Loftslagskvíði sem sorg yfir rofnum tengslum

Loftslagskvíði er ekki einfaldlega ótti við það sem koma skal. Rannsóknir og frásagnir ungs fólks benda til þess að hann sé djúp tilvistarleg sorg. Sorg yfir rofnu sambandi við heim sem áður virtist stöðugur og sjálfsagður. Í stað þess að spyrja einungis hvernig við „leysum“ loftslagsvandann þurfum við því líka að spyrja hvað fór úrskeiðis í sambandi okkar við umhverfið.

Þegar loftslagsaðgerðir eru settar fram sem fórn, svo sem minni neysla, hærri skattar og breyttur lífsstíll, missum við sjónar á dýpri vídd. Þá virðist sem við séum að missa eitthvað frekar en að endurheimta eitthvað sem skiptir máli. Reynslan bendir þó oft til hins gagnstæða: þegar tengsl við náttúru, samfélag og takta lífsins styrkjast aukast lífsgæði. Munurinn liggur ekki í því hvort breytingar eru nauðsynlegar heldur í því hvernig við skiljum þær.

Þurfum að endurheimta tengsl

Að endurheimta þessi tengsl snýst ekki um að hverfa aftur til rómantísks fortíðarheims heldur um að viðurkenna að við lifum í stöðugu samspili við umhverfið. Þó að við tökum ekki alltaf eftir því er líf okkar fléttað saman við líf annarra – manna, dýra og vistkerfa. Þegar sú viðurkenning fær að móta ákvarðanir verður ábyrgðin ekki byrði heldur eðlileg afleiðing þess að við tilheyrum samhengi sem heldur okkur á lífi.

Tæknilausnir einar og sér duga því ekki. Þær geta dregið úr skaða og minnkað losun en þær laga ekki það samband sem hefur rofnað. Tengsl lagast með athygli, virðingu og umhyggju. Það krefst menningarlegrar breytingar: að við hættum að tala um náttúruna sem ytri auðlind og viðurkennum hana sem heim sem við búum í, erum háð og berum ábyrgð gagnvart.

Von sem sjálfsmynd

Von í loftslagsmálum felst fyrst og fremst í því að við skilgreinum okkur ekki sem bjargvætti plánetunnar heldur sem hluta af henni, verur sem eru háðar náttúrunni, ekki yfir hana hafnar. Slík sjálfsmynd breytir ábyrgð úr ytri kröfu í eðlilega afleiðingu þess að tilheyra samhengi sem heldur okkur á lífi.

Von byggir ekki á fullvissu um að allt fari vel heldur á vilja til að axla ábyrgð af heiðarleika og umhyggju. Hún krefst þess ekki að við séum gallalaus heldur að við séum til staðar, með athygli og virðingu, í heimi sem við öndum að okkur og sem nærir okkur dag hvern.

Kannski snýst þetta ekki um að bjarga jörðinni heldur um að muna að hún er heimili okkar.

Greinarhöfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Ísland leggi sitt af mörkum til að takast á við loftslagsvandann.