Atvinnuvegaráðuneytið tekur ekki undir með ósáttu en ónefndu fyrirtæki sem heldur því fram að dráttur á svörum Matvælastofnunar við umsókn þess sé óhóflegur. Nánar til tekið snýst umrædd umsókn um leyfi til dýratilrauna en þær fela í sér blóðtöku úr allt að 10.000 fylfullum hryssum á hverju ári.
Fram kemur í úrskurði ráðuneytisins að fyrirtækið nýti blóð úr fylfullum hryssum til lyfjaframleiðslu. Fyrirtækið lagði í október 2025 fram umsókn um leyfi til slíkrar blóðtöku. Í samræmi við reglugerð og Evróputilskipun framkvæmdi Matvælastofnun mat á alvarleika blóðtökunnar. Því mati lauk í árslok 2025 en þá óskaði stofnunin eftir lögbundnu áliti fagráðs um velferð dýra.
Segir í úrskurði ráðuneytisins að samkvæmt vinnureglum fagráðsins fundi það mánaðarlega, nema í desember, júní og júlí, og séu fastir dagskrárliðir þess m.a. umfjöllun um umsóknir um dýratilraunir, sem berist í mánuðinum fyrir fund. Í samræmi við þetta hafi umrædd umsókn upphaflega verið sett á dagskrá fundar fagráðsins 29. janúar 2026.
Á þeim fundi hafi hins vegar verið ákveðið að fresta umfjöllun um umsóknina um tvær vikur í ljósi nýlegra gagna frá ráðuneytinu sem tengdust málinu, samkvæmt fundargerð. Þar væri að öllum líkindum verið að vísa til svars ráðuneytisins við erindi formanns fagráðsins um hvort til væri opinber gögn um staðgöngu blóðmera og PMSG (hormón sem finnst í fylfullum hrysssum, innsk. DV).
Á næsta fundi fagráðsins, 13. febrúar 2026, hafi umsóknin verið tekin fyrir, og hafi fagráðið verið klofið í niðurstöðu sinni. Það hafi ekki tekist að fá samþykki fyrir fundargerðinni, og þar með umsögn fagráðsins, fyrr en 9. mars.
Þrír dagar
Þá voru liðnir um fimm mánuðir síðan umsóknin var upphaflega lögð fram en þremur dögum áður en umsögn fagráðs um velferð dýra lá fyrir kærði fyrirtækið málsmeðferðina til atvinnuvegaráðuneytisins.
Vildi fyrirtækið meina að sá dráttur sem hefði orðið á afgreiðslu umsóknarinnar væri óhóflegur í skilningi stjórnsýslulaga að teknu tilliti til umfangs hennar og þeirra verulegu fjárhagslegu hagsmuna sem lægju undir í málinu. Matvælastofnun hafi þar að auki virt skyldu sína samkvæmt stjórnsýslulögum að vettugi með því að upplýsa fyrirtækið ekki um hvenær ákvörðunar væri að vænta í málinu. Þá hefði Matvælastofnun annað hvort látið hjá líða að svara erindum eða veitt upplýsingar sem síðan hafi ekki staðist.
Vildi fyrirtækið einnig meina að málsmeðferð fagráðsins hafi ekki verið í samræmi við vinnureglur þess en taka hafi átt umsóknina fyrir á fundi ráðsins í nóvember 2025. Sagði fyrirtækið einnig að skylda Matvælastofnunar til að leita umsagnar fagráðsins leysti það ekki undan skyldu stofnunarinnar til að afgreiða umsóknina eins fljótt og hægt væri.
Ekki óhóflegt
Matvælastofnun andmælti því að óhóflegar tafir hafi orðið á meðferð umsóknarinnar. Því til stuðnings vísaði stofnunin til umfangs tilraunarinnar, þeirra krafna og skilyrða sem fram komi í reglugerð um vernd dýra sem notuð eru í vísindaskyni og þess að stofnunin væri að fjalla í fyrsta sinn um blóðtöku úr fylfullum hryssum eftir nýrri reglugerð.
