Umfjöllun Morgunblaðsins um óökufær og númerslaus ökutæki hefur vakið viðbrögð lesenda sem segja sambærilegt ástand ríkja víða á höfuðborgarsvæðinu.
Íbúar við Auðbrekku í Kópavogi segjast meðal annarra hafa lengi búið við að bílhræ standi á víðavangi og í merktum bílastæðum mánuðum saman án þess að gripið sé til aðgerða.
Þrátt fyrir þær kvartanir segir Heilbrigðiseftirlit Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness (HEF) að formlegar kvartanir vegna slíkra ökutækja á einkalóðum séu ekki margar á ári hverju. Flestar ábendingar sem berast varði númerslausar bifreiðar á víðavangi. Þetta kemur fram í svari Harðar Þorsteinssonar framkvæmdastjóra HEF við fyrirspurn Morgunblaðsins.
Þrátt fyrir gagnrýni íbúa hafnar Hörður því að heilbrigðiseftirlitið láti mál af þessu tagi afskiptalaus. Að hans sögn hefur eftirlitið haft afskipti af þessum bílhræjum, meðal annars við Auðbrekku í Kópavogi, og beint því til eigenda að fjarlægja ökutæki þegar þau hafa lekið olíu eða eru talin skapa hættu.
„Ábyrgðin liggur hjá eigendum viðkomandi húsnæðis að viðhalda lóðum sínum og halda þeim hreinum,“ segir Hörður. Hann bendir þó á að ekki sé hægt að bregðast við öllum númerslausum bifreiðum á einkalóðum.
„Í sumum tilfellum eru þessar bifreiðar án númeraspjalda en valda ekki mengun, óþrifnaði eða lýti á umhverfi. Heilbrigðiseftirlitið getur því ekki beitt sér í málinu með því að fjarlægja þær bifreiðar,“ segir hann.
Nefndir lagðar niður
Hörður bendir jafnframt á að verulegar breytingar séu fram undan í málaflokknum. Heilbrigðisnefndir verði lagðar niður um næstu áramót og verkefni þeirra færð til ríkisstofnana. Með því falli niður heimild heilbrigðisnefnda til að hafa afskipti af málum sem þessum.
Samkvæmt 18. grein reglugerðar um hollustuhætti er heilbrigðisnefndum heimilt að láta fjarlægja lausamuni, númerslausar bifreiðar og bílflök að undangenginni viðvörun. Jafnframt er óheimilt að geyma hluti, tæki eða ökutæki þannig að þau valdi skaða, mengun, óþrifnaði eða lýti á umhverfinu.
Hörður segir ekki sé sjálfgefið að heilbrigðiseftirlitið grípi inn í þegar kvartað er undan ökutæki á einkalóð.
„Við gerum ekki kröfu um slíka hreinsun nema að undangenginni skoðun heilbrigðisfulltrúa sem metur hvort viðkomandi lausamunur valdi skaða, mengun, óþrifnaði eða lýti á umhverfinu,“ segir í svari hans.
Þá hafi úrskurðir stjórnvalda gert ríkar kröfur um að eigendum sé tilkynnt með sannanlegum hætti áður en gripið er til aðgerða. Að sögn Harðar nægir ekki að merkja bifreið með álímingarmiða, heldur þurfi eigandi að fá skýra vitneskju um fyrirhugaðar aðgerðir. Í sumum tilvikum reynist hins vegar erfitt að hafa uppi á eigendum, meðal annars þegar fastanúmer hafa verið fjarlægð af ökutækjum eða eigandi er fluttur úr landi.
Sveitarfélög útbúi verkreglur
Á árinu 2025 óskaði HEF í nokkrum tilvikum eftir því að eigendur fjarlægðu ökutæki af lóðum og var orðið við þeim tilmælum í flestum málum. Ekkert ökutæki var þó fjarlægt af eftirlitinu sjálfu á starfssvæði þess á því ári. Á þessu ári hefur eftirlitið hins vegar þurft að láta fjarlægja bílhræ á einkalóðum.
Að sögn Harðar er ljóst að sveitarfélög þurfi nú að setja sér nýjar samþykktir og tryggja skýr úrræði til að framfylgja hreinsun lóða og fjarlægingu ökutækja sem valda óþrifnaði eða lýti á umhverfinu nú þegar breytingar eru yfirvofandi.
„Sú vinna er öll eftir og mikilvægt að vandað sé til hennar svo leikreglurnar séu skýrar, bæði fyrir almenning og sveitarfélögin sjálf,“ segir Hörður.
Fáðu þér áskrift til að lesa áfram
Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift.
Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu,
rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki
á mbl.is.
