Finnland hefur fryst þróunarfé til Sómalíu vegna þess sem finnsk stjórnvöld segja ófullnægjandi samstarf um að taka við sómalískum ríkisborgurum sem vísa á frá Finnlandi. Nýjasta aðgerðin er hafna styrkjum til sjö verkefna félagasamtaka í Sómalíu.
Ville Tavio, utanríkisviðskipta- og þróunarmálaráðherra Finnlands og þingmaður Sannra Finna (Perussuomalaiset), tók formlega ákvörðun um styrkina á þriðjudag, 17. nóvember. Alls var sótt um um 4,2 milljónir evra vegna sjö verkefna, samkvæmt Yle. Embættismenn höfðu lagt til að fjögur þeirra fengju samtals 2,2 milljónir evra, en Tavio hafnaði öllum umsóknunum.
Í tilkynningu utanríkisráðuneytisins á miðvikudag sagði Tavio að í þessari umsóknarlotu hefði í fyrsta sinn verið ákvæði um viðtöku eigin ríkisborgara sem skilyrði þróunarsamvinnu, og að Sómalía hefði ekki fengið stuðning á þeim grundvelli. Í rökstuðningi ákvarðananna, sem Iltalehti birti í dag, segir hann að Finnland krefjist umtalsverðrar breytingar á endursendingum sómalískra ríkisborgara frá Finnlandi til Sómalíu. „Þróunarsamvinna er ekki sjálfvirk og hún er ekki skilyrðislaus.“
Frysting síðan 2024
Finnska utanríkisráðuneytið tilkynnti í nóvember 2024 að tvíhliða landáætlun um þróunarsamvinnu við Sómalíu yrði fryst. Samstarf um endurtöku hefði ekki þróast eins og áætlað var. Nýjar fjárveitingar yrðu ekki samþykktar á landáætluninni fyrr en áþreifanleg framvinda næðist, en verkefnum sem þegar voru hafin yrði lokið.
Þá náði frystingin ekki til mannúðaraðstoðar, stuðnings við félagasamtök eða einkageirann. Nýja ákvörðunin nær því til verkefnastyrkja félaga sem féllu utan fyrri frystingarinnar. Ekki er þar með sagt að öll finnsk aðstoð við Sómalíu hafi verið stöðvuð.
Samkvæmt tilkynningunni 2024 hafði verið gert ráð fyrir 8 til 9 milljónum evra á ári til tvíhliða þróunarsamvinnu við Sómalíu frá árinu 2025. Ráðuneytið sagði jafnframt að stjórnvöld í Sómalíu hefðu verið reiðubúin til að ræða samstarf um endurtöku.
Efnahagur Sómalíu reiðir sig að miklu leyti á opinbera styrki og peningasendingar frá Sómölum erlendis. Árið 2024 námu sendingarnar um 2,4 milljörðum Bandaríkjadala, tæplega 20 prósentum af landsframleiðslu, en opinberir styrkir námu 32,7 prósentum, samkvæmt gögnum Alþjóðabankans. Sendingarnar voru meira en tvöfalt hærri en allur vöruútflutningur landsins, sem nam um 1,15 milljörðum dala. Búfé er helsta útflutningsvara landsins og telur Alþjóðabankinn að það sé um þrír fjórðu hlutar útflutningstekna á fyrstu níu mánuðum ársins 2025.
Þróunarsamvinna háð skilyrðum
Í tilkynningunni vísaði ráðuneytið til stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Petteri Orpo: viðtaka eigin ríkisborgara og stuðningur við alþjóðlegt, reglubundið kerfi væru skilyrði fyrir þróunarsamvinnu. Tavio staðfesti á sendiherraráðstefnu í ágúst 2025 að landáætlunin væri áfram í frosti. Hann sagði þá sanngjarnt að stjórnvöld sem tækju ekki við eigin ríkisborgurum fengju ekki þróunarfé, að sögn Yle.
Í ræðu í ágúst 2026 sagði Tavio að þróunarsamvinna væri ekki lengur skilyrðislaus, og að unnt væri að endurskoða fjármögnun ef samstarf um endursendingar þróaðist eins og Finnar væntu.
Ákvörðunin um félagastyrkina hefur sætt gagnrýni innan ráðuneytisins. Juha Savolainen, forstöðumaður þróunarstefnudeildar, telur að verkefnin fjögur hafi ekki fengið jafna meðferð samkvæmt stjórnsýslulögum og sérálit var skráð, að sögn Yle. Tavio segir ákvörðunina innan valdheimilda sinna.
Á vettvangi Evrópusambandsins hafa einnig verið gripið til aðgerða. Ráð ESB ákvað í júní að herða tímabundið reglur um vegabréfsáritanir fyrir sómalíska ríkisborgara vegna ónógs samstarfs um endurtöku. Meðal annars lengist hefðbundinn afgreiðslutími úr 15 dögum í 45. Ákvörðun Finnlands um þróunarfé er þó landsbundin, ekki ákvörðun ESB.