Hvað varðaði tafir á málsmeferð fagráðsins vísaði stofnunin til þess að ráðið væri sjálfstæð stjórnsýslueining sem ákveði sjálf sína fundartíma, sem og hvernig staðið væri að afgreiðslu mála og samþykkt fundargerða. Þar sem lögbundin umsögn fagráðsins hafi ekki legið fyrir fyrr en 9. mars hafi Matvælastofnun ekki getað lokið afgreiðslu málsins. Stofnunin biði nú svara fyrirtækisins til þess að hægt væri að taka endanlega ákvörðun.
Fyrirtækið andmælti þeirri fullyrðingu Matvælastofnunar að það hefði áhrif á hraða málsmeðferðarinnar að umsóknin tæki til allt að 10.000 hryssa. Fjöldatölur af þessu tagi breyttu engu um það að Matvælastofnun hafi áratugalanga þekkingu og reynslu af blóðsöfnun úr fylfullum hryssum af sömu stærðargráðu.
Kröfur
Atvinnuvegaráðuneytið segir í sinni niðurstöðu að áður en leitað hafi verið umsagnar fagráðs um velferð dýra hafi Matvælastofnun, samkvæmt tilheyrandi regelugerð og Evróputilskipun, borið að ljúka fyrst við að meta alvarleika tilraunarinnar og sökum umfangs hennar hafi það ekki náðst fyrr en í árslok 2025.
Ráðuneytið segir málið varða verulega fjárhagslega hagsmuni fyrirtækisins. Sökum þess verði að gera ríkar kröfur til Matvælastofnunar um að afgreiðsla málsins taki ekki lengri tíma en nauðsyn beri til. Hins vegar verði að hafa í huga að þetta sé í fyrsta skipti sem Matvælastofnun taki til meðferðar umsókn um leyfi til blóðtöku úr fylfullum hryssum eftir að sú starfsemi hafi árið 2023 aftur verið felld undir regluverk um vernd dýra sem notuð séu í vísindaskyni.
Þá sé umsóknin umfangsmikil enda lúti hún að blóðtöku á allt að 10.000 hryssum árlega. Þar sem umsóknin lúti að flóknu og umfangsmiklu regluverki, sem engin reynsla sé komin á hjá stofnuninni, sé viðbúið og eðlilegt að meðferð máls taki lengri tíma en ella í fyrsta sinn sem á það reyni í tengslum við blóðmerahald.
Þegar höfð sé hliðsjón af umfangi málsins og þeim kröfum og skilyrðum sem ganga þurft hafi úr skugga um að umsóknin uppfyllti, sé eðlilegt að ekki hafi tekist að ljúka frummati á umsóknargögnum og framkvæmd alvarleikaflokkunar blóðtökunnar fyrir næsta fund fagráðsins, eftir að umsóknin var lögð fram, í lok nóvember 2025.
Fagráðsþátturinn
Ráðuneytið telur það eðlileg vinnubrögð hjá Matvælastofnun að ljúka við alvarleikaflokkunina áður en umsögn fagráðs um velferð dýra var leitað og það hafi raunar verið forsenda þess að mögulegt hafi verið að veita slíka umsögn. Í ljósi þess hafi hraði málsmeðferðar fagráðins verið eðlilegur. Ráðuneytið tekur hins vegar ekki undir það með Matvælastofnun að hún hafi ekki neitt að segja um hvernig fagráðið afgreiði umsagnir. Stofnunin hafi átt að beita sér fyrir því að fagráðið afgreiddi umsögnina eins og fljótt og hægt var og að það hafi ekki verið gert sé aðfinnsluvert.
Ráðuneytið telur þó að þær tafir sem hafi orðið á málsmeðferð fagráðsins hafi verið réttlætanlegar þar sem vantað hafi gögn sem átt hafi að fylgja umsagnarbeiðninni frá Matvælastofnun og að ágreiningur hafi verið í ráðinu um túlkun Evróputilskipunarinnar sem mál af þessu tagi heyra undir.
Gerir ráðuneytið athugasemdir við nokkra þætti í málsmeðferðinni en fellst ekki á að hún hafi dregist óhóflega í skilningi stjórnsýslulaga en beinir því til Matvælastofnunar að gæta þess um að meðferð umsóknarinnar dragist ekki um of.
