengur ekki að tillaga framkvæmdastjórnarinnar sé að bæta í,“ sagði Friedrich Merz, kanslari Þýskalands.
Átök undir tímapressu
Eðli málsins samkvæmt er við því að búast að tekist sé á um fjárlög Evrópusambandsins. Þau setja tóninn og stefnuna í fjárútlátum til langs tíma; það eru miklir - og ólíkir -hagsmunir í húfi, og það er talsverður munur á efnahag aðildaríkjanna tuttugu og sjö; nokkuð sem ævinlega hefur sett mark sitt á afstöðu þeirra. Við allt þetta bætist óvissan í alþjóðamálum, aukin pressa annarra valdablokka í heiminum á Evrópusambandið, og þrýstingur á að auka útgjöld í varnar- og öryggismálum, bæði heimafyrir og hjá Evrópusambandinu.
Þingmenn á Evrópuþinginu vita mæta vel að einstök aðildarríki eru ekkert sérstaklega vel í stakk búin að bæta í framlög sín til Evrópusambandsins; í tillögu þingsins er meðal annars lagt til að skattar sem ESB innheimtir - nokkuð sem kallast „eigin tekjustofnar“- verði til dæmis settir á stóru tæknifyrirtækin eða tóbaksframleiðendur. Um þetta, og margt annað verður tekist á næstu mánuðina; Antonio Costa vill hins vegar ljúka þessum viðræðum og ná samkomulagi um næstu áramót - hann horfir til forsetakosninganna í Frakklandi næsta vor; takist Þjóðfylkingu Marine Le Pen að koma sínum frambjóðanda í Elysee höllina í París, verður undir hælinn lagt hvort næsti forseti Frakklands er tilbúin(n) í þær málamiðlanir sem til þarf.
