Júlíus Valsson skrifar:

Carine Fouteau, forstjóri franska rannsóknarmiðilsins Mediapart, skrifar í Guardian í dag að gervigreindin sé gjöreyðingarvopn gegn lýðræðinu. Tæknirisarnir ræni fréttaefni, dreifi samantektum og svelti þar með þá fjölmiðla sem halda valdinu við efnið. Hún vill málaferli, þrýsting á löggjafa og samstöðu allra sem unna staðreyndum. Þetta er vel skrifuð grein og frá sjónarhóli franskra útgefenda eflaust rétt í flestu.

Einokun RÚV minnir á Norður-Kóreu

Lesandi í Reykjavík hlýtur þó að staldra við eina forsendu. Fouteau gengur út frá því að fjölmiðlar séu fjölbreyttir og sjálfstæðir og að ógnin komi utan frá. Hér á landi er staðan nokkuð önnur. Stærsti fjölmiðill þjóðarinnar er í eigu ríkisins, rekinn fyrir nefskatt sem hver einasti skattgreiðandi greiðir hvort sem honum líkar efnið betur eða verr, og keppir að auki á auglýsingamarkaði við þá sem eiga allt sitt undir sama markaði. Þar hefur ekkert einkafyrirtæki í Kaliforníu komið við sögu. Ríkisútvarpið var einokun löngu áður en nokkur hafði heyrt um gervigreind, og þessi einokun hefur verið varin af þingmönnum allra flokka með jafn einbeittum vilja og þeir sýna sjaldan í öðrum málum.

Frönsk blaðamennska stendur í málaferlum gagnvart Google. Íslenskir einkamiðlar standa gagnvart stofnun sem fær hátt í sjö milljarða á ári í forgjöf og kallar svo eftir „stuðningi við einkarekna fjölmiðla“ þegar þeir hrynja einn af öðrum. Þegar stærsti keppinauturinn er jafnframt sá sem skrifar reglurnar og innheimtir skattinn er orðið fjölmiðlafrelsi farið að hljóma eins og brandari úr fréttastofunni sjálfri.

Hvað getur gervigreindin gert fyrir þig?

Hvað gerir gervigreindin þá fyrir venjulegan Íslending? Hún gerir honum kleift að lesa erlenda miðla á íslensku á svipstundu, bera saman hvernig sama frétt er sögð í Reykjavík, Osló og Brussel, og spyrja beint út hvað standi í skýrslu sem fréttamaður hefur sagt honum að segi eitthvað allt annað. Hliðvörðurinn missir þá yfirráð yfir röðinni í fréttunum, yfir því hvaða spurningar eru spurðar og hvaða viðmælendur eru taldir marktækir. Fouteau hefur rétt fyrir sér í því að gervigreind afhjúpar ekkert sjálf. En hún lækkar kostnaðinn við að komast fram hjá þeim sem hafa haft einkarétt á túlkuninni, og það er einmitt sú staða sem ríkisfjölmiðill í litlu landi hefur búið við.

Þetta er ekki gallalaust vopn. Spjallmennin hafa stundum rangt fyrir sér og af sannfæringu, og þau bera enga ábyrgð fyrir dómstólum. Sá sem lætur gervigreind segja sér hvað stendur í þingskjali á að fletta skjalinu upp sjálfur. En sú krafa hefur reyndar aldrei verið gerð til fréttastofu sem fær spurningarnar sínar sendar fyrir fram.

Afnemum nefskattinn – STRAX!

Svarið við spurningunni í fyrirsögninni er því að vopnið er til, það er tvíeggjað og það er ekki eina vopnið. Hitt vopnið, að Alþingi afnemi nefskattinn, taki RÚV af auglýsingamarkaði og láti stofnunina keppa um athygli á eigin verðleikum, hefur legið á borðinu í tvo áratugi. Þingmenn hafa valið að snerta það ekki. Á meðan sú kyrrstaða varir munu landsmenn gera það sem þeir hafa alltaf gert þegar ríkið lokar einni leið: þeir finna aðra og betri. Nú er hún ókeypis, talar íslensku og þegir ekki þegar hún er spurð um hluti sem óþægilegt þykir að ræða.

Fouteau óttast að gervigreindin eyði blaðamennskunni. Hér heima er hættan fremur sú að hún afhjúpi hve lítið var eftir af henni í þeirri stofnun sem þjóðin er látin borga fyrir.

Leggjum niður RÚV!