Vaxandi áhyggjur eru meðal evrópskra stjórnvalda af því að Bandaríkin og Rússland kunni að taka ákvarðanir um framtíð Úkraínu og öryggismál Evrópu án þess að Evrópuríki hafi raunveruleg áhrif á niðurstöðuna. Rússnesk stjórnvöld hafa þegar lýst því yfir að fulltrúar Evrópusambandsins verði ekki með í fyrirhuguðum friðarviðræðum í Abú Dabí, þrátt fyrir óskir Úkraínu um þátttöku þeirra.

Þetta kemur fram í nýrri umfjöllun Financial Times, þar sem greint er frá vaxandi ágreiningi innan Evrópu um hvernig bregðast eigi við friðarumleitunum Donalds Trump Bandaríkjaforseta.

Samkvæmt Financial Times óttast evrópskir embættismenn að Washington og Moskva kunni að ná samkomulagi um atriði sem varða öryggi álfunnar, viðskiptaþvinganir og jafnvel framtíðarhlutverk Atlantshafsbandalagsins, án þess að evrópsk stjórnvöld taki fullan þátt í ákvörðunum.

Áhyggjurnar hafa aukist eftir að Bandaríkin hófu að nýju tilraunir til að koma á samningaviðræðum um lok stríðsins í Úkraínu.

Rússar vilja ekki Evrópusambandið að samningaborðinu

Júrí Úsjakov, einn helsti utanríkisráðgjafi Vladimírs Pútíns Rússlandsforseta, hefur lýst því yfir að þátttaka Evrópuríkja hafi ekki verið til umræðu í undirbúningi næstu viðræðna.

Fyrirhugað er að fulltrúar Bandaríkjanna, Úkraínu og Rússlands hittist í Abú Dabí í Sameinuðu arabísku furstadæmunum í nóvember.

Volodymyr Zelensky Úkraínuforseti hefur sagt að viðræðurnar gætu farið fram dagana 6.–10. nóvember, en endanleg dagsetning hefur ekki verið staðfest af öllum aðilum.

Zelensky hefur jafnframt lagt áherslu á að Evrópuríki eigi að taka þátt í viðræðunum.

Úkraína telur þátttöku þeirra mikilvæga, enda hafa Evrópuríki veitt landinu umfangsmikinn hernaðarlegan og fjárhagslegan stuðning frá því að Rússar hófu allsherjarinnrás sína í febrúar 2022.

Rússnesk stjórnvöld hafa hins vegar gefið til kynna að þau telji þátttöku Evrópusambandsins óþarfa.

Ágreiningur innan Evrópu um samskipti við Pútín

Evrópsk stjórnvöld eru ekki sammála um hvernig best sé að hafa áhrif á samningaviðræðurnar.

Alexander Stubb, forseti Finnlands, og Jonas Gahr Støre, forsætisráðherra Noregs, áttu nýlega um 90 mínútna símtal við Vladimír Pútín.

Símtalið hefur vakið gagnrýni meðal sumra evrópskra bandamanna, þar á meðal í Danmörku og Svíþjóð, vegna þess að samráði um það var ábótavant.

Stubb og Støre hafa hins vegar lagt áherslu á að samtalið hafi meðal annars snúist um að koma sjónarmiðum Úkraínu og Evrópu á framfæri og draga úr hættu á misskilningi.

Ágreiningurinn endurspeglar tvær ólíkar nálganir innan Evrópu.

Annars vegar telja sumir leiðtogar að nauðsynlegt sé að halda beinum samskiptaleiðum við Moskvu opnum til að hafa áhrif á friðarferlið.

Hins vegar vara aðrir við því að slík samskipti geti grafið undan sameiginlegri afstöðu Evrópuríkja og dregið úr þrýstingi á rússnesk stjórnvöld.

Kaja Kallas, utanríkismálafulltrúi Evrópusambandsins, hefur verið meðal þeirra sem leggja áherslu á samstöðu og áframhaldandi þrýsting á Moskvu.

Hver á að tala fyrir hönd Evrópu?

Eitt helsta ágreiningsefnið er hver eigi að koma fram fyrir hönd Evrópu í mögulegum friðarviðræðum.

