Þrír stórir erlendir fjölmiðlar hafa á síðustu vikum sett umræðu um mögulega ESB-aðild Íslands í samhengi við deilu Donalds Trump Bandaríkjaforseta við Dani og Evrópusambandið um Grænland. Heimildarmenn blaðamannanna eru meðal annars Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra, sem báðar hafa rætt áhrif breyttrar stöðu í alþjóðamálum á umræðuna um Evrópusambandið.
New York Times segir ESB líta til Íslands
„Grænlandsdeilan ýtti við okkur,“ er haft eftir Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra í frétt bandaríska dagblaðsins New York Times sem birtist 26. maí. Blaðamaður blaðsins, Amelia Nierenberg, ræddi við forsætisráðherra á skrifstofu hennar í Stjórnarráðinu.
Í fréttinni er því lýst hvernig áhugi á Evrópusambandinu hafi aukist á Íslandi á sama tíma og umræða um öryggismál og stöðu norðurslóða hefur færst í aukana. Nierenberg skrifar að áhuginn sé gagnkvæmur og að Ísland sé eftirsóknarvert fyrir Evrópusambandið vegna legu landsins á Norður-Atlantshafi, auk þess sem Ísland sé ríkt og vel statt samfélag.
Í heimsókn sinni til landsins ræddi blaðamaðurinn við ýmsa Íslendinga. Sumir sögðust opnir fyrir því að kanna nánar hvað aðild að Evrópusambandinu gæti falið í sér, á meðan aðrir lýstu áhyggjum af því að Ísland gæfi eftir hluta af sjálfstæði sínu með inngöngu í sambandið.
Þorgerður Katrín ræðir breytt öryggisumhverfi
„Alþjóðakerfið sem tryggði okkur hagsæld og öryggi í áratugi er undir miklu álagi. Veröldin hefur breyst með afgerandi hætti og Grænlandsdeilan hefur áhrif á ákvörðun okkar,“ er haft eftir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra í viðtali við breska dagblaðið Guardian.
Í viðtalinu segir utanríkisráðherra að gamalgróin bandalög séu tekin í þolpróf og bendir á að milliríkjaviðskipti séu í auknum mæli notuð sem pólitískt tæki.
„Maður kemur ekki fram við vini og bandamenn, Grænland og Danmörku, líkt og Bandaríkin gerðu í byrjun árs,“ segir Þorgerður Katrín í samtali við Guardian.
Verulegur hluti viðtalsins fjallar einnig um væntanlega þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið sem ríkisstjórnin hyggst halda 29. ágúst. Þar lýsir utanríkisráðherra áhyggjum af því að rangar upplýsingar eða erlendir áhrifavaldar geti haft áhrif á umræðuna.
Þorgerður Katrín nefnir meðal annars að íslenskir andstæðingar ESB-aðildar gætu sótt fyrirmyndir til Nigel Farage og Umbótaflokksins í Bretlandi. Farage hefur hins vegar sjálfur vísað því á bug að hann hyggist hafa afskipti af íslenskum stjórnmálum. Þá segist utanríkisráðherra einnig óttast möguleg afskipti Rússa af umræðunni.
Ísland nefnt í umfjöllun um breyttar áherslur ESB
Þýska dagblaðið Die Welt og samstarfsmiðillinn Politico fjölluðu einnig um Ísland fyrr á árinu í grein sem bar fyrirsögnina Vopn en ekki auðlegð – ESB tælir ný ríki í sambandið með öðrum hætti en áður.
Í greininni er því haldið fram að fyrri stækkunarbylgjur Evrópusambandsins hafi að miklu leyti verið knúnar áfram af efnahagslegum hvötum umsóknarríkjanna. Nú hafi áherslurnar breyst og öryggis- og varnarmál orðið stærri þáttur í umræðunni.
Þar er Ísland nefnt sem dæmi um ríki sem horfi til Evrópusambandsins á tímum aukinnar óvissu í alþjóðamálum.
„Hluti af myndinni er geópólitískur óstöðugleiki,“ er haft eftir Þorgerði Katrínu í greininni.
Samkvæmt umfjölluninni telur utanríkisráðherra að helstu kostir mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu liggi meðal annars á sviði öryggis- og varnarmála.
„Kostirnir liggja ótvírætt á sviði varnar- og öryggismála en þetta snýst einnig um efnahagslegt öryggi,“ segir hún.
Ólíkar áherslur í innlendri og erlendri umræðu
Í íslenskri umræðu hafa Kristrún Frostadóttir og Þorgerður Katrín oftar rætt efnahagsleg rök fyrir mögulegri aðild að Evrópusambandinu, svo sem áhrif á viðskipti, stöðu Íslands innan Evrópu og framtíðarsamskipti við helstu viðskiptalönd landsins.
Í erlendum viðtölum virðast öryggis- og varnarmál hins vegar fá meira vægi. Þar er sérstaklega vísað til aukinnar spennu á norðurslóðum, Grænlandsdeilunnar og breyttra áherslna í alþjóðastjórnmálum.
Þótt ráðherrarnir hafi ekki haldið því fram að Ísland þurfi á hervernd Evrópusambandsins að halda hefur umræða þeirra við erlenda fjölmiðla ítrekað tengst öryggisumhverfi Evrópu og þeirri óvissu sem skapast hefur í kjölfar ummæla Donalds Trump um Grænland og stöðu hefðbundinna bandalaga Vesturlanda.
