Össur segist hafa skynjað um nokkra hríð að já-hliðin væri ekki í sókn.
„Reyndar þegar þú skoðar bardagann alveg frá upphafi, frá því í vor, þá kom það alveg skýrt fram að við byrjuðum, það er að segja já, hreyfingin byrjaði með talsverða yfirburði, hún var að tapa allan tímann, þannig að það má segja að við höfum tapað kosningabaráttunni,“ segir Össur sem var til viðtals í Sprengisandi á Bylgjunni í morgun.
Sjálfur hafi hann töluverða reynslu af kosningum og þekki vel þá tækni og þau tól sem hægt sé að nota.
„Ég horfði og stúderaði vel kosningatækni og kosningabaráttu Nei-hreyfingarinnar og ég get ekki sagt annað, ég bara tek ofan fyrir þeim. Hún var mjög öguð. Auðvitað höfðu þeir miklu meiri peninga heldur en Já-hreyfingin en samt voru þeir kvikari,“ segir hann og að þegar hafi komið fram veikleiki í málflutningi Já-hreyfingarinnar hafi nei-liðar strax brugðist við með ákveðnum aðferðum sem minna hafi verið notaðar hér en í Bandaríkjunum.
„Það er búið að flytja inn þessa leið sem felur það í sér að setja fram hálfsannleik eða jafnvel rangfærslur en þó með viðkvæmum hætti svona eins og með spurningarmerkjum. Þú sást bæði hvað þeir voru kvikir og hvað þeir leyfðu sér og gátu verið ófyrirleitnir þegar þeir notfærðu sér eina staðreynd um hvað það kostar að ganga inn í Evrópusambandið og þeir voru lengi að fikra sig að því. Þeir byrjuðu með 500 milljarða eins og þú kannski manst, síðan var það komið niður í hundrað milljarða en jafnvel þeirra mönnum þótti það ekki gott. Svo settu þeir fram fimmtíu milljarða, en með spurningarmerki,“ segir Össur og að fullyrðingar hafi ítrekað verið settar fram með spurningamerki.
„Það var kannski ekki sagt þetta er rétt en þetta gæti verið rétt. Mín hreyfing var óskaplega sein að bregðast við þessu.“
Össur segir já-hreyfinguna til dæmis ekki hafa komið því vel í gegn þeim mögulega kostum sem fylgja inngöngu í Evrópusambandið og upptöku evrunnar, til dæmis hvaða áhrif það myndi hafa á verðbólgu, vexti og lánakjör.
„Mér finnst þeir aldrei koma þessu nægilega í gegn og fyrir vikið höfðu þeir aldrei sjálfstraust til þess að segja: Hvað þýðir það fyrir skuldir einstaklinga og þjóðarbúsins ef við fengjum evrópska vexti?“
Hann segir að í dag verði þó að horfa á hlutina eins og þeir eru og að Nei-hreyfingin hafi unnið kosninguna.
„Ekki alveg jafn afgerandi og ég var farinn að halda, en hún vann þetta og við verðum að horfast í augu við það og vinna út frá því. Það sem mér finnst merkilegt við niðurstöðuna er svo það að ýmislegt reyndist rétt hjá ríkisstjórninni sem ég hafði efasemdir um í upphafi, til dæmis að hafa atkvæðagreiðsluna á þessum tíma.“
Öflugir leiðtogar og góð umræða
Össur segir að í fjarveru stjórnmálamanna hafi sprottið upp sterkar og málefnalegar umræður og leiðinlegasti parturinn hafi verið þegar stjórnmálamenn hafi verið teknir með og „hefðbundin áflog“ þeirra tekið við sem honum leiðist. Hann segir að í báðum hreyfingum hafi komið fram öflugir leiðtogar sem hafi haldið uppi góðum viðræðum. Það hafi þó verið ákveðin „upplýsingamengun“ í gangi og hann sjálfur hafi fengið alls konar spurningar um, til dæmis, hvort að börn yrðu send í stríð til Úkraínu.
Hann segir einnig áhugavert að á jaðri nei-hreyfingarinnar hafi verið sterkur ungkarlakúltúr sem minnti hann að einhverju leyti á stuðningslið Charlie Kirk í Bandaríkjunum. Þetta sé hópur sem virðist drifinn áfram af sterkri þjóðernisrómantík.
Spurður hvort ekki megi draga þá niðurstöðu að íslenska þjóðin hafi hlustað á bæði rök og komist að vitiborinni niðurstöðu tekur Össur undir það.
„Ég held að þetta sé ekki alveg tilfallandi niðurstaða. Auðvitað sá ég það að þetta lagaðist svolítið eftir flokkum, jafnvel talsvert á seinni partinum, en basically, og það var svona þar sem að var mín niðurstaða og gladdi mig af því mér fannst þetta skemmtileg kosningabarátta, þá lögðu menn á sig ómælt erfiði í að pæla í einstökum hlutum og þeir komust að lokum að þessari niðurstöðu. Því ollu bæði auðvitað efnisleg rök en líka leiðtogar.“
Fjallað hefur verið um það í erlendum miðlum að niðurstaðan sé bakslag eða áfall fyrir Brussel. Evrópusambandið vilji stækka sig til norðurs. Spurður hvort hann telji líklegt að Evrópusambandið láti okkur finna fyrir því að hafa hafnað þeim segist Össur taka undir að þetta sé áfall fyrir Brussel.
„Ég tel að Evrópusambandið hafi virkilega sóst eftir því að fá okkur inn núna út af þessum þáttum sem þú nefndir, varnarþáttunum, þó að það hafi ekki borið hátt í umræðunni, minna en ég hélt. Ég er þeirrar skoðunar, af því ég skildi ekki alveg af hverju stjórnvöld flýttu kosningunni. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar að ef þú ert með plan þá „stick to it“, en henni var flýtt um ár og það var held ég, ég fékk aldrei nein svör við því af hverju það var gert. En ég held að það hafi fyrst og fremst verið derringurinn í Trump gagnvart Grænlandi.“
Voru það mistök að flýta kosningum?
„Ég skal ekki segja það, ég hefði ekki gert það. Mér fannst þetta bara takast allt vel, það varð alvöru umræða og það var það sem ég vonaðist eftir. Ég óttaðist það að með því að hafa svona stuttan aðdraganda og með því að hafa þetta svona í sumarlok þá yrði ekki alvöru umræða. En herra trúr, það var öðru nær,“ segir hann og að almenningur hafi fengið góðan frið frá stjórnmálamönnum til að ræða málið.
Össur telur ólíklegt að Evrópusambandið „hefni sín“ með einhverjum hætti á Íslendingum.
„Þeir náttúrulega vonast til þess, tel ég, að á næstu tíu, tuttugu árum gangi bæði Ísland og Noregur inn í Evrópusambandið,“ segir hann og að það væri mikil fjöður í þeirra hnappagat að fá þessar þjóðir inn.
