Fyrstu niðurstöður rannsóknar sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er að framkvæma á Instagram og Facebook samfélagsmiðlunum, benda til þess að að Meta, móðurfyrirtæki þessara miðla, geri ekki nóg til þess að hindra aðgang barna undir 13 ára aldri að þessum miðlum.
„Þrátt fyrir skilyrði sem Meta hefur sjálf sett um að lágmarksaldur notenda sé 13 ár, virðast úrræði fyrirtækisins ekki vera skilvirk,“ segir í fréttatilkynningu framkvæmdastjórnarinnar sem birt var í morgun. „Úrræðin koma hvorki í veg fyrir að börn undir þessum aldri fái aðgang að miðlunum, né fjarlægi aðgang þeirra.“ Auðvelt sé fyrir unga notendur að villa á sér heimildir og á sama tíma sé flókið að tilkynna notkun þeirra til fyrirtækjanna.
Í tilkynningunni segir ennfremur að eigið mat fyrirtækisins á notkun barna stangist á við rannsóknargögn frá aðildarríkjum ESB, sem bendi til þess að 10 til 12 prósent barna undir 13 ára aldri séu notendur á Facebook og Instagram; Meta virðist einnig hafa hunsað gögn sem benda til þess að ungir notendur séu útsettari fyrir skaða af notkun þessara samfélagsmiðla.
Bregðist Meta ekki við, gæti fyrirtækið átt yfir höfði sér himinháar sektir; samkvæmt DSA reglugerðinni er hægt að krefjast þess að tæknifyrirtæki greiði allt að sex prósent af veltu á heimsvísu. Sú velta hjá Meta var um 200 milljarðar bandaríkjadala í fyrra.
Ekki í fyrsta skiptið sem ESB tekur á stórum tæknifyrirtækjum
Samkvæmt lauslegu yfirliti er rannsókn framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á Meta sú sautjánda sem gerð er á grundvelli DSA reglugerðarinnar um netfyrirtæki (Digital Services Act), sem tók gildi að fullu 2024.
Í fyrra var X (áður Twitter) sektað um tæpa átján milljarða króna fyrir að brjóta gegn reglugerðinni, TikTok hefur verið rannsakað vegna hönnunar sem hvetur til þrjálátrar notkunar og slælegra vinnubragða við að hindra notkun barna og í febrúar á þessu ári hófst rannsókn á netverslunarrisanum Shein, meðal annars vegna sölu á vörum sem tengjast kynferðislegu ofbeldi gegn börnum.
Í mars var svo tilkynnt um bráðabirgðaniðurstöður rannsóknar á klámsíðum á borð við Pornhub, sem taldar eru koma sér hjá því að hindra að börn geti skoðað efni á þessum síðum.
Flókin innleiðing í EES ríkjunum
Samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið er DSA reglugerðin ein af þeim sem Ísland, Noregur og Lichtenstein eiga að innleiða í lagaumhverfi ríkjanna. Reglugerðin tók gildi í nóvember 2022, og síðan þá hefur verið unnið að innleiðingu hennar í EES-ríkjunum.
Sú vinna hefur hins vegar gengið mjög hægt, meðal annars vegna ákvæða í reglugerðinni sem innan ESB er það framkvæmdastjórnin sem framfylgir þessum reglum gagnvart stóru tæknifyrirtækjunum. Þetta kom til að mynda fram í samtali við Karianne O. Tung, ráðherra stafrænna mála í Noregi fyrr á þessu ári.
„Noregur getur ekki afsalað sér fullveldi beint til framkvæmdastjórnarinnar. Þess vegna verðum við að finna stofnanalegar lausnir innan ramma EES. Það tekur tíma en það er nauðsynlegur hluti af ferlinu,“ sagði Tung í viðtali í mars, en tók við sama tækifæri fram að hún vildi að þessar reglur yrðu innleiddar eins fljótt og auðið er; án þeirra hefðu norsk stjórnvöld ekki sömu möguleika á eftirliti og úrræðum eins og aðildarríki Evrópusambandsins.
Ásakanir um ritskoðun og reglugerðarfargan
Miðað við hvernig ráðamenn í Washington hafa áður brugðist við fréttum af þessu tagi, má búast við hörðum orðum úr þeirri átt eftir þetta nýjasta útspil Evrópusambandsins gagnvart stóru tæknifyrirtækjunum (sem nánast öll eru bandarísk). Stjórnvöld í Bandaríkjunum hafa í þessu samhengi ítrekað talað um tilburði til ritskoðunar og reglugerðarfargan; bandaríska utanríkisráðuneytið hefur sett ferðabann á nokkra fyrrverandi embættismenn framkvæmdastjórnarinnar sem unnu að framkvæmd DSA-reglugerðarinnar, og deilur um þetta hafa haft áhrif á samningaviðræður Evrópusambandsins og Bandaríkjanna um viðskipti á óskyldum vörutegundum og þjónustu.
Vaxandi fylgi við áform um strangari reglur
Afstaða framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins til stóru tæknifyrirtækjanna og samfélagsmiðla á grundvelli DSA á sér þó hljómgrunn víða í Evrópu. Í Frakklandi er nú verið að undirbúa löggjöf sem bannar börnum yngri en fimmtán ára að hafa aðgang að samfélagsmiðlum, svipað og gert var í Ástralíu í fyrra, og stjórnvöld í Danmörku stefna að því að sambærileg löggjöf taki gildi á þessu ári.
