Síðasta ár var eitt það hlýjasta í Evrópu í mælingasögunni samkvæmt nýrri skýrslu Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar (WMO) og evrópskrar veðurfræðistofnunar sem varpar ljósi á áhrif manngerðar hlýnunar á álfuna. WMO telur árið það hlýjasta frá upphafi en evrópska loftslagsstofnunin Kópernikus það annað eða þriðja hlýjasta.Hlýindunum fylgdu skæðir gróðureldar, gríðarlegt hop jökla og þurrkur. Samantha Burgess, aðstoðarforstjóri Kópernikusar, segir þetta í fyrsta skipti sem svo gott sem öll álfan er yfir meðallagi í hita.Hitabylgja sem gekk yfir Skandinavíu sunnan norðurskautsbaugs í júlí er sögð sú lengsta og skæðasta sem sögur fara af. Hún geisaði í þrjár vikur og fór hitinn í og við norðurheimskautsbauginn yfir þrjátíu gráður. Í bænum Frosta í Þrændalögum fór hitinn í 34,9 gráður í hitabylgjunni.
Hlýnað hefur um tvær og hálfa gráðu í Evrópu borið saman við viðmiðunartímabil fyrir iðnbyltingu. Það er umtalsvert umfram heimsmeðaltalið sem hefur hækkað um 1,4 gráður. Ástæðan fyrir því hversu hraðar Evrópa hlýnar en aðrir heimshlutar er meðal annars sagðir landfræðilegir og veðurfræðilegir þættir. Hreinna loft og minnkandi snjóþekja þýðir einnig að álfan endurvarpar minna sólarljósi aftur út í geim en áður.
Mesta hlutfallslega massatapið á Íslandi
Jöklar um alla Evrópu töpuðu massa og snjóþekja í mars var sú þriðja minnsta frá upphafi mælinga árið 1983. Hvoru tveggja er rakið til hitans og þess að úrkoma var undir meðallagi.Á Íslandi var massatap jökla það næstmesta frá upphafi mælinga. Grænlandsjökull tapaði 139 milljörðum tonn af ís í fyrra sem er sagt helmingi meiri ís en í öllum jöklum Alpafjalla samanlagt.Grafið til vinstri sýnir massatap jökla í Evrópu frá 1980. Hlutfallslega mesta massatapið í fyrra var í íslenskum jöklum.ENVEO, IMBIE, WGMS. Credit: C3S/ECMWF/ENVEO/WGMS Gróðureldar brenndu rúmlega milljón hektara lands í Evrópu í fyrra. Þeir hafa aldrei brennt stærra landsvæði til þessa. Á sama tíma var rennsli í sjötíu prósentum áa í álfunni undir meðaltali ellefu mánuði ársins.Hitinn var ekki aðeins yfir landi því sjávarhiti var sá hæsti sem mælst hefur og sterkar hitabylgjur urðu á 86 prósentum af evrópskum hafsvæðum á árinu. Þetta var fjórða árið í röð sem sjávarhiti í Evrópu slær met.
Sérstaklega svæsnum El niño spáð
Eftir svalan vetur er hitinn aftur kominn í hæstu hæðir í Evrópu. Veðurfyrirbrigðið El niño sem er að gerjast í Kyrrahafi er talið líklegt til þess að magna enn þá manngerðu hlýnun sem þegar á sér stað á næstu misserum. Fyrirbrigðið er almennt tengt við hærri meðalhita á jörðinni auk breytinga á úrkomumynstri á ólíkum stöðum á jörðinni.Myndin sýnir útbreiðslu hitabylgja á evrópskum hafsvæðum árið 2025. Liturinn er dekkri eftir því sem hitabylgjurnar voru skæðari. Svæðið suðaustan við Ísland er dökkrautt.DMI/C3S/ECMWF. Spár eru um að El niño þessa árs verði sérstaklega sterkur. Síðast þegar áhrifa El niño gætti var árið 2024 sem er hlýjasta ár á jörðinni frá upphafi mælinga.
Tæpur helmingur raforku með endurnýjanlegum orkugjöfum
Eina leiðin til þess að stöðva hlýnun jarðar af völdum manna er að hætta losun gróðurhúsalofttegunda. Meginþorri hennar stafar af bruna manna á jarðefnaeldsneyti; kolum, olíu og gasi.Rúmlega 46 prósent af raforku í Evrópu voru framleidd með endurnýjanlegum hætti í fyrra. Hlutur sólarorku hefur aldrei verið hærri en í fyrra en þá nam hann 12,5 prósentum af heildarframleiðslunni.„Sú staðreynd að Evrópa hlýnar tvöfalt hraðar en aðrar heimsálfur er áhyggjuefni og við verðum að grípa til aðgerða. Við þurfum að drífa áfram umbreytinga sem gera Evrópu umtalsvert undirbúnari fyrir og þolnari fyrir loftslagsáhrifum,“ segir Dusan Chrenek frá loftslagsdeild framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
