„Ég held að það sé ómögulegt að skrifa góða bók nema maður lesi sjálfur bækur,“ segir Vilhjálmur Pétursson, rithöfundur og þýðandi, sem bar sigur úr býtum í handritasamkeppni Forlagsins, Nýjum röddum, í ár með nóvellunni Harðindi. Verðlaunin voru afhent í vikunni.
Vilhjálmur útskrifaðist með BA-gráðu í ritlist frá Háskóla Íslands árið 2012 og hefur um árabil starfað við þýðingar fyrir sjónvarp og ýmsa aðra miðla. Harðindi er hans fyrsta útgefna skáldverk en skilyrði fyrir þátttöku í Nýjum röddum eru að höfundur hafi ekki gefið út fleiri en eitt prósaverk áður hjá atvinnuforlagi.
Las og las og las
Hugmyndina að sögunni segir Vilhjálmur hafa kviknað í gegnum lestur. „Ég var í lestrarátaki samhliða því að taka þátt í alþjóðlegri skrifáskorun NaNoWriMo sem snýst um að skrifa heila skáldsögu á einum mánuði. Ég var samt ekki viss um hvað ég vildi skrifa svo ég eyddi meiri tíma í að lesa. Þá var ég einmitt að lesa The Road eftir Cormac McCarthy, sem er myrk dystópía, og fékk þessa hugmynd um að skrifa um álíka vonleysi á Íslandi. Svo hélt ég áfram að lesa og punkta ýmislegt hjá mér og eftir það fór boltinn að rúlla. Þetta var í nóvember árið 2024 og ég endaði á því að klára fyrsta uppkastið að bókinni á einum mánuði. Á þeim tímapunkti var hugmyndin frekar einföld og fjallaði um mann sem var að reyna að komast frá a til b til c og allt gekk það ömurlega. Ég sendi uppkastið inn í samkeppnina og fékk mjög jákvæð viðbrögð en vann ekki í það skiptið. Eftir það endurskrifaði ég alla söguna og breytti ansi miklu áður en ég sendi hana inn aftur.“
Það var vinur Vilhjálms sem fékk hann til að taka þátt í skrifáskoruninni og hvatti hann sömuleiðis til þess að byrja að lesa meira. „Ég hef alltaf átt erfitt með að sofa og vinur minn lagði til að ég prófaði að byrja að lesa fyrir svefninn því það gæti hjálpað. Á þeim tímapunkti hafði ég ekki lesið neitt af viti í mörg ár, kannski eina, tvær bækur á ári og helst í kringum jólin. Eftir þetta tók ég hins vegar upp á því að vera alltaf með bók á náttborðinu og las bara og las. Svo, þegar ég var búinn að lesa einhverjar fimm, sex skáldsögur á stuttum tíma áttaði ég mig á því að það væri einhver fiðringur í mér fyrir því að skrifa eitthvað sjálfur. Ég held ekki að ég hefði áttað mig á því annars. Þannig að þetta hefur breytt heilmiklu fyrir mig, að byrja að lesa.“
Ritstjórnar- og útgáfuferlið segir hann ekki hafa verið síður lærdómsríkt en sjálf skrifin. „Þegar handritið var komið í hendurnar á fagfólki varð ég aðeins smeykur og fann fyrir smávegis „imposter syndrome“. En ritstjórinn minn hjá Forlaginu, Vera Knútsdóttir, reyndist síðan alveg frábær og það var mjög þægilegt að vinna með henni svo áhyggjurnar hurfu fljótt. Hún kom með fullt af góðum ábendingum sem opnuðu augu mín fyrir alls konar sem ég hafði ekki einu sinni pælt í áður. Þetta var síðan alls ekki eins erfitt og ég hafði búist við, þó að það hafi vissulega verið dálítil vinna að breyta og bæta.“
Óöld og stjórnleysi
Harðindi er eins og áður segir nóvella eða stutt skáldsaga og segir frá harðri lífsbaráttu manns í nöturlegum framtíðarheimi þar sem óöld og stjórnleysi ríkja á Íslandi. Spurður hvað hafi heillað hann við bókmenntagrein heimsendasögunnar svarar Vilhjálmur: „Fyrir mér þá er þessi saga blanda af fortíðarþrá og framtíðarkvíða. Hún gerist í sveitinni í Borgarfirði þar sem ég ólst upp sem barn á sumrin og það er alltaf eitthvað sem dregur mig þangað. Sérstaklega núna, þegar margt bendir til þess að allt sé að fara til andskotans í heiminum, finn ég ákveðna von í því að hugsa að ég gæti alltaf flutt út í sveit og fundið leiðir til að komast af þar.
Kannski er þessi ótti við framtíðina eitthvað sem fylgir hverri kynslóð, en ég er samt ekki frá því að mín kynslóð sé að senda frá sér heimsendasögur í ríkari mæli, hvort sem er í bókum, kvikmyndum eða sjónvarpsþáttum. Kannski er það líka vegna þess að heimsendasagan er góður efniviður til að vinna með; hún er tómur strigi sem hægt er að mála hvernig sem er. Maður byrjar á einhverjum ákveðnum punkti og annaðhvort versna hlutirnir eða skána eftir það. Það er eitthvað heillandi við þetta form.“
Aldrei að vita
Spurður að lokum hvort hann geti gefið nokkur góð ráð til þeirra sem eru að stíga sín fyrstu skref í skáldsagnaskrifum og langar til að gefa út bók svarar Vilhjálmur vinalega og hlær: „Algjörlega, þó að ég sé nú alls enginn sérfræðingur sjálfur. En mér fannst allavega rosalega skemmtilegt að skrifa fyrsta uppkastið, ég vaknaði spenntur á hverjum degi fyrir því að halda áfram og þegar ég fór að sofa rúllaði sagan áfram í hausnum á mér. Þannig að mig langar til að segja: Lestu mikið, skrifaðu mikið og hafðu gaman af því að skrifa, sérstaklega fyrsta uppkastið. Maður lærir svo mikið um strúktúr og sögur almennt með því að lesa sjálfur. Það er síðan gott að muna að textinn þarf ekki að vera alveg frábær í fyrstu og það er mjög eðlilegt að hann fari ekki að taka á sig góða mynd fyrr en eftir mikinn yfirlestur og endurskrif. “
Vilhjálmur segist afar þakklátur fyrir að hljóta þessa viðurkenningu. „Ég hef lengi setið á ókláruðum verkefnum og það er mjög spennandi að nú sé eitthvað loksins að koma út. Á sama tíma er það samt líka smá kvíðavaldandi því nú fer bókin bara úr mínum höndum og út í heiminn þar sem fólk mun sennilega bregðast ólíkt við henni. Ég vona að þeim muni finnast hún skemmtileg.
En fyrst og fremst er mikill léttir að koma bókinni frá mér og ég er spenntur að halda áfram. Ég held líka að héðan í frá muni ég skrifa af meira sjálfstrausti. Ég er ennþá að finna mína rödd en nú veit ég að ég er fær um að skrifa skáldsögu. Þá er aldrei að vita hvað kemur næst.“
Fáðu þér áskrift til að lesa áfram
Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift.
Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu,
rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki
á mbl.is.
