Minnkandi fæðingartíðni um allan heim og aukið sjálfstæði kvenna er efni nýrrar fræðigreinar Claudiu Goldin, prófessors við Harvard-háskóla og Nóbelsverðlaunahafa í hagfræði 2023.
Goldin hélt erindi á ráðstefnu í Háskólanum í Reykjavík í síðustu viku.
Goldin hlaut Nóbelsverðlaunin í hagfræði 2023 fyrir rannsóknir sínar á stöðu kvenna á vinnumarkaði.
Á Íslandi hefur fæðingum fækkað og tíðnin hefur aldrei mælst lægri en í fyrra.
Rætt var við Goldin í Speglinum í kvöld.
Tveir möguleikar kvenna
„Því meira sjálfræði sem konur fá, því dýrara verður fyrir þær að eignast börn ef þær þurfa samt að bera þungann af heimili og barnauppeldi,“ segir Goldin í greininni sem kom út í júlí og ber heitið The Rise of Female Autonomy and the Decline of Fertility.
Goldin fer þar yfir þá þróun að á síðustu áratugum hafi konur öðlast meiri stjórn á eigin lífi.
Aukið menntunarstig kvenna, aukin þátttaka þeirra á vinnumarkaði, hærri tekjur og meiri möguleikar á starfsframa, aðgangur að getnaðarvörnum og minni félagslegur þrýstingur á að giftast ungar og eignast börn.
Þrátt fyrir þessa jákvæðu þróun segir Goldin að í henni felist þó ákveðin þversögn.
Kona, sem hefur fjárfest bæði í menntun og starfsframa, á tvo möguleika samkvæmt Goldin. Annars vegar að eignast barn og halda áfram að nýta menntun sína eða að eignast barn og draga verulega úr vinnu vegna þess að makinn tekur ekki jafnan þátt í heimilis- og umönnunarstöfum.
Velji kona síðari möguleikann gætu barneignir hins vegar reynst henni dýrkeyptar. Þá kemur Goldin að þeim punkti að val á maka, gæði hans og áreiðanleiki, skipti miklu máli.
Kostnaður móðurhlutverksins varðandi tekjur og starfsframa kvenna geti orðið mjög mikill.
Konur búa við meira sjálfstæði en áður
Goldin segir að aukin meðvitund um ójafnrétti kynjanna hafi í langan tíma gert það að verkum að konur búi við meira sjálfstæði en áður. Meira sjálfstæði þýði að konur hafi, meðal annars, stjórn á eigin barneignum.
Þessi þróun hafi átt sér stað undanfarna áratugi. Konur hafi stjórn á eigin barneignum, menntun og starfsframa. Og það þýði að nú standi þær frammi fyrir vali.
Þegar menntun kvenna eykst og atvinnuþátttaka þeirra eykst breytist ákvörðunin um barneignir segir Goldin.
Til þess að konur geti í raun valið að stofna fjölskyldu þurfi þær að velja sér maka sem gefi þeim tryggingu fyrir því að ábyrgð á barnauppeldi og heimili verði sameiginleg.
Vandinn, samkvæmt Goldin, er að vinnumarkaðurinn hefur breyst hraðar en fjölskyldan. Konur fari í háskóla og störf sem áður voru að mestu fyrir karla, það séu gjarnan störf sem fylgi langir vinnudagar, kvöld- og helgarvinna og lítill sveigjanleiki.
Þannig vinnumarkaður henti alls ekki konum, eða fjölskyldum, því það verði til ný vandamál.
Hver á að sækja barnið? Hver tekur frí þegar barnið er veikt? Hver vinnur minna og hver tekur á sig hlé í starfsframa?
Og þróunin hefur jafnvel orðið sú að háskólamenntaðar konur eru í auknum mæli að giftast mönnum, og eignast börn með mönnum, með lægra menntunarstig en þær.
Goldin segir að samfélagið hafi ekki fylgt eftir því aukna sjálfstæði sem konur hafi öðlast.
Ef konur eiga að geta átt bæði fjölskyldu og starfsframa þarf ábyrgðin á börnum og heimili að verða sameiginlegri og vinnumarkaðurinn að laga sig betur að fjölskyldulífi.
Eins og Goldin bendir á gæti lausnin falist í því að samfélagið geri konum kleift að velja hvort tveggja með breyttri stefnu.
