Páll Vilhjálmsson skrifar:

Íslenskt nei réði úrslitum í milliríkjadeilunni um Grænland. Viku eftir íslenska nei-ið 29. ágúst flaug forseti framkvæmdastjórnar ESB, Úrsúla von der Leyen, til Grænlands. Millilendingu á Íslandi var aflýst í ljósi úrslita þjóðaratkvæðisins. Þríhliða samningar Bandaríkjanna, Grænlands og Danmerkur voru langt á veg komnir. Lokatilraun ESB að bera fé á Grænlendinga misheppnaðist. Ekki síst sökum þess að þjóðlegt íslenskt nei tilkynnti heimsbyggðinni að fullveldi smáþjóða er illa borgið í Brussel.

Vikurnar þrjár frá 29. ágúst til 18. september marka umskipti á pólitík og öryggis- og varnarmálum á Norður-Atlantshafi. Íslendingar höfnuðu Evrópusambandinu og Grænlendingar samþykktu Bandaríkin. Sumt er óbreytt. Íslendingar sitja enn uppi með EES-samninginn og Grænland er að formi til áfram hluti danska konungsríkisins. Tvímánuður kallast að fornum sið síðustu vikur ágúst og þær fyrstu í september. Tvímánuður ársins 2026 fer í annála sem mánuðurinn er staðfesti hamingjuskipti Bandaríkjanna og Evrópusambandsins á Norður-Atlantshafi.

Trump fyrir hönd Bandaríkjanna gerði tilkall til yfirráða yfir Grænlandi, hótaði með sínum hætti, og fékk samning hvers innihald enn er á huldu. Svo notað sé orðalag ESB-sinna hér á landi: Grænlendingar ákváðu að deila fullveldinu með Bandaríkjunum en leyfa þó Dönum að halda táknrænum yfirráðum. Danir fengu Grænland á síðmiðölum er Íslendingar hættu að byggja landið og norska konungsríkið var lagt niður. Ekki undir nokkrum kringumstæðum vildu Grænlendingar veita Evrópusambandinu hlutdeild í fullveldi sínu. Fengu þó milljarðatilboð frá Brussel.

Í umboði Evrópusambandsins sótti Úrsúla von der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB fast að eignast forræði yfir Grænlandi og Íslandi. Fyrir rúmu ári heimsótti von der Leyen Ísland og hitti foringja fimmtu herdeildar ESB hér á landi, Þorgerði Katrínu utanríkis og Kristrúnu forsætis. Þríeykið lagði á ráðin um alræmt þjóðaratkvæði 29. ágúst síðast liðinn. Þorgerður Katrín var áköf en Kristrún efins að leiða þjóðina í gildru endurnýjaðs Gamla sáttmála. Rétt fyrir Íslandsheimsóknina í fyrra hélt von der Leyen stórpólitíska ræðu í gömlu keisaraborginni Aachen í Þýskalandi um áform ESB í norðri. Um haustið samþykkti Evrópuþingið norðurslóðaáætlun. Á sama tíma heimsótti von der Leyen Grænland með fullar hendur fjár. Tilfallandi blogg frá nóvember í fyrra setur málin í samhengi. ESB lagði mikið undir í norðri – og tapaði.

Uppgjöf Evrópusambandsins á Norður-Atlantshafi er skrifuð á dönsku. Eftir að Trump Bandaríkjaforseti lýsti yfir sigri í baráttunni um Grænland með færslu á samfélagsmiðli á föstudag sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu þau Jens-Frederik Nielsen formaður grænlensku heimastjórnarinnar og Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur. Yfirlýsingin er fáorð en geymir gullkornin þótt skrifuð sé í kansellístíl. Fyrsta efnisgreinin:

Grænland, Danmörk og Bandaríkin vænta að í næstu viku verði skrifað undir samkomulag sem styrkir öryggismál á norðurslóðum og Norður-Atlantshafi.

Fyrsta spurning hlýtur að vera: öryggismál hverra verða styrkt? Þau svara spurningunni hvort með sínum hætti Nilsen formaður og Fredriksen forsætisráðherra. Nilsen segir öryggi landanna þriggja styrkjast og ,,vestræna bandalagsins“ án þess að tilgreina nánar hverjir eigi aðild að nafnlausa bandalaginu. Hann tekur jafnframt fram samkomulagið viðurkenni hagsmuni Grænlands ,,og stöðu okkar í alþjóðasamstarfinu.“ Nilsen segir ekki berum orðum, en gefur til kynna, að Nuuk og Washington ræði beint saman án milligöngu Kaupmannahafnar og enn síður Brussel.

Sú danska tekur annan pól í hæðina. Hún gleðst yfir samkomulaginu sem sé einnig ,,gott fyrir Nató og Evrópu.“ Virkilega Mette, getur þú ekki verið heiðarleg? Danmörk og ESB-Evrópa veita Bandaríkjunum fullveldisrétt yfir Grænlandi, enn er óljóst hve mikinn, og það er ,,gott fyrir Nató og Evrópu.“ Til að mýkja ósigurinn slengir danski forsætisráðherrann fram nýlendubrandara sem er á mörkum á þess að vera siðsamlegur.

Samkomulagið staðfestir samtímis fullveldi konungsríkisins og landfræðileg mörk og rétt grænlensku þjóðarinnar til sjálfsákvörðunarréttar.

Samkomulag er staðfestir samtímis rétt húsbónda yfir þræl og sjálfsákvörðunarrétt þrælsins hefur aldrei verið gert. Fyrr en núna. Danska-Mette er illa haldin forréttindablindu, eins og það heitir í orðabók rétttrúnaðarins.

Grænlandssamningurinn er, að sögn forsætisráðherra Dana, niðurstaða ítarlegrar umræðu og gerhygli embættismanna þriggja þjóðríkja. Fátt er vitað um samninginn, nema að hann veitir Bandaríkjunum fullveldisrétt á Grænlandi, t.d. synjunarvald gagnvart námugreftri og öðrum rekstri erlendra fyrirtækja á grænlenskri grundu. Milliríkjasamningar Grænlands eru háðir samþykki Bandaríkjanna. Danir veita kannski ráðgjöf en taka engar ákvarðanir.

Í heimspressunni er spunafabrikkan gangsett um að Danir og Grænlendingar hafi séð við Trump. Die Welt og Telegraph segja frétt, byggða á dönskum heimildum, að Danir hefðu fengið allt fyrir ekkert. Við þekkjum spunann. Þáverandi utanríkisráðherra Íslands, Jón Baldvin Hannibalsson, fór til Brussel að semja fyrir rúmum 30 árum. Hann kvaðst hafa ,,fengið allt fyrir ekkert“ með EES-samningnum. Þetta ,,ekkert“ gerði og gerir enn usla á fullveldi landsins, orkupakkar og bókun 35 eru yngstu dæmin.

Í vikunni skýrist að hve miklu leyti fullveldi Grænlands flyst frá Nuuk og Kaupmannahöfn til Washington. Hvorki tangur né tetur af forræði Grænlands fer til Brussel. Það er heimspólitíska fréttin.

Grænlandssamningurinn opinberar enn og aftur hve ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur er úti að aka í þróun mála á Norður-Atlantshafi. Umpólun á valdahlutföllum í okkar heimshluta kallar á gagngert endurmat á vegferðinni sem hófst með EES-samningnum 1993. Ísland er illa statt með ríkisstjórn sem í utanríkismálum þjónar fyrst og síðast Brusselvaldinu.