Umferð var hleypt á nýja brú Arnarnesvegar yfir Breiðholtsbraut föstudaginn 10. júlí. Samhliða voru ný umferðarljós við tengingu veganna virkjuð og opnað fyrir umferð um Arnarnesveg að Vatnsendavegi. Vegagerðin greindi frá opnuninni 8. júlí.
Fljótlega eftir opnun mynduðust raðir við ljósin. Ásdís Kristjánsdóttir, bæjarstjóri Kópavogs og íbúi í efri byggðum bæjarins, segist í samtali við frettastofu sjálf hafa fundið fyrir áhrifunum.
„Þetta er auðvitað algjörlega óásættanlegt fyrir okkur að hvernig þessi ljós, umferðarljós, eru bara í raun vanstillt og eru að skapa þessa umferðarteppu.“
Nýi Arnarnesvegurinn er mikilvæg tenging fyrir íbúa efri byggða Kópavogs. Framkvæmdin er hluti af þriðja áfanga vegarins og á að bæta tengingu byggðanna við Breiðholtsbraut og gatnakerfi Reykjavíkur.
Um bráðabirgðafyrirkomulag að ræða
Guðmundur Valur Guðmundsson, framkvæmdastjóri þróunarsviðs Vegagerðarinnar, varar við því að fyrsta vikan sé notuð til að dæma afkastagetu endanlegrar útfærslu.
„Það sem skýrir það er að gatnamótin eru ekki fullgerð. Það á eftir að taka í notkun fleiri akreinar.“
Umferðin fer nú um bráðabirgðakerfi sem verður að sögn Guðmundar við lýði fram undir mánaðamót ágúst og september. Á þeim tíma verða akreinar teknar í notkun í áföngum og ljósastýringin löguð að breyttu umferðarfyrirkomulagi.
Endanlegt mat á afköstum gatnamótanna liggur því ekki fyrir. Fyrst þarf að koma umferðinni í fyrirhugað horf, taka alla ljósastýringuna í fulla virkni og safna reynslu af því hvernig kerfið bregst við umferð á mismunandi tímum dags.
Framkvæmdir standa einnig enn yfir við Vatnsendahvarf. Gamla tengingin þar hefur verið lokuð og fyrri umferðarljós fjarlægð en breytt gatnamót eiga að opna síðar í haust. Heildarframkvæmdinni við þriðja áfanga Arnarnesvegar er ætlað að ljúka í nóvember. Nánari lýsing á framkvæmdinni er á verkefnasíðu Vegagerðarinnar.
Guðmundur telur að endanlega kerfið muni geta tekið við þeirri umferð af Arnarnesvegi.
„Já, þau náttúrulega eru hönnuð fyrir það og ljósastýringarnar eru gerðar þannig úr garði til að hámarka afköst gatnamótanna. Við teljum að það verði þannig.“
Trompetgatnamót ráðlögð árið 2003
Ágreiningur um útfærslu gatnamótanna nær meira en tvo áratugi aftur. Í mati á umhverfisáhrifum frá árinu 2003 voru bornar saman tvær fullmislægar útfærslur.
Önnur þeirra var svonefnd trompetlausn. Hún gerði ráð fyrir að umferð færi milli Arnarnesvegar og Breiðholtsbrautar um rampa án þess að akstursstefnur skærust á sama fleti.
Hönnuðir mæltu með þeirri lausn og töldu hana mun betri með tilliti til vegtækni og umferðaröryggis. Í samanburði valkostanna var umferðarflæði um trompetgatnamótin skilgreint sem óhindrað. Samanburðurinn er í matsskýrslu framkvæmdarinnar frá 2003.
Í hinni mislægu útfærslunni, svonefndri hálfri tígullausn, hefðu umferðarstraumar mæst í skurðpunkti. Í matsskýrslunni kom fram að þar gæti þurft umferðarljós, með tilheyrandi töfum.
