Þingmenn Miðflokksins vilja að umsóknir um alþjóðlega vernd verði lagðar fram áður en umsækjendur koma til Íslands og að fólk dveljist í öruggum þriðju ríkjum á meðan umsóknir þess eru til meðferðar. Þetta kemur fram í tillögu til þingsályktunar um setningu nýrra heildarlaga um útlendingamál sem lögð var fram á Alþingi í gær.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, er fyrsti flutningsmaður tillögunnar. Meðflutningsmenn eru Bergþór Ólason, Ingibjörg Davíðsdóttir, Karl Gauti Hjaltason, Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Snorri Másson og Þorgrímur Sigmundsson, en flokkurinn er með átta þingmenn og stendur þingflokkurinn því allur að tillögunni.
Verði tillagan samþykkt felur Alþingi dómsmálaráðherra að leggja fram frumvarp til nýrra heildarlaga um útlendinga í stað núgildandi laga nr. 80/2016. Samkvæmt vef Alþingis bíður málið fyrri umræðu.
Miðflokkurinn kynnti tillöguna á X í morgun: „Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur lagt fram þingsályktunartillögu um ný heildarlög um útlendingamál. Hér má sjá helstu tillögur er varða stjórn á fólksflutningum, alþjóðlegri vernd og brottvísunum. Það munar um Miðflokkinn.“
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur lagt fram þingsályktunartillögu um ný heildarlög um útlendingamál.
Hér má sjá helstu tillögur er varða stjórn á fólksflutningum, alþjóðlegri vernd og brottvísunum.
Það munar um Miðflokkinn. https://t.co/AEnL3RLfab
— Miðflokkurinn (@Midflokkurinn) November 10, 2026
Vísa til Nárú og Albaníu
Í greinargerð með tillögunni segir að stefnt verði að því að umsóknir um alþjóðlega vernd skuli lagðar fram áður en umsækjendur koma til landsins.
„Miðað verði við að sé umsókn lögð fram fyrsta sinni við komu til landsins fyrirgeri umsækjandi rétti sínum til landvistar á forsendum umsóknarinnar. Markmiðið verði að enginn komi til landsins í þeim tilgangi að sækja um alþjóðlega vernd,“ segir í greinargerðinni.
Í því skyni vilja flutningsmenn að lögfest verði heimild til að gera samninga við örugg þriðju ríki, eftir atvikum í samstarfi við önnur Evrópuríki, um að umsækjendur dveljist þar á meðan mál þeirra eru til meðferðar.
„Slíkt fyrirkomulag gæti falið í sér móttökumiðstöðvar utan Íslands þar sem fram færi skráning og auðkenning umsækjenda, mat á verndarþörf þeirra og afgreiðsla umsókna,“ segir í greinargerðinni. „Markmiðið er að ekki verði mögulegt að setjast að á Íslandi á grundvelli verndarkerfisins nema í sérstökum undantekningartilfellum.“
„Hugmyndir af þessu tagi eiga sér fordæmi og eru framkvæmanlegar,“ skrifa flutningsmenn og nefna að Ástralar hafi um árabil nýtt sér móttökumiðstöðvar á eyjunni Nárú og áður á Papúa Nýju-Gíneu. Þá hafi Ítalir komið á fót móttöku- og brottfararmiðstöðvum í Albaníu og danska þingið samþykkt árið 2021 lög sem heimila flutning umsækjenda um alþjóðlega vernd til þriðju ríkja, þótt fyrirkomulagið hafi ekki verið innleitt að fullu.
Sigmundur Davíð hvatti íslensk stjórnvöld til að fara dönsku leiðina strax árið 2021, þegar danska þingið samþykkti lögin, eins og Vísir greindi frá á sínum tíma.
