Ríki númer 51 – Grænland
Helga Dögg Sverrisdóttir skrifar:
Fyrir mánuði síðan sagði sérstakur fulltrúi Bandaríkjanna í málefnum Grænlands, Jeff Landry, að hann hlakkaði til að bjóða Grænland velkomið sem 51. ríki Bandaríkjanna.
Það mun þó ekki gerast fyrr en Grænlendingar komast að þeirri niðurstöðu að þeir eigi líklega enga aðra raunhæfa kosti en að vera hluti af stærra ríkjasambandi. Síðasta svokallaða yfirráðasvæði sem hlaut stöðu fylkis var Hawaii, árið 1959, en það var þá þegar vel samþætt bandarísku tungumáli, menningu og stjórnmálum.
Á hinum enda kvarðans eru spænskumælandi Púertó Ríkó og Bandarísku Jómfrúaeyjar, sem hafa síðan 1917 beðið eftir því að verða tekin inn sem fylki Bandaríkjanna.
Íbúarnir eru formlega bandarískir ríkisborgarar, en hafa hvorki atkvæðisrétt til Bandaríkjaþings né í forsetakosningum nema þeir flytji til meginlands Bandaríkjanna. Á Jómfrúaeyjum búa um 60.000 manns, svipaður fjöldi og á Grænlandi. Þeir tala ensku, kaupa bandarískar vörur og horfa á bandarískt sjónvarp.
Inúítar á Grænlandi skilja hins vegar ekki ensku, kjósa frekar hvalspik og horfa alls ekki á bandarískt sjónvarp. Því er enn langt í að Grænland verði fylki Bandaríkjanna.
Vandi Grænlendinga
Stóra vandamál Grænlands er annars vegar krafa um sjálfstæði og hins vegar samfélag sem er háð fjárhagsstuðningi án raunhæfra horfa á að verða sjálfbjarga.
Ríkisfjárlög Grænlands nema um 8 milljörðum danskra króna. Þar af koma um 6 milljarðar frá Danmörku í formi styrks og fjármögnunar opinberra stofnana eins og lögreglu, dómskerfis, fangelsa og að stórum hluta velferðarkerfið. Hinir 2 milljarðarnir koma sem skattagreiðslur, gjöld og tekjur ríkisins af fiskveiðum.
Um 20.000 Grænlendingar fá einhvers konar opinberar greiðslur, þar sem einkum hreinn inúítahluti þjóðarinnar vill frekar veiða seli og sauðnaut en pakka rækjum eða vinna skrifstofustörf. Þess vegna starfa um 2.400 Asíubúar á Grænlandi, aðallega frá Srí Lanka, Taílandi og Filippseyjum.
Þetta endurspeglast einnig í grænlensku stjórnsýslunni, sem höfundur telur að sé að mestu skipuð fólki af dönskum eða að hluta dönskum uppruna.
Illa við Danmörku
Mikill meirihluti Grænlendinga líkar illa við Danmörku og vill verða sjálfstæð, fullvalda þjóð án tengsla við Dani. En þar sem grænlenskt efnahagslíf er, að mati höfundar, vonlaus taprekstur án horfa á sjálfbærni, séu þeir bundnir Danmörku eða öðrum fjárhagslegum bakhjarli um ófyrirsjáanlega framtíð.
Þessi togstreita sé ástæða deilunnar um vinnslu olíu, gass og steinefna.
Samkvæmt sjálfstjórnarlögunum hefur Grænland yfirráð yfir auðlindum í jörðu, en þarf að deila tekjunum með danska ríkinu og þeim fyrirtækjum sem vinna og selja auðlindirnar.
Formlega hefur grænlenska sjálfstjórnin lýst því yfir að hún hafi ekki áhuga á olíu, gasi eða steinefnum og bannaði árið 2021 atvinnuvinnslu jarðefnaeldsneytis. Grænlenskir stjórnmálamenn vísa til loftslags, umhverfis og lofa að vernda seli, sauðnaut, rostunga, heimskautarefi, náhvali og ísbirni, sem inúítar veiði sér til lífsviðurværis.
