„Þennan vítahring þarf að rjúfa,“ segir Þórður Snær Júlíusson, framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar, í aðsendri grein sem birtist á vef Vísis í morgun.
Þar gerir hann greiningu hagdeildar stéttarfélagsins Visku að umtalsefni, en greint var frá því fyrir helgi að hér á landi borgum við 84 prósentum meira fyrir hluti og þjónustu en íbúar 27 landa í Evrópu gera að meðaltali.
Þórður Snær bendir á í grein sinni að þótt hér á landi séu hærri laun en á Norðurlöndunum sé verðmunurinn milli Íslands og þeirra tvöfaldur á við launamuninn.
„Og verðlag hér á Íslandi hækkar tvöfalt hraðar en verðlag Evrópska efnahagssvæðisins (EES) á sama tíma og íslenska krónan, verðtryggði gjaldmiðillinn sem við höfum kosið að styðjast við í þessu landi, helst sterk.“
28.800 krónur hér en 20.000 krónur þar
Í grein sinni ber Þórður Ísland saman við hin Norðurlöndin og vísar í greiningu Visku þar sem fram kemur að á Íslandi sé 44 prósentum dýrara að kaupa í matinn en þar.
„Til að setja það í raunverulegt samhengi þá kostar 20 þúsund króna matarpoki í meðaltalslandi hinna Norðurlandanna 28.800 krónur hérlendis.“
Hann segir síðan að annað samhengi sé að miðgildi fullvinnandi launafólks á Íslandi hafi verið um 826 þúsund krónur á mánuði fyrir skatta í fyrra.
„Venjuleg fjögurra manna fjölskylda eyðir tæplega 2,2 til rúmlega 3,1 milljón króna í mat á ári. Þessi fjölskylda gæti sparað sér allt að einni milljón króna í matarinnkaupum á ári byggi hún í öðru Norðurlandi. Það eru rúmlega ein skattfrjáls mánaðarlaun aukalega fyrir meira en helming þjóðarinnar.“
Þórður heldur áfram og bendir á að kjötvörur einar og sér kosti 71 prósenti meira á Íslandi en hjá nágrönnum okkar, sem þýðir að fimm þúsund króna steik hérlendis kostar undir þrjú þúsund krónum þar að meðaltali.
Þá bendir hann á að nýr bíll sem kostar fimm milljónir hér kosti 3,6 milljónir þar. „Að fara út að borða á sæmilega verðlögðum veitingastað kostar 20 þúsund krónur hér en 15 þúsund krónur þar. Og svo framvegis.“
Verðlag gæti haldið áfram að hækka
Þórður segir að ekki þurfi að efast um að þessi dýrtíð sé afleiðing af því að reka okkar eigin gjaldmiðil, hina verðtryggðu krónu. Peningastjórnun hennar hafi það markmið að halda verðbólgu í 2,5 prósentum og nefnir hann að það hafi síðast náðst fyrir rúmum sex árum.
„Til að reyna að hemja verðbólguna, sem er nú við fimm prósent en fór í tveggja stafa tölu í tíð síðustu ríkisstjórnar, eru stýrivextir sífellt hækkaðir. Það hækkar fjármagnskostnað, sem hækkar verðlag sem leiðir aftur til þess að það þarf að hækka vexti aftur. Fyrir vikið er vaxtakostnaður heimila á Íslandi í öðru sólkerfi þegar hann er borinn saman við nágrannalöndin.“
Þórður segir enn fremur að vaxtahækkanirnar eigi líka að reyna að hemja einkaneyslu en virðist ekki gera það hjá stórum hluta þjóðarinnar sem er með sæmileg eða góð laun. Því sé það láglaunafólkið og viðkvæmustu hóparnir sem sífellt er með verðstöðugleikann á herðunum. Svona haldi þetta áfram hring eftir hring.
Þórður Snær segir fákeppni og einokun einkenna marga íslenska markaði. Hann heldur því fram að fá fyrirtæki ráði stórum hluta viðskipta hér á landi og að samkeppni utan frá sé takmörkuð, meðal annars vegna hárra tolla á innfluttar vörur. Þá gagnrýnir hann auknar arðsemiskröfur stórra fyrirtækja og segir eigendur þeirra vilja sífellt meiri hagnað úr íslensku atvinnulífi.
Tvær leiðir færar
„Þennan vítahring þarf að rjúfa. Ef við gerum það ekki þá er fyrirséð að verðlag hér á landi haldi áfram að hækka. Það mun, að mati hagdeildar Visku, leiða af sér samdrátt í útflutningi, veikingu krónu og kaupmáttarrýrnun með tíð og tíma,“ segir hann og bendir á tvær leiðir sem eru færar:
„Ein leið er að eigendur fákeppnisfyrirtækjanna lækki sífellt hækkandi arðsemiskröfu sína. Samþykki að græða minna. Því miður segir sagan okkur að það sé ólíklegt.“
Hin leiðin er að taka af þeim valdið og skoða hvað myndi breytast við inngöngu í Evrópusambandið. Myndu skapast aðstæður fyrir alvöru samkeppni í sölu á vörum og þjónustu hér? Myndi fákeppnin og einokunin líða undir lok? Myndu verðlag og kjör verða svipuð hér og innan þess ef við göngum inn og tökum upp evru?“
Þórður Snær segir að við munum ekki komast að því nema segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni í lok ágúst og hefja á ný samningaviðræður um slíka inngöngu. Vitnar hann í orð Mörtu Kos, stækkunarstjóra ESB í viðtali við Politico í gær að viðræður um aðild við Ísland gætu gengið hratt fyrir sig og landið væri „sérstakt tilvik.“
„Ástæðan er sú að Ísland er þegar aðlagað að innri markaði Evrópu í gegnum EES-samninginn, er þegar aðili að Schengen, er háþróað lýðræði og með gildi sem samræmast því sem telst eftirsóknarvert í Evrópu.
Sá samningur sem kemur út úr þeim viðræðum mun svo aldrei taka gildi nema við, íslenska þjóðin, samþykkjum hann í annarri atkvæðagreiðslu ef við teljum hann ná þeim markmiðum sem hvert og eitt okkar vill ná út úr honum. Við þetta ferli þarf enginn að vera hræddur.“
