Gunnar Geir Gunnarsson, deildarstjóri öryggis- og fræðsludeildar Samgöngustofu, bendir á að nýjustu tölur Samgöngustofu frá 2025 sýni að farsímanotkun undir stýri hafi aukist á milli ára. Samkvæmt könnuninni segjast 39,4 prósent ökumanna lesa skilaboð við akstur og 31,1 prósent skrifa skilaboð. Það sé aukning frá árinu á undan og áhugavert í ljósi þess að í sömu könnun komi fram að 96 prósent telji hættulegt að skoða skilaboð undir stýri.
„Þetta snýst um þessa hegðun, svona rétt aðeins að kíkja í símann, sem svo margir kannast við. Að vera rétt aðeins að lesa skilaboðin eða rétt aðeins að skoða næsta TikTok-vídeó eða rétt aðeins að kíkja á stöðuna í leiknum. Það er þessi hegðun sem við höldum mörg að sé í lagi af því við erum bara rétt aðeins. En þetta er megnið af farsímanotkun okkar undir stýri, það er þetta rétt aðeins,“ segir Gunnar Geir.
Hann segir fólk lenda í hræðilegum slysum af því að það ætlaði bara rétt aðeins að kíkja í símann og endaði í staðinn á að aka á einhvern.
„Þannig að það er nálgunin, að vekja athygli á því að þetta rétt aðeins er ekki eins lítilvægilegt og kannski margir halda.“
Í tilkynningu um átakið kemur jafnframt fram að rannsóknir sýni að fólk sé allt að 23 sinnum líklegra til að lenda í umferðarslysi þegar það les eða skrifar skilaboð við akstur og talið sé að allt að fjórðung umferðarslysa megi rekja til farsímanotkunar. Þó svo að fólki finnist það aka hægt á til dæmis 40 kílómetra hraða fari bíllinn samt um 56 metra áfram á þeim fimm sekúndum sem það kannski tekur sér í að skrifa eða lesa stutt skilaboð.
Gunnar Geir segir þennan hæga akstur oft blekkja.
„Jafnvel bara á 30, þá ferðu yfir 40 metra, og sá akstur fer oft fram inni í hverfum, sem þýðir að það er töluverð hætta á því að það séu gangandi og hjólandi börn og fullorðnir þarna innan um. Ef við erum að keyra 40 metra án þess að líta upp, þá er ansi margt sem getur farið úrskeiðis.“
Hann segir tímasetningu herferðarinnar ekki endilega stílaða á sumarið, skilaboðin eigi við allt árið, en það sé klárlega þannig að núna séu fleiri hjólandi og gangandi en um vetur.
„Þessi hegðun sem fólk jafnvel telur sér trú um að sé í lagi er það ekki og við bendum á að þegar þú lánar símanum höndina, augun og heilann þá er ekki margt eftir til að keyra bílinn. Öll skilningarvitin eru farin og það veitir ekkert af skilningarvitunum þegar við erum að keyra, sérstaklega innan um börn og gangandi.“
Herferð sem hafi áhrif
Gunnar Geir telur mikilvægt að vekja athygli á þessum skilaboðum og það reglulega. Þau hafi til dæmis séð í herferð sinni um skjáhættu mælanlegan mun á hegðun fólks í umferðinni.
„Farsímanotkun undir stýri hafði verið að vaxa ár frá ári frá 2019. En árið sem við keyrðum þetta, 2024, þá sáum við töluverða fækkun bara í fyrsta skipti í kannski fimm ár. En strax árið eftir þá fór þetta aftur á verri veg. Þannig að við þurfum alltaf að vera að minna á þetta,“ segir hann og að í tengslum við nýja herferð um bílbeltanotkun muni einnig fara fram mælingar.
Gunnar Geir segir að þó svo að algengara sé að yngra fólk noti símann undir stýri sé það alls ekki algilt; það eigi við um flesta aldurshópa að gera það of oft.
„Notkunin er meiri hjá ungu fólki heldur en hjá þeim sem eldri eru en vandamálið þar er líka að það er hópurinn sem er kannski í meiri hættu. Hann er ekki búinn að öðlast svona rétt sjálfvirk viðbrögð, ef svo má segja, af reynslu. Þetta er ekki alveg komið í vöðvaminnið að bregðast rétt við þannig að ef eitthvað bregður út af þá er unga fólkið sem er með tiltölulega nýtt bílpróf í meiri hættu en aðrir,“ segir hann.
Allur aldur undir
Á hverju ári bætast um fimm til sex þúsund nýir ökumenn við umferðina og því er mikilvægt að fræðsla fari reglulega fram.
„En að því sögðu þá er allur aldur undir og hérna,“ segir hann og að það sé svo skrítið að það sé oft sama fólkið sem hefur mestar áhyggjur af börnunum sínum úti að hjóla eða nýjum ökumönnum sem svo eru að nota símann undir stýri. Það skipti því mjög miklu máli að vera góð fyrirmynd.
„Þegar börnin þeirra fara að taka bílpróf þá held ég að langflestir foreldrar séu hræddir um að krakkarnir grípi í símann við akstur af gömlum vana. En ef krakkarnir hafa alist upp við það að foreldrarnir geri þetta þá er mjög erfitt að segja þeim að gera þetta ekki. Börnin gera bara það sem þau sjá, ekkert endilega það sem þeim er sagt að gera.“
Gunnar Geir segir herferðina þannig eiga að varpa ljósi á þennan vanda, þegar fólk er aðeins rétt að kíkja, en getur þá valdið miklum skaða.
„Stóra vandamálið er ekki að fólk sé kannski að horfa í símann í 30 sekúndur í senn. Þegar við erum rétt að kíkja þá eru heilinn og augun farin og við höldum að við kunnum að multítaska en það er bara ekki þannig. Það er ekki til neitt sem heitir að multítaska, við hættum bara að keyra um leið og við förum í símann.“
Gunnar Geir segir starfsfólk Samgöngustofu reglulega skrá inn slys sem eigi sér stað með þessum hætti og einhver þar sem ekið hefur verið á barn.
„Áfallið sem börnin verða fyrir og ökumaðurinn getur fylgt þeim ansi lengi.“