Greenland Energy
Engu að síður ríkti hátíðarstemning í NASDAQ-kauphöllinni í New York 26. mars á þessu ári þegar Robert Price, forstjóri Greenland Energy sem þá var nýstofnað, hringdi hefðbundinni bjöllu sem markar upphaf viðskipta eftir að félagið hafði verið skráð á markað.
Greenland Energy á rannsóknarleyfi fyrir olíu- og gasleit í Jameson Land á Austur-Grænlandi, þar sem talið er að leynist um 13 milljarðar tunna af olíu. Ef það reynist rétt væri þar um að ræða eitt stærsta ónýtta olíusvæði heims.
Grænlendingar mótmæla harðlega og vísa til loftslags, umhverfis og náttúruverndar. Danskir sérfræðingar halda því fram að olían liggi of djúpt til að vinnsla borgi sig. Sama hafi þeir sagt um Svane-gassvæðið í Norðursjó, sem innihaldi um 100 milljarða rúmmetra af jarðgasi. Norskir sérfræðingar telji hins vegar að nútímatækni geri slíka vinnslu fyllilega mögulega.
Greenland Energy hefur enn aðeins rannsóknarleyfi þar sem atvinnuvinnsla krefst samþykkis grænlenskra stjórnvalda.
Það samþykki muni ekki fást fyrr en Grænland geti tryggt sér mun stærri hlut af arðinum en samkvæmt núverandi samningum, þar sem deila þarf tekjunum með Danmörku og leyfishöfum.
Án nútímalegra kjarnorkuvera verði ekki hægt að mæta ört vaxandi orkuþörf heimsins. Á Grænlandi sé að finna bæði mikið magn úrans og enn meira af þóríumi, sem höfundur telur líklega orkugjafa kjarnorkunnar í framtíðinni.
Batahorfur í hagkerfinu
Grænlenska sjálfstjórnin hefur áttað sig á því, að hagkerfið er taprekstur án raunhæfra batahorfa.
Því sé framtíð landsins ekki sem fullvalda ríkis heldur sem skjólstæðings undir stjórn annað hvort Danmerkur eða Bandaríkjanna.
Að mati höfundar er eina leiðin út úr þessari stöðu að hefja vinnslu jarðefnaeldsneytis með þeim skilmálum að Grænland breytist úr samfélagi sem lifir á styrkjum í „heimskauta-Katar“, þar sem nýir „olíufurstar“ geti hallað sér aftur í kajökunum á meðan olíumilljarðar streyma inn á reikninga þeirra um 60.000 Grænlendinga sem þá þurfi ekki að vinna.
Tilraunaboranir
Í september hyggst Greenland Energy hefja tilraunaboranir á Austur-Grænlandi.
Ef félagið sannar að þar séu í raun 13 milljarðar tunna af olíu mun það skapa gífurlegan þrýsting á bæði Grænland og Danmörku.
Ríkjasambandið muni vísa til grænna umskipta og umhverfisverndar, en eigi erfitt með að útskýra hvers vegna það loki eigin orkugjöfum á sama tíma og það kaupi olíu, gas og kol frá Pútín.
Höfundur telur að Grænland muni halda áfram að leggjast gegn vinnslu þar til sjálfstjórnin, með aðstoð Bandaríkjanna, hafi losað sig undan dönskum rétti til hlutdeildar í hagnaðinum.
Þá verði opnað fyrir atvinnuvinnslu olíu, gass, úrans og þóríums, og enginn muni lengur tala um umhverfið eða vernd heimskautarefa, sela og náhvala.
Samkvæmt höfundi myndi það aðeins krefjast þess að Danmörk afsalaði sér rétti sínum til hlutdeildar í olíuhagnaðinum gegn því að styrkirnir, sem Grænlendingar ráðastafa sjálfir, féllu niður.
Höfundur telur að það verði ekki vandamál, þar sem ríkisstjórn sem hafi, án þjóðaratkvæðagreiðslu, afsalað 98% af yfirráðasvæði ríkisins til þeirra 2% íbúa sem búi á Grænlandi, muni vart eiga erfitt með að ganga síðasta skrefið líka.
