Fyrrverandi frambjóðandi Samfylkingarinnar segir vinstrimenn í Evrópu standa frammi fyrir afleiðingum misheppnaðrar innflytjendastefnu. Hann kallar eftir opinskárri umræðu, betri upplýsingum um glæpatíðni og atvinnuþátttöku innflytjenda og skýrari kröfum um aðlögun að íslensku samfélagi.
Teitur Atlason, sem áður hefur verið í framboði fyrir Samfylkinguna, segir að innflytjendastefna Evrópu undanfarna áratugi hafi mistekist og að stjórnmálamenn á vinstri vængnum eigi sífellt erfiðara með að horfast í augu við afleiðingarnar. Þetta kemur fram í ítarlegu viðtali við Frosta Logason í nýjasta þætti Spjallsins á Brotkast.
Í viðtalinu er farið vítt yfir stöðu mála í Evrópu, óeirðir í Frakklandi, innflytjendamál, íslam, glæpatíðni, fjölmenningu og pólitískan rétttrúnað. Teitur gagnrýnir sérstaklega það sem hann telur vera tregðu stjórnmálamanna og fræðasamfélagsins til að rannsaka viðkvæma þætti innflytjendamála.
„Ég held að vinstrið í Evrópu sé í sjokki“
Umræðan hefst á óeirðum og skemmdarverkum í Frakklandi. Teitur segir að mótmæli sem upphaflega hafi snúist um aðbúnað nemenda í skólum hafi að hans mati verið yfirtekin af róttækum hópum sem nýtt hafi sér ástandið til að fremja skemmdarverk og skapa glundroða.
Hann telur að atburðirnir hafi orðið til þess að margir vinstrimenn í Evrópu séu farnir að endurskoða afstöðu sína.
„Ég held að vinstrið í Evrópu sé í sjokki núna bara yfir eyðileggingunni,“ segir Teitur og bætir við að fólk sé jafnframt að átta sig á því að „innflytjendastefna síðustu tuttugu, þrjátíu ára er komin bara í klessu.“
„Þetta hefur mistekist,“ segir hann afdráttarlaust.
Teitur telur að víða í Vestur-Evrópu hafi myndast hliðarsamfélög þar sem stórir hópar innflytjenda búi samkvæmt eigin menningarlegum viðmiðum án þess að aðlagast samfélaginu sem þeir hafa sest að í.
Hann leggur þó áherslu á að ekki sé hægt að setja alla innflytjendur undir einn hatt. Mikill munur sé á hópum, bæði hvað varðar menningu, menntun og félagslegan bakgrunn.
Kallar eftir rannsóknum á glæpatíðni innflytjenda
Eitt helsta áhyggjuefni Teits er það sem hann telur skort á upplýsingum um stöðu ólíkra hópa innflytjenda á Íslandi.
Hann segir nauðsynlegt að stjórnvöld taki saman upplýsingar um meðal annars atvinnuþátttöku og glæpatíðni eftir uppruna fólks, líkt og gert hafi verið í öðrum norrænum ríkjum.
„Það þorir enginn að rannsaka þetta,“ segir Teitur og gagnrýnir það sem hann telur vera pólitíska viðkvæmni í kringum málaflokkinn.
Í viðtalinu vísar Frosti meðal annars til greiningar The Economist á sakfellingum fyrir kynferðisbrot í Englandi og Wales og tölfræði frá öðrum Evrópuríkjum. Teitur segir slíkar upplýsingar undirstrika mikilvægi þess að rannsaka málin af yfirvegun í stað þess að byggja umræðuna á fordómum eða ágiskunum.
„Við verðum að fá þessar tölur og þessar kannanir,“ segir hann og telur að stjórnvöld ættu að geta tekið saman mun ítarlegri upplýsingar en nú liggja fyrir.
Teitur segir að markmiðið eigi ekki að vera að stimpla tiltekna hópa heldur að fá skýra mynd af stöðunni svo hægt sé að bregðast við raunverulegum vandamálum.
Segir pólitíska afneitun standa vinstrinu fyrir þrifum
Teitur, sem sjálfur hefur verið virkur á vinstri væng stjórnmálanna, segist hafa áhyggjur af þróun vinstrihreyfingarinnar.
Hann telur að hluti vandans felist í því að fólk tengi eigin siðferðisvitund svo sterkt við ákveðnar pólitískar skoðanir að það eigi erfitt með að endurskoða þær, jafnvel þegar nýjar upplýsingar komi fram.
Í því samhengi ræðir hann meðal annars um pólitískan rétttrúnað, svokallaða woke-menningu og þá tilhneigingu að afgreiða gagnrýnendur með uppnefnum fremur en rökum.
