Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra hefur sent Alþingi tillögurnar og leggur til að þingmannanefnd fjalli um þær með aðkomu allra þingflokka.
Fleiri kjósendur, fleiri þingmenn
Ein tillagan er að þingmannafjöldi kjördæmanna fylgi betur fjölda kjósenda. Útreikningar hópsins byggja á kjörskrá kosninganna 2024.
Suðvesturkjördæmi fengi 18 þingmenn í stað 14, Norðausturkjördæmi sjö í stað tíu og Norðvesturkjördæmi sex í stað sjö. Suðurkjördæmi héldi sínum tíu þingmönnum og Reykjavíkurkjördæmin ellefu hvort.
Tilgangurinn er að búseta ráði síður vægi atkvæða. Árið 2024 voru 5.649 kjósendur að baki hverjum þingmanni í Suðvesturkjördæmi en 3.104 í Norðausturkjördæmi.
Mesti munur milli kjördæma myndi minnka úr um 82 prósentum í 20 prósent samkvæmt útreikningunum. Munurinn hyrfi ekki alveg, enda tryggir stjórnarskráin hverju kjördæmi að minnsta kosti sex sæti.
Vilja þrefalda jöfnunarsætin
Önnur tillagan er að fjölga jöfnunarsætum úr níu í 27. Þau eru notuð til að bæta hlut flokka sem hafa fengið færri þingmenn kjörna í kjördæmum en fylgi þeirra á landinu gefur tilefni til.
Þá yrðu 36 sæti, sex í hverju kjördæmi, ákveðin eingöngu eftir úrslitum þar. Hin 27 yrðu nýtt til að jafna hlut flokkanna.
Hópurinn segir núverandi kerfi ekki alltaf duga. Í kosningunum 2013, 2016, 2017 og 2021 hafi einn flokkur fengið einu sæti meira en landsfylgi hans gaf tilefni til.
Áfram þyrfti minnst fimm prósent gildra atkvæða á landsvísu til að koma til greina fyrir jöfnunarsæti. Flokkar undir þeim mörkum gætu fengið mann kjörinn í kjördæmi, en fækkun kjördæmissæta gæti gert það erfiðara.
Minni breytingar við endurtalningu
Þriðja tillagan snýr að því hvaða frambjóðendur fá jöfnunarsætin. Hópurinn vill breyta aðferðinni þannig að úthlutunin endurspegli betur úrslit í hverju kjördæmi og litlar breytingar á atkvæðatölum raski síður því hverjir komast á þing.
Hópurinn segir að með nýju aðferðinni hefði endurtalningin í Norðvesturkjördæmi 2021 ekki breytt því hverjir náðu kjöri, þótt öllum öðrum reglum hefði verið haldið óbreyttum.
Að mati hópsins mætti samþykkja færslu sæta milli kjördæma og fjölgun jöfnunarsæta ef fleiri þingmenn greiddu atkvæði með en gegn. Breytta úthlutunaraðferð þyrfti hins vegar að samþykkja með tveimur þriðju atkvæða á Alþingi.
