Félag íslenskra hljómlistarmanna, systursamtök þess á Norðurlöndunum og fleiri félög lýsa yfir þungum áhyggjum vegna vaxandi gervigreindarsamstarfs plötuútgefenda við tæknifyrirtæki og stafrænar tónlistarveitur á borð við Spotify.
Í sameiginlegri yfirlýsingu segir að plötuútgefendur leyfi notkun á tónlistarsöfnum til að þjálfa gervigreind án samþykkis frá tónlistarmönnum sem fá ekki sanngjarna þóknun fyrir. Yfirlýsinguna styðja einnig FIM, alþjóðasamband stéttarfélaga tónlistarflytjenda, IAO, alþjóðasamband stéttarfélaga tónlistarflytjenda, og Bandalag íslenskra listamanna.
Gunnar Hrafnsson, formaður FÍH, segir að allir eldri samningar plötuútgáfna við tónlistarfólk hafi ekki náð til notkunar á tónlist fyrir þjálfun gervigreindar.
„Mögulega í dag eru gerðir samningar þar sem útgefendur reyna að gera þá víðtækari og láta þá taka yfir alla notkun og öll réttindi. Þá er fólk náttúrlega búið að skrifa það frá sér en það á alls ekki við um tónlistarfólk. Þetta í raun og veru kom flatt upp á okkur þegar við áttuðum okkur á því fyrir ekki svo löngu síðan hvað þetta hefur verið víðtækt og í raun og veru algjör þessi heimildarlausa námun,“ segir hann í viðtali við fréttastofu.
Í yfirlýsingu félaganna segir að plötuútgefendur leiti að nýjum heimildum frá flytjendum í gegnum uppfærð samningsskilyrði. Það bendi til þess að upprunalegu samningarnir hafi aldrei veitt heimild fyrir notkuninni.
„Fyrst að fara í þessar aðgerðir“
Norræn félög hljómlistarmanna fara fram á að plötuútgefendur, gervigreindarfyrirtæki og stafrænar tónlistarþjónustur taki beinan þátt í samningaviðræðum við fulltrúa hljómlistarmanna. Framtíð gervigreindar í tónlist „byggi á kjarasamningum sem tryggi samþykki, gagnsæi, sanngjarna þóknun og virðingu fyrir listrænum réttindum“. Þetta segir í tilkynningu FÍH.
Gunnar segir félögin hafa tekið saman höndum í málinu eftir stóra ráðstefnu í Aþenu.
„Við Karen, hjá sænsku samtökunum, fórum að tala um hvað það væri mikilvægt að fylkja okkur í eina heild gagnvart því sem var að gerast sem var augljóst á þeirri ráðstefnu sem snerist mikið um gervigreindarmálin og hvað hefði gerst þar síðustu ár.“
Lögfræðingum samtakanna var komið í eitt teymi og þeim var falið að vinna að áætlun um hvernig best væri að taka á þróuninni.
„Ég held að við séum svolítið leiðsegjandi fyrir framhaldið fyrir önnur samtök á heimsvísu, svona fyrst að fara í þessar aðgerðir,“ segir Gunnar.
„Af hverju á ég enga hlutdeild í hagnaðinum?“
„Áhyggjurnar sem er verið að lýsa er gervigreindarnámun allrar tónlistar sem er þegar staðreynd og liggur fyrir. Það eru um það bil 100% af öllum plötum eða upptökum sem hafa verið námaðar. Svo notar gervigreindin þær til að leggja drög að nýjum lögum, stundum alfarið og stundum að hluta í heild.“
Hann segir tónlistarmenn ekki hrædda við alla þætti gervigreindar, sumir hafi jafnvel nýtt hana til tónlistargerðar en á þeim forsendum að það sé „maðurinn sem skapar“. Núna reyni á.
„Það er margt sem hefur breyst í útgáfuumhverfinu. Tökum sem dæmi að tekjustofnar eins og hljómplötur eru algjörlega horfnir. Fólk gefur núna út tónlist og setur á Spotify og það þarf alveg ógnarlega góða spilun þar til að það nái einhverju máli sem tekjur. Núna þegar það liggur fyrir að allur þessi katalógur hefur verið námaður og það er verið að nota hann þá hljóta allir að spyrja sig: Ef að ég er uppspretta þess sem gervigreindin gerir, af hverju á ég enga hlutdeild í hagnaðinum?“
Gamlir upptökusamningar ná ekki til gervigreindar
Markmið félaganna sé að tryggja að samningar sem voru gerðir um upptökur í fortíðinni, og náðu utan um ákveðnar útgáfur eins og hljómplötur eða önnur einangruð fyrirbæri, verði ekki túlkaðir af útgáfufélögum með röngum hætti í dag. Útgáfur vilji túlka þá í of víðtæku samhengi.
„Að það veiti þeim ótakmarkaðan rétt áfram til að nota tónlist í gervigreind á hvern þann hátt sem þeim þætti hagfelldur,“ segir Gunnar.
Tónlistarfólk hafi ekki gefið leyfi fyrir að verk þeirra séu notuð í þjálfun gervigreindar.
„Við höfum verið eftirbátar framleiðenda í að sjá að það þyrfti að girða fyrir að þessir hlutir yrðu svona en það var kannski ekki auðvelt að sjá það fyrir. Þeir sem sáu það ekki fyrir eru í raun og veru Evrópusambandið 2019 þegar þeir leyfa þessa námun án þess í raun og veru að huga neitt að réttindum flytjenda. Skilja okkur eftir alveg á köldum klaka.“
Við höfum enn færi til að bregðast við
Gunnar segir stöðu tónlistarfólks á Íslandi betri gagnvart gervigreind en annars staðar á Norðurlöndunum. Það er vegna þess að ekki er búið að innleiða DSM-tilskipun Evrópusambandsins, Digital Market Strategy, hérlendis. Í henni felst að auðvelda fyrirtækjum í stafrænni tækni að vinna þvert á landamæri.
Markmiðið með DSM er að auka verðmæta- og nýsköpun. Það hefur verið gagnrýnt að yfirvöld í heiminum hafi gefið fyrirtækjum í gervigreind of mikinn sveigjanleika til að dragast ekki aftur úr í gervigreindarkapphlaupinu.
„Það er ekki enn búið að innleiða DSM-tilskipunina, það verður sennilega á næsta ári. Við höfum enn þá færi, eins og núna og í framhaldinu, til að bregðast við og veita stjórnvöldum aðhald um hvaða hlutum menn þurfi að huga að.“
Gunnar nefnir réttindi flytjenda sem dæmi.
„Það er eitt lykilatriði sem ég hef lært í gervigreind. Það er að gervigreindin verður aldrei uppspretta neins frumleika. Hún námar bara það sem vel hefur verið gert og nýtir það besta og býr til eitthvað sem stundum getur verið áhugavert. En ef lindin þornar og tónlistarfólkið er ekki lengur til eða leggur ekki fyrir sig þennan atvinnuveg vegna þess að það er vonlaust, það er ekki hægt að framfleyta sér á því, þá náttúrulega þornar gervigreindarlindin líka. Ég held að við séum að gera framleiðendum greiða með því að girða fyrir að grunnuppspretta þeirra þorni,“ segir Gunnar að lokum.