Skipulagsstofnun rakti síðar að Vegagerðin hefði upphaflega komist að þeirri niðurstöðu að aðeins mislæg gatnamót kæmu til greina. Reykjavíkurborg gerði athugasemdir við þá trompetútfærslu sem fyrst var kynnt og önnur útgáfa var því lögð fram. Báðar útfærslurnar hlutu samþykki í umhverfismatsferlinu.
Ljósastýrð málamiðlun
Upphaflega mislæga útfærslan varð ekki að veruleika þar sem Reykjavíkurborg ákvað við gerð Aðalskipulags Reykjavíkur 2010–2030 að gera ekki lengur ráð fyrir fullmislægum gatnamótum Arnarnesvegar og Breiðholtsbrautar. Þar með samræmdist trompetlausnin ekki lengur skipulagsáformum borgarinnar á svæðinu.
Árið 2020 kynntu Vegagerðin, Reykjavíkurborg og Kópavogsbær útfærsluna sem nú hefur verið reist. Í henni fer Arnarnesvegur á brú yfir Breiðholtsbraut en tenging milli veganna er ljósastýrð.
Reykjavíkurborg færði meðal annars þau rök fyrir breytingunni að hún kallaði á minna landrask, hefði minni sjónræn áhrif og bætti hljóðvist við byggðina í Fellahverfi. Borgin sagði hana jafnframt samrýmast betur uppbyggingu Vetrargarðsins við Jafnasel. Borgin kynnti þessi sjónarmið í desember 2020.
Vetrargarðurinn er fyrirhugaður heilsárs fjölskyldu- og útivistargarður á svæði gömlu skíðabrekkunnar í Breiðholti. Þar er gert ráð fyrir skíða- og sleðabrekkum fyrir börn og byrjendur, æfingaaðstöðu fyrir yngstu iðkendur skíðafélaga og hjólaleiðum á sumrin. Svæðið afmarkast af Breiðholtsbraut, Jafnaseli, Jakaseli og nýja Arnarnesveginum. Landmótun er að mestu lokið en frekari uppbygging stendur yfir.
Í ákvörðun Skipulagsstofnunar frá árinu 2021 kom fram að ljósastýrða útfærslan þyrfti minna land og minni jarðvinnu. Þar var jafnframt rakið mat Vegagerðarinnar um að 10 til 15 prósent færri bílar kynnu að fara um gatnamótin en samkvæmt upphaflegu hönnuninni. Hluti umferðar gæti þess í stað færst að Vatnsendahvarfi og Vatnsendavegi. Skipulagsstofnun taldi breytinguna ekki kalla á nýtt mat á umhverfisáhrifum.
Ólíkar lýsingar á niðurstöðunni
Ásdís segir afstöðu Kópavogsbæjar á fyrri stigum hafa verið skýra.
„Að okkar mati hefur það alltaf legið fyrir að mislæg gatnamót eru betri útfærsla þarna og við hefðum viljað sjá mislæg gatnamót. En það var hins vegar krafa Reykjavíkurborgar að þarna yrðu umferðarljós.“
Guðmundur lýsir niðurstöðunni sem samkomulagi þeirra stjórnvalda sem komu að verkefninu.
„Auðvitað var bara ágreiningur um gerð gatnamóta hérna á sínum tíma og í skipulagi en það hefur bara verið okkar hlutverk í Vegagerðinni að leiða saman ólík sjónarmið og við enduðum á því að þessi lausn varð fyrir valinu og allir sættust við hana, Kópavogsbær, Reykjavíkurborg og Vegagerðin, sem ég held að hafi bara verið farsæl og hérna, en útilokar ekkert breytingar í framtíðinni.“
Núverandi framkvæmd útilokar ekki að gatnamótunum verði síðar breytt í fullmislæg gatnamót. Brúin yfir Breiðholtsbraut og lega veganna skilja eftir möguleika á að umferð geti farið milli veganna án þess að akstursstraumar skerist og án núverandi ljósastýringar.
