Júlíus Valsson skrifar:

ESB-aðild myndi ekki sjálfkrafa banna upphækkaða jeppa, stærri hjólbarða eða breyttan fjöðrunarbúnað. Stærsti hluti sameiginlegra krafna sambandsins um gerðarviðurkenningu, öryggi, mengun og skoðun ökutækja gildir þegar á Íslandi í gegnum EES-samninginn. Breytingin við aðild fælist einkum í stöðu Íslands gagnvart framtíðarreglum: eftir því sem ESB þróaðist í átt að nánara og sambandsríkislegra samstarfi gæti íslenskt svigrúm þrengst og ákvörðunarvaldið færst nær stofnunum sambandsins.

Hvaða reglur gilda í ESB?

Núverandi kerfi skiptist í tvo meginþætti. ESB setur sameiginlegar reglur um ný ökutæki, gerðarviðurkenningu og grunnkröfur um hemla, stýri, hjólbarða, ljós, stöðugleika, útblástur og hávaða. Aðildarríkin ráða hins vegar að verulegu leyti hvernig breytingar á þegar skráðum ökutækjum eru samþykktar, skoðaðar og skráðar. Af þeim sökum geta sambærilegar breytingar fengið mjög ólíka meðferð innan sambandsins.

Þýskaland

Þýska kerfið er strangt en fyrirsjáanlegt. Þar þarf hver breyting að eiga sér viðurkenningarleið, ýmist með almennu starfsleyfi, íhlutavottorði eða einstaklingsúttekt. Samsett íslensk jeppabreyting, þar sem fjöðrun, felgur, dekk, brettakantar og drifhlutföll eru breytingu háð í einum pakka, myndi yfirleitt kalla á kostnaðarsama einstaklingsviðurkenningu. Breytingar sem standast tæknilegt mat geta þó fengið samþykki.

Danmörk

Í Danmörku er tæknileg skoðun aðeins hluti vandans. Breytingar geta einnig haft skattalegar afleiðingar ef ökutæki telst ekki lengur samsvara upprunalegri gerð. Þá getur skráningargjald fallið á að nýju. Breyting fyrir 44 tommu dekk, eins og þekkist hér á landi, myndi því að öllum líkindum mæta mun þyngri hindrunum en tíðkast á Íslandi.

Svíþjóð

Svíþjóð hefur sveigjanlegra kerfi. Minni háttar breytingar á fjöðrun, hjólum og dekkjum geta verið undanþegnar sérstakri skráningarskoðun ef skilyrði um rými, hjólhlífar og hraðamæli eru uppfyllt. Umfangsmeiri breytingar sæta efnislegu öryggismati. Þar hefur einnig þróast sérstakt kerfi fyrir heimasmíðuð og mikið umbyggð ökutæki, sem líkist íslenskri breytingahefð fremur en þýska og danska leiðin.

Noregur

Noregur er, líkt og Ísland, aðili að EES og fylgir því sameiginlegum evrópskum grunnreglum um gerðarviðurkenningu ökutækja. Flestar meiri háttar breytingar þurfa þó sérstakt samþykki norsku vegagerðarinnar. Þegar gerðarviðurkenndum bíl er breytt þarf að leggja fram gögn að nýju um þá tæknilegu þætti sem breytingin snertir. Norska kerfið sýnir þannig að EES-aðild samrýmist áfram innlendu regluverki um jeppabreytingar, þótt kröfur um skjöl, skoðun og samþykki geti verið strangar.

Hvaða reglur munu gilda á Íslandi við ESB-aðild?

Samanburðurinn sýnir að sameiginlegar reglur ESB ráða ekki einar hversu auðvelt er að breyta jeppum. Landsreglur, stjórnsýsla og innlend hefð hafa enn veruleg áhrif. Ísland nýtur þessa svigrúms nú þegar samhliða þátttöku í sameiginlegu EES-regluverki.

Helsta breytingin við ESB-aðild lægi því í framtíðaráhættunni. Ef sambandið tæki síðar upp fullsamræmdar reglur um upphækkun, dekkjastærðir eða breytingar eftir fyrstu skráningu yrði svigrúm Íslands minna en nú. Í sambandsríkislegri þróun, þar sem fleiri ákvarðanir færast frá landsrétti yfir á sameiginlegt stig, yrðu íslensk sérkenni á borð við umfangsmiklar jeppabreytingar háðari ákvörðunum ESB. Núverandi reglur banna þær ekki, en frekari samræming gæti fært endanlegt regluvald frá Íslandi til Brussel.