Tugir byssueigenda hafa sótt veiðinámskeið sem Skotveiðifélag Íslands hefur haldið undanfarnar vikur. Áki Ármann Jónsson, formaður SKOTVÍS, segir það merki um áhugann og stemninguna hjá rjúpnaskyttum fyrir veiðitímabilið sem hófst í morgun.
Námskeiðin eru bæði ætluð fyrir fyrir nýliða sem eru að fá skotvopnaréttindi í fyrsta sinn, en einnig fyrir byssueigendur sem eru að sækja sér veiðikort sem allir þurfa að hafa til að mega ganga til veiða á Íslandi.
„Það er um 20% aukning á námskeiðinu frá því í fyrra og við teljum það náttúrulega bara vera af því að rjúpnastofninn er mjög stór í ár og menn eru spenntir að fara. Og eins og Íslendinga er siður þá gera þeir allt á síðustu stundu þannig að menn eru að drífa sig að klára þetta til að komast á veiðar.“
Konum fer fjölgandi í hópi veiðimanna en yngsta fólkið sést ekki
Það er hending, segir Áki, að á þessum námskeiðum sjáist fólk um og yfir tvítugt en í þeim aldurshópi sé afar lítill áhugi fyrir skotveiði. Og þeir sem ganga til rjúpnaveiða núorðið eru mun færri en fyrir tveimur til þremur áratugum.
„Þegar ég byrjaði í þessu fyrir 20–30 árum síðan þá voru svona 600–700 manns að fara í gegnum kerfið á hverju ári. Í fyrra voru það 250 og kannski verða 300 núna í ár og þegar ég byrjaði í þessu þá voru kannski að koma inn tvítugir strákar sem voru búnir að bíða í þrjú ár eftir að komast á námskeið til að geta farið að veiða rjúpu löglega. En núna er þetta meira svona félagsþrýstingur frá ættingjum eða vinnufélögum eða öðrum félögum. Þannig að fólk er kannski svona um þrítugt, fertugt að koma inn núna inn á námskeiðin, í meira mæli. Og það er náttúrulega meira konur líka núna, það eru um 20% konur sem koma inn.“
Borgarsamfélagið og breyttir siðir hjá ungu fólki, segir Áki að sé ástæðan fyrir þessu áhugaleysi á skotveiði og tíðarandinn í dag sé allt annar en áður. „Við erum að færast úr sveit í borg þannig að þessi tengsl við náttúruna eru að rofna. Þannig að menn voru aldir upp kannski við það úti í sveitinni að fara með foreldrum sínum eða ættingjum á veiðar frá blautu barnsbeini. En núna er það að rofna, þetta er meira þegar að fólk er komið inn í einhver svona veiðimannasamfélög eða giftast inn í þau eða eitthvað slíkt að þá kemur frumkvæðið að fara að veiða.“
Rjúpnastofninn sá stærsti frá upphafi formlegra rannsókna árið 1981
Rjúpnastofninn í ár er sá stærsti frá upphafi rannsókna sem hófust fyrir 45 árum eða árið 1981. Það sýna rjúpnatalningar Náttúrufræðistofnunar á Norðausturlandi í sumar en gögn sýna að vísitala varpstofnsins var 14,1 karri á ferkílómetra og líklega þurfi að fara liðlega 70 ár aftur í tímann til að finna stærri rjúpnastofn í þessum landshluta. Viðkoma rjúpunnar, eða ungar sem komust á legg, var þó í meðallagi miðað við fyrri ár.
Nú verður í þriðja sinn veitt samkvæmt fyrirkomulagi sem tekið var upp haustið 2024 - þar sem landinu er skipt í sex veiðisvæði og veiðitíminn mislangur. Hann er stystur á Norðvestur- og Suðurlandi eða til 17. nóvember, Vestfirðingar mega veiða til 24. nóvember, á Norðaustur- og Vesturlandi nær tímabilið til 1. desember og á Austurlandi eru flestir dagar og má veiða til 22. desember.
Vildu lengja veiðitímann í öllum landsvæðum til að meta veiðiálagið á stofninn
Áki kallar þetta aðlögunarstjórnkerfi sem eigi að aðlaga og stýra samkvæmt þeim gögnum sem aflað er á meðal veiðar standa yfir.