Vandræði fyrirséð árið 2021
Við afgreiðslu deiliskipulagsins í Kópavogi árið 2021 var varað við mögulegum afleiðingum breytingarinnar. Kristinn Dagur Gissurarson, þá fulltrúi Framsóknarflokksins í skipulagsráði, orðaði afstöðu sína svo í bókun sem síðan birtist í gögnum bæjarráðs:
„Mislæg gatnamót þarna tryggja flæði umferðar en þess í stað á að setja brú yfir Breiðholtsbrautina og ljósastýrð gatnamót sem mun örugglega leiða til vandræða frá fyrsta degi.“
Málið kom aftur til umræðu á fundi bæjarráðs Kópavogs 16. júlí þegar sex mánaða skýrsla Betri samgangna var lögð fram.
Einar Jóhannes Guðnason, bæjarfulltrúi Miðflokksins, gagnrýndi framgöngu bæjarins og núverandi mannvirki:
„Kópavogsbúar finna nú fyrir óskiljanlegri hönnun nýrrar brúar á Arnarnesvegi. Meirihlutinn hefur vísað ábyrgðinni til Vegagerðarinnar þótt Kópavogsbær hafi sérstaklega samið um að flýta framkvæmdinni og notað hana sem rök fyrir samþykki Borgarlínu með tilheyrandi þrengingu að fjölskyldubílnum.“
Einar sagði breytinguna ekki hafa eytt vandanum:
„Færsla umferðarljósanna frá Ögurhvarfi að nýjum gatnamótum Arnarnesvegar og Breiðholtsbrautar leysir ekki umferðarvandann heldur færir hann.“
Í niðurlagi bókunarinnar óskaði hann eftir afstöðu meirihlutans til næstu skrefa.
„Miðflokkurinn krefst skýringa á því hvers vegna meirihlutinn stóð ekki fastar í lappirnar gagnvart meintu ofríki Reykjavíkurborgar og hvort hann hyggist beita sér fyrir varanlegum úrbótum á umferðarflæði svæðisins.“
Ásdís og bæjarfulltrúarnir Orri Vignir Hlöðversson, Guðmundur Jóhann Jónsson og Elísabet Berglind Sveinsdóttir svöruðu fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins:
„Fullyrðing um að framkvæmdum við Arnarnesveg hafi verið flýtt til að koma Borgarlínu fyrir er ekki rétt; útfærslan lá fyrir á þarsíðasta kjörtímabili. Mikilvægt er að halda því til haga að Arnarnesvegurinn er mikilvæg samgöngubót fyrir efri byggðir og Kópavogsbúa alla.“
Þau vísuðu einnig til viðbragða bæjarstjórans eftir opnunina:
„Meirihlutinn tekur undir mikilvægi þess að endurskoða ljós við gatnamótin til að tryggja sem best flæði á þessum gatnamótum og hefur bæjarstjóri þegar sent ábendingar til Vegagerðarinnar um vanstillingu ljósanna.“
Bókanirnar voru lagðar fram á 3260. fundi bæjarráðs Kópavogs 16. júlí.
Framhaldið ræðst af fullbúnum gatnamótum
Kópavogsbær lagði samkvæmt Ásdísi áherslu á að núverandi framkvæmd lokaði ekki á möguleikann á mislægum gatnamótum síðar. Slík breyting myndi þó kalla á nýjar framkvæmdir, rampa og aukið land undir vegamannvirki.
Ásdís segist ekki vilja draga endanlega ályktun áður en bráðabirgðafyrirkomulaginu lýkur. Næstu skref eigi að ráðast af því hvernig fullbúin gatnamót reynast þegar öll ljósastýringin er komin í eðlilegan rekstur.
„Við verðum auðvitað að bíða og sjá hvort það sé hægt að stilla þessi ljós betur og mér skilst að Vegagerðin telji að það sé hægt. Nú ef að samt sem áður að við erum að fara að upplifa það að þarna myndist einhver umferðarteppa þá auðvitað verðum við að endurskoða þetta.“
Vegagerðin telur ekki tilefni til að ráðast í slíka breytingu miðað við núverandi forsendur. Áður þarf að ljúka framkvæmdunum, fínstilla ljósin og afla reynslu af endanlegu fyrirkomulagi. Ef umferðarteppa verður áfram eftir það vill Ásdís að mislæg útfærsla verði tekin aftur til skoðunar.
