„Við ætlum að gera okkur glaðan dag og bjóða alla velkomna í afmælisveisluna,“ segir Egill Jóhann Ingvason, framkvæmdastjóri Rafha. „Það verður heitt á könnunni alla helgina og Kristín Kristjánsdóttir, Íslandsmeistari í pönnukökubakstri, ætlar að baka ofan í gestina. Það ætti því enginn að þurfa að fara svangur heim.“
Afmælistilboðin verða ekki af verri endanum því yfir 500 vörur verða á sérstökum tilboðum sem gilda til 24. október og meðan birgðir endast. Þá fá fyrstu 50 viðskiptavinirnir sem versla fyrir 50.000 krónur eða meira veglega gjafapoka.
„Við verðum líka með léttan spurningaleik þar sem gestir geta freistað gæfunnar og unnið Dyson V8 skaftryksugu. Dregið verður úr réttum svörum 24. október. Við vonum auðvitað að sem flestir líti við, fái sér pönnuköku og fagni þessum tímamótum með okkur,“ segir Egill.
Eldavélin sem breytti íslenskum heimilum
Saga Rafha nær aftur til ársins 1936 þegar Ísland var að taka stór skref inn í nútímann. Rafvæðing landsins var komin á fullan skrið og rafmagnstæki, sem áður höfðu verið fágæt, voru smám saman að ryðja sér til rúms á íslenskum heimilum.
„Það er eiginlega ótrúlegt að hugsa til þess hversu mikið hefur breyst á þessum 90 árum. Þegar Rafha var stofnað var rafmagn enn tiltölulega nýtt á mörgum heimilum og það þótti mikil bylting að geta eldað mat á rafmagnseldavél,“ segir Egill.
Raftækjaverksmiðjan hf. var formlega stofnuð í Hafnarfirði 29. október 1936. Að stofnuninni stóðu íslenska ríkið og 22 einstaklingar sem höfðu trú á því að hægt væri að byggja upp öflugan íslenskan raftækjaiðnað.
Starfsemi verksmiðjunnar við Hamarskotslæk hófst árið eftir og um mánaðamótin ágúst og september 1937 leit fyrsta Rafha-eldavélin dagsins ljós. Hún bar framleiðslunúmerið eitt og markaði upphaf merkilegrar sögu.
„Rafha-eldavélarnar urðu fljótt mjög vinsælar og voru á ótal íslenskum heimilum. Þær voru ákveðið tákn framfara og aukinna þæginda. Ég held að margir Íslendingar, sérstaklega af eldri kynslóðinni, eigi enn minningar sem tengjast þessum eldavélum.“
Yfir 108 þúsund tæki á 25 árum
En Rafha framleiddi langt í frá eingöngu eldavélar. Á næstu áratugum bættust við bökunarofnar, helluborð, ryksugur, þvottavélar, kæliskápar, frystikistur, rafmagnsofnar og eldhúsviftur.
Árið 1952 hófst meðal annars framleiðsla á Rafha-ryksugum og þvottavélinni Mjöll, sem var framleidd í samstarfi við Vélsmiðjuna Héðinn. Rafha átti einnig samstarf við erlenda framleiðendur, þar á meðal sænska stórfyrirtækið Electrolux.
„Þetta var mikill frumkvöðlakraftur. Menn voru að byggja upp íslenska framleiðsluþekkingu á tímum þegar innflutningur var takmarkaður og gjaldeyrir af skornum skammti. Rafha sýndi að Íslendingar gátu framleitt tæki sem stóðust kröfur heimilanna.“
Þegar Rafha fagnaði 25 ára afmæli árið 1961 höfðu verið framleidd yfir 108 þúsund raftæki. Sú tala segir sitt um umfang starfseminnar og mikilvægi fyrirtækisins í íslenskri iðnaðarsögu.
Nýr kafli í sögu Rafha
Með auknum innflutningi og harðnandi samkeppni breyttust aðstæður á markaðnum. Á áttunda og níunda áratugnum hóf Rafha í auknum mæli að flytja inn erlend heimilistæki samhliða eigin framleiðslu. Einnig var reynt fyrir sér með útflutning, meðal annars á íslenskum eldhúsviftum.
Árið 1990 urðu síðan mikil tímamót þegar verksmiðjuframleiðslunni í Hafnarfirði var hætt.
„Þetta voru auðvitað gríðarlegar breytingar en um leið upphafið að nýjum kafla. Það var mikilvægt að halda Rafha-nafninu á lofti og byggja áfram á þeirri þekkingu og því trausti sem hafði skapast í gegnum áratugina,“ segir Egill.
Ingvi I. Ingason, þáverandi framkvæmdastjóri Rafha, keypti ásamt fjölskyldu sinni verslunarreksturinn, viðskiptasamböndin og réttinn til vörumerkisins. Þar með var framtíð Rafha tryggð sem verslunar- og þjónustufyrirtækis.
Árið 1996 flutti fyrirtækið í um 1.000 fermetra húsnæði að Suðurlandsbraut 16 í Reykjavík, þar sem það er enn til húsa.
Frá eldavélum til heildarlausna fyrir heimilið
Í dag er Rafha fjölskyldufyrirtæki sem hefur þróast töluvert frá tímum fyrstu eldavélanna. Fyrirtækið býður fjölbreytt úrval heimilistækja frá þekktum framleiðendum á borð við Electrolux, AEG, Bosch, Siemens og Domo.
Þá hefur samstarfið við danska eldhúsframleiðandann Kvik orðið mikilvægur hluti starfseminnar.
„Við erum ekki lengur bara að selja eldavélar og ísskápa. Í dag getum við boðið viðskiptavinum heildarlausnir fyrir eldhúsið, allt frá fyrstu hugmynd og hönnun til afhendingar og uppsetningar. Það hefur reynst mjög vel,“ segir Egill.
Viðskiptavinahópurinn er fjölbreyttur og nær bæði til einstaklinga, fyrirtækja, verktaka og byggingaraðila. Egill segir persónulega þjónustu og faglega ráðgjöf áfram skipta miklu máli.
„Tæknin breytist stöðugt og fólk gerir sífellt meiri kröfur um gæði, hönnun, orkunýtni og verð. En það sem hefur ekki breyst er mikilvægi þess að geta treyst þeim sem maður verslar við.“
Rafha hefur jafnframt verið á lista Creditinfo yfir Framúrskarandi fyrirtæki samfellt frá árinu 2020 til 2025, sem Egill segir ánægjulega viðurkenningu á rekstri fyrirtækisins.
Níutíu ár eru bara byrjunin
Þótt 90 ára afmælið gefi tilefni til að líta um öxl segir Egill ekki síður mikilvægt að horfa fram á veginn. Netverslun, stafræn þjónusta, orkusparandi heimilistæki og ný tækni séu meðal þeirra þátta sem muni móta starfsemina á næstu árum.
„Við erum auðvitað stolt af þessari sögu en ætlum ekki að lifa eingöngu á fortíðinni. Markmiðið er að halda áfram að þróast og vera samkeppnishæfur valkostur fyrir íslensk heimili.“
Hann segir afmælið jafnframt gott tækifæri til að þakka starfsfólki, viðskiptavinum og samstarfsaðilum fyrir samfylgdina í gegnum tíðina.
„Það er ekki sjálfgefið að fyrirtæki nái 90 ára aldri. Við erum þakklát fyrir traustið sem okkur hefur verið sýnt og hlökkum til næstu ára. En fyrst ætlum við að halda almennilega upp á afmælið um helgina. Það verður nóg af pönnukökum og góðum tilboðum,“ segir Egill Jóhann að lokum.
