Verðbólga mældist 5,6% í ágúst og hefur ekki verið hærri í tvö ár. Forseti Alþýðusambands Íslands segir mögulegt að kjarasamningar haldi ef fyrirtækin lofi því að velta sínum kostnaði ekki yfir á launafólk.
Verðbólgan er það mikil að hægt er að virkja forsenduákvæði um endurskoðun og uppsögn kjarasamninga sem gerðir voru 2024.
Finnbjörn A. Hermannsson, forseti ASÍ, segir mælinguna vera vonbrigði en að hún komi ekki á óvart. Verkalýðshreyfingin hafi kallað eftir því að fyrirtæki, ríki og sveitarfélög myndu halda aftur af hækkunum svo hægt væri að ná niður verðbólgu.
„Það hefur ekki gengið eftir. Og þar hefur ríki og sveitarfélög gengið fram fyrir skjöldu og verið hvað stórtækust í,“ segir Finnbjörn.
Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra hafnar þessu.
„Það hefur heilmikið verið rætt um það að hækkanir opinberra gjalda hafi leitt þetta. Að vísu styðja gögn það ekki. Raunar er það þannig að það er einn liður, sem eru flugfargjöld, sem skýrir helminginn af hækkuninni á þessu ári,“ segir Daði Már.
Álögur hafi ekki verið hækkaðar umfram það sem almennt er.
Ríkið reiðubúið með tillögur
„Það er auðvitað alltaf freistandi að ríkið lækki að raunvirði opinber gjöld að raunvirði með því að leyfa þeim að standa í stað. Það á endanum leiðir líka til vandræða vegna þess að á endanum standa gjöldin ekki undir þeim kostnaði sem þau eiga að gera. Og það er óheppilegt og þá þarf að greiða þau með einhverjum öðrum hætti.“
Um mánaðamót fellur tímabundin lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti úr gildi. Daði segir ekki standa til að framlengja lækkunina. Þá sé ekki á teikniborðinu að falla frá öðrum boðuðum álögum.
Þjóðhagsráð kemur saman á morgun þar sem farið verður yfir þessa stöðu. Daði segir ríkið reiðubúið með tillögur – samkomulag verði að nást um aðgerðir til að ná niður vöxtum og verðbólgu.
„Ég finn ekki annað en að það sé vilji til að leita lausna og þann vilja finnurðu líka mjög sterkt hjá Samtökum atvinnulífsins og svo sannarlega hjá ríkisstjórninni.“
Skammtímaúrræði dugi ekki
Bjarni Benediktsson, formaður Samtaka atvinnulífsins, segir það mikil vonbrigði að lítið hafi þokast í viðræðum síðastliðið ár. Aðgerðir innanlands eigi stóran þátt í aukinni verðbólgu.
„Auðvitað hafa komið til ákveðnir ytri þættir sem ekkert verður ráðið við. Hins vegar liggur alveg fyrir að það hafa verið ákvarðanir hjá opinberum aðilum, bæði hjá veitufyrirtækjum en eins hjá ríkisstjórninni um síðustu áramót með vörugjöld og gjaldskrárhækkanir sem eru að mælast í verðbólgunni.“
Bjarni segir nauðsynlegt að allir stilli saman strengi svo hægt sé að koma í veg fyrir uppsögn kjarasamninga. Ekki dugi að bregðast við með skammtímaúrræðum.
„Við þurfum að endurheimta trú og traust á framhaldinu. Það má ekki gefast upp á þessu verkefni. Það er það mikið í húfi, bæði fyrir heimilin, fyrir fyrirtækin og hið opinbera á líka mjög mikið undir því að verðbólga minnki hér á landi.
Launafólk borgi ekki niður verðbólguna
ASÍ, Samtök atvinnulífsins og hið opinbera hafa að undanförnu átt í viðræðum til að koma í veg fyrir að kjarasamningum verði sagt upp.
„Ef þau lofa því að hækka ekki, þeir stóru aðilar á markaði sem hafa verið að velta sínum kostnaði yfir á launafólk, ef að þeir taka höndum saman við okkur líka þá er alveg möguleiki að við segjum ekki upp kjarasamningum. En launafólk eitt og sér í landinu mun ekki borga niður verðbólguna,“ segir Finnbjörn.
