Það er ómanneskjulegt að gera þá kröfu að barn sem brotið er á kynferðislega geti sagt frá atvikinu á óaðfinnanlegan hátt, segir verkefnastýra hjá Barnaheillum. Ekki taldist sannað að maður sem braut kynferðislega á dreng á heimili hans í Hafnarfirði, hefði gert það sem drengurinn lýsti í skýrslutöku.
Helgi Bjartur Þorvarðarson hlaut 12 mánaða dóm fyrir að brjótast inn á heimili fjölskyldunnar í september, fara inn í svefnherbergi tíu ára drengs og áreita hann kynferðislega. Helgi bar fyrir sig minnisleysi.
Drengurinn gaf tvær skýrslur hjá lögreglu og í Barnahúsi en það var mat dómsins að fara þyrfti varlega í að draga ályktanir af framburði hans. Þá er gefið í skyn að einhver hafi haft áhrif á vitnisburð drengsins. Foreldrar hans sögðu frá því í viðtali í gær að þau teldu að réttarkerfið hefði ekki tryggt öryggi þeirra eða barnsins þeirra.
Ekki hægt að gera þá kröfu að frásögn barns sé óaðfinnanleg eftir áfall
„Fyrst og fremst finnst mér þetta dapurlegt vegna þess að í dag höfum við mjög mikla þekkingu á áhrifum áfalla,“ segir Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir, verkefnastýra ofbeldisforvarna hjá Barnaheillum.
Þegar fólk verði fyrir áföllum virkist flótta- og forðunarviðbragð líkamans. Börn sem verða fyrir kynferðisbrotum frjósi oft á meðan brotið er á þeim. Ástand sem hefur meðal annars áhrif á rökhugsun og minni.
„Og þetta er algjörlega þekkt. Það að gera kröfu um að manneskja sem er í áfalli, eins og barn sem verður fyrir miklu áfalli, að hún geti raðað saman í algjörlega óaðfinnanlega frásögn, hvað gerðist frá a til ö, er ómanneskjulegt,“ segir Kolbrún.
„Hvað þá þegar viðkomandi kemur aftur í viðtal og á þá að segja nákvæmlega eins frá. Þetta eru kröfur sem standast ekki og ég get ekki ímyndað mér að nokkurt barn gæti gert þetta. Þarna er þetta notað gegn þessu barni í þessum dómi og mér finnst það mjög dapurlegt,“ segir hún.
Eðlilegt að fleiri minningar komi fram og frásögn breytist
Kolbrún segir eðlilegt að smám saman, þegar líði frá áfallinu, fari barnið að reyna að átta sig á því hvað gerðist og hvers vegna.
„Ekki af því að einhver sé endilega að hafa áhrif á frásögnina þeirra, heldur af því að þau eru að púsla saman brotum sem koma til þeirra í smáum skömmtum. Þannig að mér var mjög brugðið að sjá að til dæmis þarna er ekki tekið neitt tillit til áfallsins sem barnið varð fyrir og það eru gerðar kröfur sem ég tel að séu mjög ósanngjarnar vægast sagt.“
Versti ótti flestra sem raungerðist þessa nótt
Kolbrún segir hörð viðbrögð við niðurstöðu dómsins ekki koma á óvart. „Þetta er kannski versti ótti okkar allra er það ekki? Að vakna um miðja nótt og það er einhver inni á heimilinu þínu og er að brjóta á barninu þínu sem er sofandi. Það að viðkomandi fái svo þennan væga dóm það slær okkur öll illa, það er þannig að við viljum búa í samfélagi sem verndar börn betur en þetta,“ segir hún.
Börn sem verða fyrir brotum og fjölskyldur þeirra þurfi stuðning
Mikilvægt sé að styðja við börn sem verða fyrir brotum og fjölskyldur þeirra. Afleiðingarnar geti verið langvarandi. Kolbrún segir samfélagið í heild þurfa að gera betur í málum sem þessum.
„Ég held að fólk ætti fyrst og fremst að kannski að láta í sér heyra og þrýsta á kerfið. Ef lögin eru svona þá kannski þurfum við að breyta lögunum en líka bara hlúa að fólki og vera til staðar.“
Ræða þurfi opinskátt um kynferðisbrot og færa ábyrgðina af barninu
„Ég myndi vilja sjá að kynferðisbrot væru ekki hulin svona með mikilli leyndarhyggju. Ég vil að við tölum upphátt um kynferðisbrot þannig að fólk geti talað um þetta án þess að við förum öll í kerfi,“ segir Kolbrún.
Þannig sé hægt að styðja betur við brotaþola. „Þeir bera enga skömm, þeir bera enga ábyrgð. Þeir urðu fyrir þessu, þeir þurfa stuðning og þeir þurfa tillit. En ef við vitum ekki neitt og það má ekki tala um það þá erum við kannski ekki að styðja þau þannig að ég held að við þurfum að brjóta þetta tabú,“ segir hún.
„Við þurfum að tala hátt, við þurfum að tala skýrt. Við viljum ekki hafa þetta svona.“ Þeir sem brjóti á börnum eigi að leita sér hjálpar í stað þess að valda börnum skaða og taka ábyrgð á því sem þeir gera.
„Að við förum ekki í það að spyrja; er barnið að segja satt eða ekki? Við eigum að vernda börn og við þurfum sem samfélag að taka höndum saman og vera svolítið ákveðin í því að gera betur þegar kemur að börnum,“ segir Kolbrún Hrund.