„Það er til dæmis eitt nýtt en veiðimönnum fer fækkandi um 4% á hverju ári og það er einhver faktor sem þarf þá núna að fara að reikna inn í kerfið. Af því að menn halda dálítið að veiðisvæðin séu reiknuð út þannig að þetta sé bara stofnstærðartölur, sem er ekki. Þetta er reiknað út frá því hvað veiðisvæðin eru stór, hversu margir fara til veiða á svæðinu og líka hversu stór stofninn er og hversu mikið veiðiálag hann þolir.“
„En það sem hefur vantað inn í þetta kerfi er að við erum bara með gögn frá því að veiðidagarnir voru frá 9 til 15 eða 16. Það vantar þessi lengri veiðitímabil þannig að við vorum að gera þá tillögu að núna yrði tækifærið notað, af því að stofninn er svo stór, að hafa bara 45 daga um allt land og fá inn þessi löngu veiðitímabil til þess að fá að testa kerfið. En því miður virðist vera sem að það sé ekki alveg vilji fyrir því og það þykir okkur miður.“
Veiðimenn segjast þurfa 8 til 12 rjúpur og þá nægir einn veiðidagur
Sem fyrr er sölubann á rjúpu og kannanir meðal veiðimanna hafa sýnt að meðalveiðin er um ellefu rjúpur á mann, sem Áki segir að sé um það bil einn veiðidagur.
“Já, við höfum líka spurt hjá þeim: Hvað þurfið þið margar rjúpur? Og það er dálítið skemmtilegt að segja frá því að eftir að búið er að gera þetta í fjögur til fimm ár þá er alltaf sama svarið. Það er svona í kringum 8 til 12 rjúpur sem menn þurfa á að halda. Og það er svona eitthvað sem maður bara sér í veiðitölum. Þetta er veiðin sem menn eru að ná í og það ætti náttúrulega að nást mjög auðveldlega núna þetta árið. Það ætti jafnvel að duga bara einn veiðidagur, því miður.“
„Og það var nokkuð umdeilt og mikið umtalað þegar var sett sölubann á rjúpu, en það heldur eða hvað?“
„Já, það virðist halda mjög vel. Vegna þess að veiðitölur sýndu að veiðin minnkaði um helming við sölubannið og það dugði alveg til þess að draga úr ásókninni í rjúpur. Og þetta hefur bara gengið mjög vel og núna er stofninn það stór að allir ættu að fá sitt og hann verður líklega stór aftur næsta ár. Þannig að þetta bara virkar mjög vel eins og staðan er í dag.“
„Það fara allir sem vettlingi geta valdið fyrsta daginn“
„Það er alltaf mjög mikill spenningur og það fara eiginlega næstum því allir sem vettlingi geta valdið fyrsta daginn, nema veðrið bara hamli því sko. Og það er kannski annað heldur en gæsaveiðin þar sem menn eru kannski að draga það að fara á gæsina þegar menn vilja ekki hafa blóðið upp fjaðrir og kannski hafa hana aðeins þykkari þegar þeir skjóta hana. Þannig að það er muninn á þessu tvennu.“
„Er þá viðbúið að þessi stóri rjúpnastofn og fjöldi veiðimanna haldist í hendur og það verði margir á ferðinni næstu vikur?“
Ég geri ráð fyrir því og þetta verði svona 4 til 5 þúsund manns sem er svona með því mesta sem fer á rjúpnaveiði hverju hausti.
„Og heldurðu að áhuginn á veiðinni og fjöldi veiðimanna fari upp á við aftur. Er þetta að aukast aftur að einhverju marki?“
„Ég er svona frekar svartsýnn á það. Það bara sýna öll gögn í Evrópu og annars staðar að veiðimönnum fer hlutfallslega fækkandi, það væri gott að þeir næðu að halda í horfinu. Við erum náttúrulega veiðimannaþjóð og þetta er hefð hjá okkur og menningararfur og ég vona að hann haldist eins lengi og land byggist, en náttúrulega innan hóflegra marka.“
