Fiskeldi er ört vaxandi grein matvælaframleiðslu, samkvæmt skýrslu Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna sem kom út í dag.
Vöxturinn er mun meiri en í öðrum tegundum matvælaframleiðslu og var framleiðslan rúmlega hundrað milljón tonn 2024, sem er sögulegt met.
Á Alþingi og víðar í samfélaginu er tekist á um nýtt frumvarp um lagareldi.
Fjallað var um málið í Speglinum í dag.
Framleiðslan í sögulegu hámarki
Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna er leiðandi alþjóðastofnun á sviði matvælaöryggis, landbúnaðar og sjálfbærrar nýtingar náttúruauðlinda.
Í skýrslunni, sem ber heitið Staða fiskveiða og fiskeldis á heimsvísu, er fiskeldi lýst sem hratt vaxandi atvinnugrein í matvælaframleiðslu.
Fiskeldi hefur vaxið um tæplega 5% árlega frá aldamótum. Vöxturinn er áþreifanlega meiri en í öðrum greinum matvælaframleiðslu. Fiskeldi gegnir lykilhlutverki í að mæta aukinni eftirspurn eftir prótíni vegna fjölgunar jarðarbúa.
Árið 2024 náði framleiðsla í fiskeldi sögulegu hámarki, 103 milljónir tonna.
Á sama tíma og fiskeldi hefur farið vaxandi stóð framleiðsla hefðbundinna fiskveiða í stað.
Í skýrslunni segir að það endurspegli bæði vistfræðileg takmörk hafsins og bætta stjórnun fiskveiða á heimsvísu.
Hraður vöxtur en ýmsar áskoranir
Manuel Barange, aðstoðarframkvæmdastjóri stofnunarinnar, kynnti skýrsluna í morgun.
Þar sagði hann fiskeldi vera þá grein matvælaframleiðslu sem yxi hraðast og að ekkert benti til annars en að svo yrði áfram.
Á sama tíma hefðu hefðbundnar fiskveiðar staðið í stað undanfarin fjörutíu ár. Það væri jákvætt, því fiskeldi væri viðbót við þá mikilvægu atvinnugrein sem fiskveiðar væru fyrir fæðuöryggi heims.
Nær allt fiskeldi, eða um 90%, kemur frá Asíu. Kína eitt og sér stendur undir ríflega helmingi framleiðslunnar.
Fiskeldi í Afríku, til samanburðar, er innan við 2,5% af heimsframleiðslunni.
Í skýrslunni kemur fram að tækifæri felist í því að byggja upp fiskeldi í öðrum heimshlutum, meðal annars til að tryggja fæðuöryggi.
Barange segir mikilvægt að nýta þann árangur og þá reynslu sem hefur hlotist af fiskeldi til uppbyggingar á nýjum svæðum.
Fiskur, skeldýr og aðrar sjávarafurðir eru einn helsti prótíngjafi mannkyns. Neysla sjávarafurða á mann hefur meira en tvöfaldast frá sjöunda áratugnum.
Í skýrslunni er því spáð að neyslan haldi áfram að aukast fram til 2034 og að 85% af aukningunni komi frá fiskeldi.
Þrátt fyrir þennan mikla vöxt stendur fiskeldi þó frammi fyrir þó nokkrum áskorunum.
Í skýrslunni kemur fram að áhrif loftslagsbreytinga á fiskistofna og aðstæður til fiskeldis geti verið neikvæð.
Áframhaldandi vöxtur þurfi að vera knúinn áfram með sjálfbærni og umhverfisvernd að leiðarljósi en umhverfisverndarsinnar hafa víða mótmælt uppbyggingu fiskeldis.
Í dag er rúmlega þriðjungur fiskveiða ósjálfbær og Barange segir mikilvægt að snúa þeirri þróun við.
Tekist á um frumvarp um lagareldi
Íslensk stjórnvöld undirrituðu í fyrra nýjan samstarfssamning við Matvæla- og landbúnaðarstofnunina. Líkt og annars staðar er fiskeldi í sjó vaxandi atvinnugrein hér á landi og í örri þróun.
Í skýrslu Matvælaráðuneytisins frá 2023 um stöðu og framtíð lagareldis kemur fram að það geti orðið að nýrri efnahagslegri stoð á Íslandi.
Heildarframleiðsla af óslægðum fiski í fiskeldi árið 2025, samkvæmt tölum frá Hagstofunni, var 64.417 tonn sem er 17% aukning frá 2024.
Langmest var framleitt af laxi eða 58.717 tonn sem er 19% aukning frá 2024. Magn bleikju var 5.141 tonn og jókst um átta prósent.
Útflutningsverðmætið nam 53,4 milljörðum.
Gögn um fiskeldisframleiðslu í Evrópu ná til ársloka 2024. Noregur var langstærsti framleiðandi á eldisfiski með rúm 1,6 milljónir tonna. Ísland var stærsti framleiðandi bleikju.
Uppbygging fiskeldis hér á landi hefur þó ekki verið óumdeild.
Umhverfissinnar hafa mótmælt fiskeldi í sjó og hafa, meðal annars, sagt það stefna villta laxastofninum í hættu vegna slysasleppinga úr sjókvíum og sjúkdóma.
Rökin með því hafa einkum snúið að því að það efli atvinnulíf í brothættum sjávarbyggðum.
Frumvarp Hönnu Katrínar Friðriksson atvinnuvegaráðherra um lagareldi var lagt fram á Alþingi í mars.
Lagareldi er víðara hugtak en fiskeldi og nær yfir eldi á lífverum í vatni, ekki bara fiskum. Það getur því falið í sér ræktun og framleiðslu á fiski, skeldýrum, þörungum og kröbbum.
Talsverðar breytingar voru gerðar á frumvarpinu frá því það var birt í samráðsgátt stjórnvalda til að bregðast við þeim athugasemdum sem sendar voru inn.
Megnið af athugasemdunum sem bárust voru frá einstaklingum sem gagnrýndu fiskeldi í opnum sjókvíum út frá náttúruvernd. Þó voru einhverjar sem fögnuðu fyrirhugaðri lagasetningu.
Frumvarpið verður ekki samþykkt fyrir þinglok og ljóst að umræður um það halda áfram í haust.
