Stjórnarandstaðan hrökk í gír og gripu sumir þingmenn til litríks myndmáls. Í málflutningi sínum lagði hún mesta áherslu á breyttar forsendur með tilliti til atvinnuleysis og verðbólgu. Endurreikna ætti helstu tölur út frá maíspá Seðlabanka en hann birtir ársfjórðungslega spá um horfur í efnahagsmálum. Fjármálaáætlun, sem lögð var fram í lok mars, byggir á forsendum febrúarspár Seðlabankans. Spáin frá því í maí er sú nýjasta.
Sjálfstæðisflokkurinn vill þingstubb
Sjálfstæðismennirnir Bryndís Haraldsdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson lögðu í ræðum sínum til að afgreiðslu málsins yrði frestað fram í ágúst og þing yrði kallað saman aukalega í tvær vikur, í svokölluðum þingstubb. Þá gæfist einnig færi til umræðna í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við ESB sem fram fer í lok ágúst.
„Er það svo að meirihlutinn ætli ekki að uppreikna þetta? Við erum búin að bjóða hér að hafa stubb í ágúst,“ sagði Guðlaugur Þór í ræðu sinni og lýsti yfir áhyggjum af því að fjárlagaáætlun bryti í bága við lög um opinber fjármál.
Sigurjón Þórðarson, þingmaður Flokks fólksins og formaður fjárlaganefndar, veitti andsvör fyrir hönd meirihlutans og benti á að í upprunalegri fjárlagaáætlun sem útbýtt var í lok mars hefði komið fram að miðað yrði við febrúarspá Seðlabankans. Maíspáin fengi hins vegar að vera viðmiðið við gerð fjárlaga næsta árs sem lögð verða fram þegar þing kemur saman í haust.
Guðlaugur mætti þá aftur í ræðustól og var heitt í hamsi.
„Þetta er ekki leikskóli. Þetta er ekki leikur. Við erum að tala um fjármálaáætlun.“
Guðlaugur sakaði meirihlutann um að fara gegn eigin betri vitund, vitandi vel að efnahagslegar forsendur væru brostnar. Hann sagði meirihlutann halda sig við forsendur sem væru „bara til í platheimi“.
„Það sá enginn fyrir sér svona ríkisstjórnarmeirihluta þegar lög um opinber fjármál voru samþykkt,“ klykkti Guðlaugur út með, en lög um opinber fjármál skylda stjórnvöld meðal annars til að halda fjárlagahalla hvers árs innan tveggja komma fimm prósenta af vergri landsframleiðslu og að heildarafkoma yfir fimm ára tímabil fjárlagaáætlunar þurfi að vera jákvæð.
„Það er miður að störfum Alþingis sé líkt saman við leikskólastörf, án þess að vilja kasta rýrð á leikskólastörf,“ sagði Sigurjón í seinna andsvari sínu og bar á borð von sína um að þingheimur myndi sameinast um jákvæðni og að koma í gegn hallalausum fjárlögum í haust.
„Það svartnætti sem dregið er upp hér af stjórnarandstöðunni er ekki í samræmi við raunveruleikann,“ sagði Sigurjón í andsvörum í dag.
Guðlaugur steig síðar í pontu og bað leikskólastarfsmenn afsökunar, ástandið á leikskólum þjóðarinnar væri langt um betra en efnahagsástandið sem ríkisstjórnin byði upp á.
Stoppa þurfi í fjárlagagat næsta árs
Stefán Vagn Stefánsson, þingmaður Framsóknarflokksins, sagði breyttar forsendur hafa skapað gat í áætlun fyrir næsta ár fyrir 16-22 milljarða, þar á meðal vegna lægri hagvaxtar og aukins fjár sem færi í að greiða atvinnuleysistryggingar. Sigurjón benti á móti á að endurreikningur myndi taka einhverjar vikur og því tefja málið.
Karl Gauti Hjaltason, þingmaður Miðflokksins, vildi vita hvort ríkið ætlaði að stoppa upp í það gat sem myndast hefði í fjármálaáætlun fyrir næsta ár með skattahækkunum.
„Ætlar þessi ríkisstjórn að stoppa upp í þetta gat með hækkun skatta? Ég vil fá skýr svör.“
Sigurjón kom þá til andsvara og sagði að þessu mætti mæta með aukinni skilvirkni í ríkisrekstri, til dæmis með fækkun ríkisstarfsmanna. Karli Gauta fannst svörin full loðin og sagðist ætla að bregða upp skýrari mynd fyrir sjómanninn Sigurjón.
„Þetta er svipað því að fara á sjóinn með hálfan tank af olíu vitandi að maður mun ekki eiga fyrir ferðinni til baka. Hvernig ætlar háttvirtur þingmaður að komast til lands þegar hann er olíulaus á miðunum?“
„Það er augljóst að ef ríkisstjórnin ætlar að ná hallalausum fjárlögum gengur það ekki upp miðað við þær forsendur sem liggja fyrir. Hvaða skatta ætla þau að hækka?“
Sigurjón sagði þá í andsvörum að aðeins væri stefnt að hægfara útgjaldaaukningu miðað við fyrri ríkisstjórn og að staðan væri verri í mörgum öðrum ríkjum.
„Ég vil vekja athygli á því að staða ríkissjóðs er ekki svona slæm ef borið er saman við önnur lönd.“
Formaður fjárlaganefndar flutti framsögu
Sigurjón flutti framsögu meirihlutans í fjárlaganefnd fyrir fjármálaáætlun.
Hann sagði að í henni birtist áframhaldandi áhersla ríkisstjórnarinnar á aukinn hagvöxt á mann og ráðdeild í ríkisrekstri. Heilbrigðisþjónusta og málefni aldraðra fengju hækkun upp á níutíu og tvo milljarða á fimm ára tímabili áætlunarinnar en haldið yrði aftur af vexti stjórnkerfisins. Ríkisstjórnin muni síðan áfram leggja áherslu á uppbyggingu innviða og húsnæðis um allt land auk uppbyggingar í þágu öryggis- og varnarmála.