Í tillögunni er jafnframt lagt til að komið verði á hraðmeðferð umsókna, til dæmis þegar umsóknir eru bersýnilega tilhæfulausar eða umsækjendur koma frá ríkjum sem teljast örugg upprunaríki. Þá verði meginreglan sú að dvalarleyfi á grundvelli alþjóðlegrar verndar sé ekki grundvöllur ótímabundins dvalarleyfis og að fólk snúi aftur til heimaríkis þegar aðstæður þar leyfa.
Flutningsmenn vilja einnig efla framkvæmd brottvísana, meðal annars á grundvelli reglna Evrópusambandsins frá 2026 sem heimila að fólk sem sætir ákvörðun um brottför verði flutt til þriðju ríkja, og að stjórnvöld nýti heimildir til tímabundins landamæraeftirlits.
Sigmundur ræddi stjórn á landamærunum í Spjallinu með Frosta Logasyni í september:
Sigmundur: „Númer eitt, tvö og þrjú – við verðum að ná stjórn á landamærunum“
25 ára lágmarksaldur og tíu ára búseta
Tillagan nær til fleiri þátta útlendingamála. Meðal annars er lagt til:
- að ákveðinn verði árlegur hámarksfjöldi dvalarleyfa í þeim leyfisflokkum sem íslenskum stjórnvöldum er heimilt að takmarka,
- að fjölskyldusameining verði undantekning frekar en almenn heimild og að hjón og sambúðarfólk hafi að jafnaði bæði náð 25 ára aldri til að fá dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar eða sambúðar,
- að erlendir ríkisborgarar þurfi að sýna fram á lögmæta dvöl á Íslandi áður en hjónavígsla fer fram hér á landi,
- að atvinnuleyfi verði háð því að laun nemi að lágmarki 90% af miðgildislaunum á Íslandi,
- að tíu ára búseta verði skilyrði fyrir íslenskum ríkisborgararétti, en sjö ár fyrir ríkisborgara annarra norrænna ríkja,
- að innleidd verði allt að 37 klukkustunda þátttökuskylda á viku fyrir tiltekna hópa sem þiggja opinbera framfærslu.
Þá segir í greinargerðinni: „Að mati flutningsmanna er eðlilegt að miðað verði við að hlutfall ríkisborgara landa utan Evrópu fari ekki yfir 30% í einstökum skólastofum og íbúðarhverfum.“
„Mál að linni“
Í greinargerðinni rökstyðja flutningsmenn tillöguna með ýmsum tölum. Þeir segja hlutfall innflytjenda af mannfjölda hafa farið úr 10,6% í ársbyrjun 2017 í 19,6% í ársbyrjun 2026 og að hér á landi hafi borist 1.748 umsóknir um alþjóðlega vernd árið 2025, eða 449 á hverja 100.000 íbúa, en 232 á hverja 100.000 íbúa annars staðar á Norðurlöndum.
Flutningsmenn fullyrða jafnframt að erlendir ríkisborgarar hafi fengið um 56% allra greiddra atvinnuleysisbóta fyrstu sjö mánuði ársins 2026 og að þeir séu nú um 70% allra fanga. Um síðarnefndu töluna vísa þeir til umsagnar Fangelsismálastofnunar til Alþingis frá 7. október.
„Að mati flutningsmanna er mál að linni. Blindflugið í þessum málum gengur ekki lengur og við áframhaldandi þróun í sömu átt verður ekki unað,“ segir í greinargerðinni.
„Flutningsmenn telja það óverjandi að samþykkja framhald stefnu sem að óbreyttu leiðir til þess að Íslendingar geti lent í minni hluta í eigin landi með tíð og tíma,“ segir þar enn fremur.
Við undirbúning nýrrar löggjafar vilja flutningsmenn að einkum verði horft til þeirrar stefnu sem mótuð hefur verið í Danmörku undanfarin ár.
Snorri Másson, þingmaður Miðflokksins, sakaði ríkisstjórnina um sýndarmennsku í útlendingamálum um helgina:
Snorri sakar ríkisstjórnina um sýndarmennsku vegna brottfararstöðvar
Tillöguna í heild má lesa á vef Alþingis.
