Eins og þjóðinni allri ætti að vera kunnugt ganga Íslendingar að kjörborðinu 29. ágúst til að greiða atkvæði um það hvort Ísland eigi að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið.
Hin 25 ára Birta Karen Tryggvadóttir er hagfræðingur, sjálfstæðismaður og er í hreyfingunni Ung gegn ESB-aðild.
Hinn 28 ára Sverrir Páll Einarsson er formaður Uppreisnar, samtaka ungra Viðreisnarmanna, og er viðloðinn SJÁ-hreyfinguna.
Þau ræða atkvæðagreiðsluna, áhyggjur ungs fólks og fleira í nýjasta þætti Vísis af viðræðum. Þau ræða meðal annars evruna og efnahagsmálin, sjávarútveginn og sjálfsákvörðunarrétt Íslendinga.
Sverrir og Birta fara um víðan völl í Vísi að viðræðum, en hlusta má á þáttinn á öllum helstu hlaðvarpsveitum. Vísir ræddi einnig við tvo unga vinstrimenn sem tókust á um spurninguna á kjörseðlinum. Sá þáttur mun birtast á Vísi.
Þau sammælast þó um ýmislegt, meðal annars það að umræðan á TikTok og Instagram hafi þótt nokkuð hófstilltari heldur en umræðan á Facebook, sem sé gjarnan persónulegri.
„Fullt sem hægt er um að semja“
Birta vill meina að 95 til 99 prósent þess sem fælist í aðild að Evrópusambandinu liggi fyrir og henni hugnast það ekki. Hún nefnir að Ísland sé fremst í flokki á mörgum mælikvörðum, svo sem hvað varðar félagslegan hreyfanleika, kaupmáttur á Íslandi sé með því hæsta sem finnist og að lífskjör séu góð.
„Hvað er það sem framtíðarkynslóðir hafa að sækja innan Evrópusambandsins þegar við erum þegar að sigra Evrópusambandið í öllum þeim mælikvörðum sem eru notaðir til að mæla lífskjör?“ spyr Birta.
Sverrir segir það ekki rétt sem Birta segir, að það sé algjörlega borðliggjandi hvað Evrópusambandið hafi að bjóða.
„Það er fullt af hlutum sem skipta okkur gífurlega miklu máli. Það er landbúnaður eða sjávarútvegur, orku- og auðlindamálin, en það er ekki ljóst hvað við getum fengið frá Evrópusambandinu. Það er hægt að sjá það hjá stækkunarstjóra Evrópusambandsins, sem nýlega gaf það til kynna að það sé fullt sem hægt er um að semja og að tekið verði tillit til sérstöðu Íslands þegar kemur að landbúnaði.“
„Stutt á milli stöðnunar og stöðugleika“
Þau takast meðal annars á um fríverslunarsamninga og tollabandalag.
Birta segist hlynnt auknu samstarfi við Evrópu en til þess sé Evrópusambandsaðild ekki nauðsynleg.
„Ég tel það okkar hagsmuni að eiga góða bandamenn úti um allt, en að vera að fara þarna inn og loka okkur inni í einhverju tollabandalagi og viðskiptabandalagi, ég held að það sé ekki gott fyrir okkur, þetta litla land á Norður-Atlantshafi. Ég held að það eigi að þétta samstarfið við Evrópu, Kanada, Bandaríkin, alls staðar og halda öllum dyrum opnum,“ segir Birta.
Sveinn gerir athugasemd við orðalag Birtu um að Ísland myndi „loka sig inni“ í tollabandalagi með Evrópulöndum. „Mér finnst þetta röng nálgun að mínu mati. Ég held að það sé áhugavert að sjá hvað það myndi fela í sér ef við myndum ganga í tollabandalagið sem Evrópusambandið er.“
Birta bendir á að Ísland þyrfti líklegast að gefa fríverslunarsamning sinn við Kína upp á bátinn með inngöngu í Evrópusambandið, enda sé ESB ekki með slíkan samning.
Sverrir tekur fram að með inngöngu í ESB fengist engu að síður aðgangur að fríverslunarsamningum sambandsins við önnur ríki, svo sem við Japan. Hann tekur fram að fríverslunarsamningurinn við Kína sé sá eini sem Ísland hafi sem Evrópusambandið hafi ekki. Önnur lönd sýni því lítinn áhuga á að gera fríverslunarsamning við eins lítinn markað og Ísland.
„En við njótum samt líka góðs af því að vera inni í EFTA og EES,“ tekur Birta fram. „Þannig að þetta hangir allt saman. Mér finnst ótrúlega mikilvægt að halda öllum örmum opnum. Við eigum alltaf að vera að fjölga bandamönnum.“
Hún nefnir að efnahagslíf sé á blússandi siglingu í Kína en sagan sé ekki sú sama í Evrópusambandinu. „Það er stutt á milli stöðnunar og stöðugleika.“
Og svo er það evran...
Sverrir segir að í upptöku evru fælist stöðugleiki.
„Þau lönd sem ganga inn í Evrópusambandið, vextir og verðbólga lækka,“ segir hann. „Við erum í verðbólguástandi núna, en þetta hefur verið svolítil staða á Íslandi síðustu áttatíu árin.“
Hann segir að ólguástandið sem felist í því að halda úti krónunni sé afar erfitt. „Það er ótrúlega erfitt að halda úti krónunni. Það er dýrt og erfitt,“ segir Sverrir.
Birta, sem er hagfræðingur, tekur fram að frá hruni hafi orðið töluverð bragarbót á peningastefnu Íslands. Íslendingar hafi lært mikið af sinni hagstjórn, en svo hafi komið heimsfaraldur, stríð í Úkraínu, eldgos í Grindavík og fleira.
„Mér finnst svolítið mikilvægt að tíunda það í þessu samhengi við verðbólgu og vexti er ekki einhver tala sem Ásgeir Jónsson [seðlabankastjóri] dregur upp úr hatti,“ segir hún. Heldur sé um að ræða eins konar hitamæli á hagkerfinu.
„Það er rétt að vextir eru víðast hvar lægri innan Evrópusambandsríkjanna, ég ætla ekkert að deila um það, og það yrði væntanlega hér af því að við myndum taka upp sameiginlega peningastefnu með Evrópusambandinu,“ segir Birta og tekur fram að Ísland sé lítið, útflutningsdrifið hagkerfi.
„Það þýðir að stjórn peningamála myndi ekki lengur hlúa að íslenskum aðstæðum.“