Teitur segir að hann sjálfur hafi endurskoðað ýmsar pólitískar skoðanir í gegnum tíðina og telji það merki um heilbrigða hugsun.
„Gáfaðar og klárar manneskjur gera það,“ segir hann um að skipta um skoðun þegar forsendur breytast.
„Vitleysingurinn skiptir aldrei um skoðun.“
Hafnar því að banna moskur í Evrópu
Þrátt fyrir harða gagnrýni á innflytjendastefnu Evrópu tekur Teitur skýra afstöðu gegn hugmyndum um að banna íslamska trúariðkun eða byggingu moska.
Þegar Frosti nefnir pólskan stjórnmálamann sem hafi viljað banna moskur í Evrópu á þeim forsendum að kristnar kirkjur séu ekki leyfðar í Sádi-Arabíu, hafnar Teitur þeirri nálgun.
Hann segir að með slíku banni væru Evrópubúar farnir að líkja eftir þeim stjórnvöldum sem þeir gagnrýna fyrir skort á trúfrelsi.
„Það er styrkur allra samfélaga að vera umburðarlynd og vera alltumlykjandi,“ segir hann.
Teitur telur hins vegar að fjölmenningarsamfélög geti ekki þrifist án sameiginlegra gilda sem allir íbúar virði, óháð uppruna og trú.
„Fjölmenning er verri en ekkert ef að þetta eru hópar sem talast ekki við eða eru jafnvel að berjast á banaspjótum,“ segir hann.
Hann bendir á Bandaríkin sem dæmi um samfélag þar sem fólk af ólíkum uppruna geti haldið í eigin menningararf en sameinist jafnframt um bandaríska þjóðarvitund.
Að hans mati skorti sambærilega sameiginlega sýn víða í Evrópu, þar á meðal á Íslandi.
Vill meiri kröfur um íslenskukunnáttu og aðlögun
Teitur telur að Íslendingar þurfi að vanda betur til verka þegar kemur að móttöku innflytjenda.
Hann segir mikilvægt að hjálpa fólki að stíga fyrstu skrefin í nýju samfélagi en jafnframt gera skýrar kröfur um aðlögun, sjálfsbjargarviðleitni og tungumálakunnáttu.
„Það besta í þessum málum er að bara flýta sér hægt, vanda sig,“ segir hann.
Teitur telur að íslenskukunnátta skipti þar sérstaklega miklu máli og að samfélagið eigi að hvetja innflytjendur með markvissari hætti til að læra tungumálið.
Hann leggur jafnframt áherslu á að margt í íslenskri menningu sé þess virði að varðveita og að ekki eigi að líta á slíkan vilja sem merki um útlendingaandúð.
Harðar deilur um Gaza og ábyrgð Hamas
Í viðtalinu er einnig rætt ítarlega um átökin milli Ísraels og Hamas, atburðina 7. október og ásakanir um þjóðarmorð á Gaza.
Teitur hafnar því að aðgerðir Ísraels á Gaza jafngildi þjóðarmorði og gagnrýnir það sem hann telur vera einhliða umræðu um átökin. Sú afstaða er umdeild, enda hafa alþjóðlegar stofnanir, mannréttindasamtök og sérfræðingar í þjóðarétti tekist á um skilgreiningu og lagalegt mat á aðgerðum Ísraels.
Hann segir jafnframt að ekki megi líta fram hjá ábyrgð Hamas á því að átökin hófust og hvernig þau þróuðust.
Teitur gagnrýnir sérstaklega þá tilhneigingu sem hann telur ríkja í pólitískri umræðu að fólk neiti að horfast í augu við staðreyndir sem samræmast ekki eigin hugmyndafræði.
„Við getum haft áhyggjur af Íslandi“
Þótt viðtalið snúist að miklu leyti um þróun mála í Evrópu segir Teitur að Íslendingar ættu fyrst og fremst að beina sjónum sínum að eigin samfélagi.
Hann telur mikilvægt að læra af reynslu annarra ríkja, forðast mistök sem þar hafi verið gerð og tryggja að þeir sem setjist að hér á landi verði virkir þátttakendur í samfélaginu.
Um leið leggur hann áherslu á að samfélagsbreytingar séu eðlilegur hluti sögunnar og að fjölbreyttur uppruni fólks þurfi ekki að vera vandamál í sjálfu sér.
Það sem skipti mestu máli sé að fólk geti sameinast um grundvallargildi, virðingu fyrir samfélaginu og vilja til að leggja sitt af mörkum.
Viðtalið við Teit Atlason má sjá í heild sinni í Spjallinu með Frosta Logasyni á Brotkast.is en hér fyrir neðan má sjá hluta þess.
