Á kynningarfundi Hafrannsóknastofnunar í morgun á ástandi helstu nytjastofna og ráðgjöf fyrir næsta fiskveiðiár lýsti Steinunn Hilma Ólafsdóttir, sjávarlíffræðingur á botnsjávarsviði Hafró, hugmyndum um verndun á stórum hluta landgrunnsins undan Suðurlandi. Friðlýsingin næði yfir landgrunnshlíðar Suðurlands frá Háfadjúpi í vestri til Papagrunns í austri og niður fyrir gil og hryggi sem skera landgrunnskantinn.
„Við höfum haft upplýsingar í alllangan tíma um að þarna eru kórallasvæði, eða það er að segja það er kórall þarna inni á þessu svæði,“ segir Steinunn Hilma. „Við byggjum bæði á eldri rannsóknum þar sem urðu til skráningar á fundarstöðum kóralla lengra aftur í tímann, en síðan höfum við, frá 2004 til 2005, verið markvisst að kortleggja búsvæði á hafsbotni og í landgrunnshlíðunum hérna fyrir sunnan landið. Þar eru þessi einstöku kórallasvæði og þar höfum við verið að fara með neðansjávarmyndavélar og mynda og líka ástand þeirra og kortleggja.“
Stórbrotið landslag á hafsbotni sem fóstrar fjölbreytt lífríki
Samtals er lagt til að friða 32.712 ferkílómetra, eða 4,3 prósent af efnahagslögsögu Íslands. Stærð sambærilegra eldri friðlýstra svæða er um 1,6 prósent og því færu þau í 5,9 prósent af lögsögunni. Stjórnvöld hafa skuldbundið sig til að það hlutfall verði komið í 30 prósent fyrir 2030.
„Þarna er einstakt landslag á hafsbotni, þarna er brattur kantur fram af landgrunnsbrúninni og í framhaldi af þessum bratta kanti þá taka við gljúfur og gil og stórbrotið landslag og gljúfrakerfi. Þetta fóstrar fjölbreytt lífríki og fjölbreytt búsvæði, bæði eins og ég nefndi, kórallasvæði, einnig svampasvæði og ýmislegt fleira sem er mjög spennandi að sjá þarna. Þarna eru líka ýmsar tegundir fiska, mikið djúpsjávarfiskar sem eru kannski ekki nytjafiskar.“
Kóralrifin á landgrunninu eru á helstu togslóð íslenskra skipa
„Kóralrifin við Ísland, þau sem við þekkjum, eru flest ofan á landgrunninu sjálfu. Þau hins vegar liggja undir einni helstu togslóð Íslendinga, þannig að þau eru mjög illa farin. Þessi kórallasvæði, sem eru í landgrunnskantinum, eru mun betur á sig komin og þar er meira um lifandi kórallasvæði sem við erum núna að reyna þá að koma í veg fyrir að verði fyrir hnjaski. Þarna eru nokkrar tegundir á válistum Alþjóðanáttúruverndarsamtakanna og til dæmis er þar að nefna búrfisk og slétthala, háffiska og ýmsar fleiri tegundir, blálöngu og fleiri, sem eru metnar í hættu eða í einhverri hættu í Evrópu.“
Miðað er við að allt það lífríki sem þarna þrífst fái algera friðun. Steinunn segir lífríkið afar sérstakt og fjölbreytt. „Til þess að ná markmiðum þess að vernda þetta svæði, sem við leggjum til, þá þarf að koma í veg fyrir að það verði einhvers konar rask sem leiði til áhrifa niður á hafsbotninn. Hérna erum við náttúrulega að tala um beint rask á hafsbotninn en einnig líka aðrar athafnir sem geta leitt til þess að þær hafi áhrif niður á hafsbotninn og það vistkerfi sem þarna er. Hvernig sem lögin taka svo við þessum upplýsingum og hvað þau gera.“
Friðun þýðir veiðibann - helsta ógnin við þessi vistkerfi er veiðar
Hún segir friðun þýða veiðibann. „Þar sem helsta ógnin við þessi vistkerfi við Ísland er veiðar, þá já, þá myndi ég telja það. Það er helsta ógnin sem er í dag. En svo má náttúrulega hugsa sér að það eru aðrar framkvæmdir eða aðrar athafnir sem gætu verið á dagskrá seinna eða í framtíðinni. Það má náttúrulega segja að botnvarpan er sú sem veldur kannski hvað umfangsmestum skaða. En hvað varðar kóral þá eru það í rauninni öll veiðarfæri sem snerta botninn vegna þess að þau geta verið að flækjast í og brjóta niður og rífa upp kóral, í rauninni hvaða veiðarfæri sem er.“
Nokkrar nytjategundir hafa verið veiddar á þessu svæði: djúpkarfi, gulllax, litli karfi, skötuselur og stórkjafta. Miðað við afla síðustu tíu ára verða áhrif friðunar lítil að mati Hafrannsóknastofnunar. Ársafli í línu og netaveiðum fór mest í 0,3 prósent af heildarveiði við landið og veiðar með botnvörpu 0,6-1 prósent. „Þannig að við metum þau kannski ekki vera mjög mikil í stóra samhenginu fyrir þessar tegundir,“ segir Steinunn.
„Erum við að tala um framtíðarfriðun, lokun á þessum svæðum um ókomna tíð?“
„Já, ef þú vilt vernda viðkvæmt vistkerfi þá þarftu náttúrulega að loka því til lengri tíma, það gefur augaleið.“
