Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:

Sögulegur samningur um Grænland var undirritaður í Hvíta húsinu. 

Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, og Mette Frederisen forsætisráðherra Dana ásamt Jens-Frederik Nielsen landsstjóra Grænlendinga undirrituðu samninginn.

NATO er skrifað inn í samninginn sem hefur mikla þýðingu því það dregur NATO löndin inn í varnir Grænlands til framtíðar.

Samkomulagið hefur nánast alls staðar, í hinum vestrænum heimi, fengið mikið lof og góðar viðtökur. Vörn Arktis, sem Grænland er hluti af, er lykilatriði fyrir öryggi Vesturlanda.

Danmörk eitt og sér getur ekki tryggt varnarmál Grænlands. Það er aðeins hægt með aðstoð Bandaríkjanna. Þessi staðreynd fékk Donald Trump til að fara fram á að Grænland yrði hluti af landsvæði Bandaríkjanna.

Trump hefur oft sagt að hann vilji eiga Grænland. Menn hafa tekið það misalvarlega. Hann ríkir ekki til framtíðar og er oft stóryrtur þó engin innistæða sé fyrir því.

Orð Trumps leiddu til diplomatarískrar kreppu sem heyrðist um víða veröld. Menn urðu mjög áhyggjufullir eins og sjá mátti á viðbrögðum ráðamanna, m.a. hér á landi. Fæstir tóku þessu með stóiskri ró.

Nefnd stofnuð

Í janúar fór utanríkisráðherra Dana Lars Løkke Rasmussen ásamt utanríkisráðherra Grænlands Vivian Motzfeldt á fund í Hvíta húsinu vegna málsins. Þar var samið um að stofna vinnuhóp milli Bandaríkjanna, Danmerkur og Grænlands.

Vinnunefndin hóf störf og skrifaði tillögu að samningi. Á meðan vinnan stóð yfir klifraði Trump niður úr tréinu.

Vinna nefndarinnar er talið stórt diplomatískt afrek og fyrir sameiginlega viðleitni Danmerkur og Grænlands. Þannig var brautin lögð fyrir sögulega ákvörðun, sem löndin þrjú staðfestu með undirskrift sinni.

Samningurinn er lagalega bindandi fyrir Trump, segir Lars Løkke Rasmussen, sem trúir ekki að forsetinn muni hætta við samninginn.

Á athöfninni, þar sem samningurinn var kynntur, hrósuðu aðilar hvor öðrum fyrir samstarfið.

Samningurinn fær víða mikið hrós.

Innihald samningsins 

Samningurinn staðfestir fullveldi og heilindi Konungsríkisins Danmerkur sem viðurkennir Grænlendinga sem þjóð, með sjálfsákvörðunarrétt. Grænlendingar hafa lengi vilað undan konungsríkinu en skiptar skoðanir eru meðal þeirra sjálfra um það.

NATO er nefnt á nokkrum stöðum í samningnum, og það skiptir máli. Það getur hjálpað til við að NATO-ríkin skilji mikilvægi þess að Norðurskautið sé sameiginlegt NATO-mál, sem getur haldið Rússlandi og Kína frá svæðinu. 

Bandaríkin hafa með samningnum afsalað sér yfirráðum yfir Grænlandi. Á móti opnar Grænland dyr fyrir Bandaríkin. Samningurinn veitir Bandaríkjunum nokkur mjög mikil réttindi og möguleika á Grænlandi. 

Bandaríkin geta hafist handa við að byggja tvær herstöðvar. Þeir geta sent hermenn og annað starfsfólk til Grænlands samkvæmt reglum danskra yfirvalda. 

Önnur herstöðin á að vera í Narsarsuaq í Suður-Grænlandi. Hin í Mestersvig á austurströndinni. „Við byrjum strax á verkinu,“ segir Trump. 

Þá hafa Bandaríkin möguleika á að byggja fleiri herstöðvar á Grænlandi í framtíðinni. Á sama tíma fá Bandaríkin grænt ljós á að taka Grænland með í stóra varnarverkefnið, Golden Dome.

Fjárfestingar

Aðeins NATO-ríki eða NATO-samstarfsaðilar mega fjárfesta á Grænlandi.

Þetta gæti meðal annars þýtt að Kína sé útilokað frá námuvinnslu á sjaldgæfum steinefnum og jarðvegi á Grænlandi.

Samkvæmt formanni heimastjórnarinnar, Jens-Frederik Nielsen, mun samkomulagið einnig tryggja að Bandaríkjamenn fari nú að taka tillit til lífsstíls og sjálfsákvörðunarréttar Grænlendinga.

Danmörk og Grænland sætta sig við samkomulagið.

Engu fullveldi var afsalað.

Þetta er nánast uppfærsla á fyrra samkomulagi frá 1951, þrátt fyrir að Mette Fredrikssen segi það stærra og betra samkomulag. 

Að sjálfsögðu viðurkennir forsætisráðherrann ekki að ryki hafi verið dustað af gömlum samning í sinni valdatíð. Hún ásamt ESB reyndu að bera fé á Grænlendinga í von um inngögu þeirra inn í ESB, sem Mette Fredrikssen er hrifin af, enda eigir hún von um góða stöðu þar þegar stjórnmálaferli hennar lýkur í Danmörku.

Samkomulagið skapar ró og stöðugleika varðandi varnir Grænlands. Ekki veitti af, valdabarátta um eigið land skapar óvissu hjá lýðnum í landinu. Forystumenn Grænlands tóku ákvörðun um málið eins og vera ber.

Fyrir utan að skapa ró og stöðugleika þá opnar samkomulagið fyrir miklar efnahagslegar umbætur fyrir Danmörku og Grænland.

Samkomulagið skapar stöðugleika og miklar fjárfestingarmöguleika. Þetta veitir dönskum fyrirtækjum mikilvægan ávinning sem nú þegar eru í samstarfi á Grænlandi, segir Sofie Carstens Nielsen frá iðnaðarsamtökunum. 

Þetta er sögulegt samkomulag. Það færir Danmörku og Grænland nær hvort öðru – og opnar fyrir afgerandi dansk-grænlensk áhrif á framtíðarþróun á heimskautasvæðinu, sem vegna landfræðilegrar stöðu verður sífellt mikilvægara. 

Samkomulagið styrkir heimskautasvæðið. Það styrkir Grænland. Og það styrkir Danmörku. Og NATO gegnir lykilhlutverki í þróun norðurskautsins, sem mun styrkja þau öfl sem standa með lýðræði og framförum.

Danska ríkissjónvarpið varpar ljósi á samninginn hér: DR giver her et overblik over aftalen

Byggt á skrifum: Den Korte Avis | Danmark og Grønland er helt fremme i historisk kamp om Arktis – Trump endte med at kravle ned fra træet.