Samkvæmt Financial Times telja fulltrúar Bandaríkjanna og Úkraínu að Bretland, Frakkland og Þýskaland séu líklegustu ríkin til að taka þátt fyrir hönd evrópskra bandamanna.

Þessi þrjú ríki eru oft nefnd E3 í alþjóðlegum stjórnmálum.

Minni Evrópuríki hafa hins vegar áhyggjur af því að ákvarðanir verði teknar án þeirra aðkomu.

Þá vaknar einnig spurningin um hlutverk stofnana Evrópusambandsins, sérstaklega þar sem sambandið hefur beitt viðskiptaþvingunum gegn Rússlandi og gegnir mikilvægu hlutverki í fjárhagslegum stuðningi við Úkraínu.

Engin sameiginleg niðurstaða liggur enn fyrir um hver eigi að fara með umboð Evrópu í hugsanlegum samningaviðræðum.

Bandaríkin og Rússland ræða mögulegt efnahagssamstarf

Áhyggjur evrópskra stjórnvalda tengjast einnig fregnum af viðræðum Bandaríkjanna og Rússlands um mögulegt efnahagssamstarf.

Financial Times hefur greint frá því að bandarískir og rússneskir fulltrúar hafi rætt möguleg viðskipti á sviði olíu og orku sem hluta af víðtækari friðarumleitunum.

Meðal þeirra hugmynda sem hafa verið til umræðu eru möguleg verkefni í rússneskum orkuiðnaði og framtíð tiltekinna viðskiptaþvingana.

Engin endanleg ákvörðun hefur verið staðfest um þessi verkefni.

Evrópskir embættismenn hafa lýst áhyggjum af því að tilslakanir gagnvart Moskvu kunni að draga úr efnahagslegum þrýstingi á Rússland áður en samkomulag næst um frið.

Evrópusambandið hefur sjálft mikilvægt samningsafl vegna viðskiptaþvingana, frystra rússneskra eigna og mögulegrar framtíðaraðildar Úkraínu að sambandinu.

Án þátttöku Evrópu gæti því reynst erfitt að framkvæma ýmsa þætti hugsanlegs friðarsamkomulags.

Öryggi Evrópu undir

Viðræðurnar snúast ekki eingöngu um að stöðva bardaga í Úkraínu.

Einnig þarf að taka afstöðu til öryggistrygginga fyrir Úkraínu, framtíðarskipulags varnarmála og þess hvernig koma megi í veg fyrir ný átök.

Rússnesk stjórnvöld hafa meðal annars gert kröfur um takmarkanir á hernaðarlegri stöðu Úkraínu og framtíðartengslum landsins við Atlantshafsbandalagið.

Úkraínsk stjórnvöld hafa hins vegar lagt áherslu á að friðarsamkomulag verði að fela í sér trúverðugar öryggistryggingar.

Evrópuríki óttast að ákvarðanir um þessi mál geti haft víðtæk áhrif á varnarskipulag álfunnar til margra ára.

Þau standa jafnframt frammi fyrir þeirri áskorun að viðhalda stuðningi við Úkraínu á meðan óvissa ríkir um framtíðarstefnu Bandaríkjanna.

Friðarviðræður án niðurstöðu enn sem komið er

Þrátt fyrir endurnýjaðar friðarumleitanir hafa engin afgerandi tímamót orðið í samningaviðræðum um lok stríðsins.

Mikill ágreiningur er áfram um landsvæði, öryggistryggingar og framtíðarskipulag samskipta Úkraínu og Rússlands.

Rússneskar hersveitir halda áfram hernaðaraðgerðum í Úkraínu á meðan stjórnvöld í Kænugarði krefjast þess að friðarsamkomulag tryggi sjálfstæði og öryggi landsins.

Evrópskir stjórnarerindrekar telja samkvæmt Financial Times að ríki álfunnar verði að samræma afstöðu sína betur og undirbúa sig fyrir mögulegar viðræður.

Stóra spurningin er því ekki aðeins hvort Bandaríkjunum takist að koma á friðarviðræðum, heldur einnig hvort Evrópa fái sæti við samningaborðið þegar ákvarðanir verða teknar um öryggi hennar sjálfrar.

Heimildir: Financial Times, 30. október 2026; The Guardian, 29. október 2026; Associated Press og Al Jazeera, 28. október 2026.