Páll Vilhjálmsson skrifar:
Grasrótarhreyfing gegn kílómetragjaldi fær stuðning liðlega 41 þúsund kjósenda sem skrifa undir yfirlýsingu gegn skattlaginu á hvern ekinn kílómetra bifreiða. Til samanburðar fékk Viðreisn rúm 33 þúsund atkvæði við síðustu kosningar. Einboðið er að kílómetragjaldið fari í þjóðaratkvæðagreiðslu, og það miklu heldur en sérmál Viðreisnar, sem er ESB-umsóknin.
Hreyfingin gegn kílómetragjaldi er sjálfssprottin meðal kjósenda er bera fyrir brjósti afmarkað stefnumál. Einfalt er að leggja málið fyrir dóm allra atkvæðisbærra manna. Engar deilur yrðu um spurninguna og augljóst hvað tæki við, ef þjóðin hafnaði kílómetragjaldi. Engar kerfisbreytingar þyrfti til, eldsneytisgjald við dælu yrði einfaldlega hækkað um leið og kílómetraskatturinn dytti niður dauður.
Allt öðru máli gegnir um boðaða þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-umsókn. Spurningin sem Viðreisn leggur fram er ótæk að dómi landskjörstjórnar og fullkominn óvissa er hvað taki við að lokinn þjóðaratkvæðagreiðslu. Líkur eru á að ríkisstjórnin verði að segja af sér, verði niðurstaðan nei. Í tilfelli já er engin heimild til aðlögunar Íslands að laga- og regluverki ESB, enda ekki spurt um það, og pólitískt umboð veikt og óljóst. Bjölluatið í Brussel fær ekki lögmæti með þjóðaratkvæði.
Í fáum orðum sagt hentar kílómetragjaldið til þjóðaratkvæðagreiðslu en ESB-umsóknin alls ekki.
Stjórnvöld starfa í umboði þjóðarinnar. Ríkisstjórn er segist treysta þjóðinni og stefnir einu máli í þjóðaratkvæði getur ekki pólitískt, siðferðilega eða röklega neitað öðru álitamáli sama úrræðis.
Leiðtogar ríkisstjórnarinnar, Kristrún, Þorgerður Katrín og Inga kynntu nýja stefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum þjóðaratkvæðagreiðslu á blaðamannafundi 6. mars. Kvennaþríeykið sagðist einum rómi treysta þjóðinni til að skera úr um pólitískt álitamál. Um leið og þessi nýja stjórnsýsla er kynnt alþjóð má vera ljóst að hún getur ekki aðeins gilt um eitt mál. Önnur mál s.s. kílómetragjaldið, Reykjavíkurflugvöllur, kolefnisskattar, útlendingamál, virkjanir, kosningaaldur, samræmd próf og mörg fleiri eiga ekki síður tilkall til þjóðaratkvæðagreiðslu en ESB-umsókn. Stjórnvöld geta ekki sagst treysta þjóðinni í einu máli en vantreysta í öðru.
Ríkisstjórnin getur ekki hlaupið frá þeirri stefnu sem forysta hennar boðaði á blaðamannafundi í beinni útsendingu. Þjóðaratkvæði skal haldið um pólitísk deilumál. Annars treystir ríkisstjórnin ekki þjóðinni og ber að víkja. Rökin eru svo skýr og einföld að þeim er ekki hægt að mótmæla. Neiti ríkisstjórnin þjóðaratkvæði um kílómetragjaldið og önnur mál lýsa stjórnvöld vantrausti á þjóðina.
Ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu í kosningalögum eru ný, tóku gildi í byrjun árs 2022, fyrir fjórum árum. Enginn stjórnmálaflokkur ámálgaði að efna til þjóðaratkvæðs fyrr en stallsysturnar Kristrún, Þorgerður Katrín og Inga ákváðu að leggja sérmál Viðreisnar í dóm kjósenda. Um leið og það er gert hrannast upp önnur mál er ekki eiga síður, raunar miklu frekar, erindi við þjóðina í kosningum allra atkvæðisbærra manna.
Kílómetragjaldið hlýtur að gangast undir dóm kjósenda. Annars er stefnumörkun ríkisstjórnarinnar á blaðamannafundi í beinni útsendingu 6. mars ómarktæk og að engu hafandi.
