Nýr meirihluti Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Framsóknar er nú orðinn að veruleika í Reykjavík. Með því hefur Hildur Björnsdóttir valið að fara yfir miðjuna til vinstri fremur en þann kost sem margir hægrisinnaðir kjósendur töldu eðlilegastan eftir kosningarnar: hreinan borgaralegan meirihluta með Miðflokknum.
Úrslit kosninganna voru afgerandi fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Flokkurinn bætti við sig þremur borgarfulltrúum og varð langstærstur í borginni með níu menn. Á sama tíma vann Miðflokkurinn stórsigur og kom inn með þrjá fulltrúa. Saman hefðu þessir tveir flokkar myndað tólf manna meirihluta – fyrsta skýra hægri meirihlutann í Reykjavík um áratuga langt skeið. En Hildur valdi aðra leið.
Tækifæri sem margir töldu sögulegt
Fyrir marga hægrimenn virtust kosningarnar marka ákveðin straumhvörf. Kjósendur höfðu refsað sitjandi vinstrimeirihluta, styrkt Sjálfstæðisflokkinn verulega og opnað á möguleikann á pólitískri stefnubreytingu í borginni.
Þess vegna höfðu margir vænst þess að Sjálfstæðisflokkurinn myndi grípa tækifærið og mynda meirihluta með Miðflokknum – sérstaklega þar sem flokkarnir tveir höfðu saman skýran meirihluta kjörinna fulltrúa.
Í staðinn varð niðurstaðan samstarf með Viðreisn og Framsókn, tveimur flokkum sem margir á hægri vængnum telja hafa staðið nær vinstristefnu í mörgum stærstu málum borgarinnar undanfarin ár.
Viðreisn fær aftur lykilvöld
Með þessari niðurstöðu fær Viðreisn aftur að gegna lykilhlutverki í Reykjavík þrátt fyrir tiltölulega hóflegt fylgi.
Það er ákveðið mynstur sem nú einkennir íslensk stjórnmál. Viðreisn er valdamiðjan sem ræður úrslitum – hvort sem um er að ræða í ríkisstjórn eða hjá sveitarfélögum. Nú gerist það aftur í höfuðborginni.
Þetta er sérstaklega áhugavert í ljósi þess að Viðreisn varð til sem klofningur úr Sjálfstæðisflokknum. Fyrir suma sjálfstæðismenn lítur staðan því út eins og flokkurinn hafi afhent fyrrverandi flokksmönnum sínum óvenjumikil áhrif gegn því að fá að leiða meirihlutann.
Miðflokkurinn skilinn eftir þrátt fyrir mikinn sigur
Stóra pólitíska spurningin næstu daga verður líklega hvort Sjálfstæðisflokkurinn hafi með þessu vanmetið væntingar eigin kjósenda. Miðflokkurinn vann stærstu kosningabaráttu sína hingað til í Reykjavík og fór úr engu í þrjá borgarfulltrúa. Flokkurinn hafði byggt stóran hluta herferðarinnar á því að stuðla að breytingum á rekstri borgarinnar, skuldastefnu og skipulagsmálum.
Margir þeirra kjósenda sem kusu Sjálfstæðisflokkinn eða Miðflokkinn gerðu það líklega í þeirri trú að raunveruleg hægristefnubreyting væri möguleg. Þeir sjá nú í staðinn meirihluta þar sem Framsókn og Viðreisn fá enn á ný mikið vægi í stjórn borgarinnar.
En þótt Miðflokkurinn hafi verið skilinn eftir utan meirihlutans sjá margir í því augljós pólitísk tækifæri fyrir flokkinn sjálfan. Í stað þess að þurfa að axla ábyrgð á málamiðlunum meirihlutasamstarfs fær flokkurinn nú svigrúm til að halda áfram að byggja sig upp í stjórnarandstöðu – með skýra og ómengaða pólitíska línu gagnvart borgarstjórninni.
Sumir telja jafnvel að þessi ákvörðun Hildar Björnsdóttur auki líkurnar á því að Miðflokkurinn haldi áfram að stækka í næstu Alþingiskosningum, sérstaklega ef flokkurinn nær að festa sig í sessi sem helsti valkostur óánægðra hægrimanna sem telja Sjálfstæðisflokkinn hafa færst of langt inn á miðjuna.
Hildur valdi stöðugleika fremur en átök
Stuðningsmenn nýja meirihlutans munu hins vegar halda öðru fram. Þeir munu segja að Hildur hafi valið samstarf sem sé stöðugra, breiðara og líklegra til að endast heilt kjörtímabil. Viðreisn og Framsókn eru flokkar sem þekkja stjórnsýslu borgarinnar vel og hafa reynslu af meirihlutasamstarfi. Þá gæti Hildur einnig hafa talið samstarf við Miðflokkinn pólitískt áhættusamara – bæði fyrir ímynd borgarinnar og innanlandsstjórnmál Sjálfstæðisflokksins. Sú ákvörðun gæti þó haft pólitískan kostnað.
Því þótt Hildur hafi tryggt sér borgarstjórastólinn hefur hún um leið opnað á gagnrýni frá eigin hægri kanti – gagnrýni sem gæti fylgt meirihlutanum allt kjörtímabilið.
Og ef nýr meirihluti heldur áfram á svipuðum slóðum og fyrri borgarstjórnir gætu margir kjósendur spurt sig eftir fjögur ár: Til hvers voru þá þessar kosningar eiginlega?
