David Morens, fyrrverandi háttsettur ráðgjafi hjá bandarísku sóttvarnastofnuninni NIAID á meðan Anthony Fauci stýrði henni, hefur játað að hafa tekið þátt í samsæri um að komast hjá upplýsingalögum og halda opinberum gögnum um rannsóknir tengdar COVID-19 frá almenningi.
Morens, sem er 78 ára, játaði sök fyrir alríkisdómstól í Maryland á þriðjudag. Hann játaði sig sekan um samsæri um að fremja lögbrot og svíkja bandaríska ríkið og á yfir höfði sér allt að fimm ára fangelsi. Refsing verður ákveðin 12. nóvember.
Morens starfaði sem háttsettur ráðgjafi á skrifstofu forstjóra National Institute of Allergy and Infectious Diseases, NIAID, frá 2006 til 2022. Fauci var forstjóri stofnunarinnar nær allan þann tíma og varð eitt þekktasta andlit viðbragða bandarískra stjórnvalda við COVID-faraldrinum.
Notaði einkapóst til að komast hjá upplýsingabeiðnum
Samkvæmt bandaríska dómsmálaráðuneytinu snerist samsærið meðal annars um að koma í veg fyrir að samskipti Morens og samstarfsmanna hans yrðu aðgengileg samkvæmt bandarísku upplýsingalögunum, Freedom of Information Act, eða FOIA.
Morens og aðrir gerðu sér grein fyrir að samskipti þeirra gætu orðið að viðfangsefni upplýsingabeiðna og sömdu því skriflega um að nota persónulegan Gmail-reikning Morens í stað opinbers NIH-netfangs hans.
Í gegnum einkapóstinn voru meðal annars sendar óopinberar upplýsingar frá NIH, rætt um tilraunir til að hafa áhrif á fjármögnun rannsókna og drög að bréfum til yfirstjórnar NIH. Einnig voru sendar upplýsingar eftir óformlegum leiðum til háttsetts embættismanns NIAID.
Dómsmálaráðuneytið segir að samskiptin hafi varðað opinbert starf Morens og því átt að varðveita þau sem opinber gögn á kerfum stjórnvalda.
Rannsóknarstyrkur tengdist Wuhan-stofnuninni
Málið tengist umdeildum bandarískum rannsóknarstyrk vegna rannsókna á kórónuveirum í leðurblökum.
Bandaríska heilbrigðisstofnunin NIH stöðvaði styrkinn Understanding the Risk of Bat Coronavirus Emergence árið 2020. Fyrirtækið eða stofnunin sem fékk styrkinn hafði veitt hluta fjárins áfram til Wuhan Institute of Virology í Kína, rannsóknarstofunnar sem hefur verið í miðpunkti umræðunnar um hvort SARS-CoV-2 hafi mögulega borist út úr rannsóknarstofu.
Samkvæmt játningu Morens hétu hann og samstarfsmenn hans því eftir að styrkurinn var stöðvaður að vinna að því að fá fjármögnunina endurreista.
Dómsmálaráðuneytið segir jafnframt að þeir hafi ætlað að vinna gegn þeirri frásögn að COVID-19 hefði lekið af rannsóknarstofu.
Það var á sama tíma og þeir ákváðu að færa viðkvæm samskipti sín yfir á einkapóst Morens til að koma í veg fyrir að þau yrðu afhent samkvæmt upplýsingalögum.
Vín fyrir „bakvið-tjöldin brall“
Málið tekur einnig óvenjulega stefnu þegar kemur að samskiptum Morens við einn samstarfsmanna hans.
Í játningunni kemur fram að Morens og svonefndur „Co-Conspirator 1“ hafi einnig tekið þátt í samsæri varðandi ólöglegar gjafir.
Samstarfsmaðurinn lét senda Morens vín heim til hans í Maryland sem þakklætisvott fyrir það sem í samskiptum þeirra var kallað „behind-the-scenes shenanigans“, eða brall bakvið tjöldin.
Samkvæmt saksóknurum ræddi Morens í kjölfarið hvaða opinbera verk hann gæti unnið til að „verðskulda“ gjöfina. Þar var nefnt að hann skrifaði vísindalega grein eða umsögn í þekkt læknatímarit þar sem rök yrðu færð fyrir því að COVID-19 hefði átt náttúrulegan uppruna.
Einnig var rætt um frekari hlunnindi, þar á meðal máltíðir á Michelin-stjörnu veitingastöðum í París, New York og Washington.
Hafði áður neitað að hafa reynt að komast hjá lögunum
Málið hefur sérstaka þýðingu vegna þess að Morens kom fyrir rannsóknarnefnd fulltrúadeildar Bandaríkjaþings árið 2024, þar sem hann var spurður ítarlega út í tölvupósta sína og meðferð opinberra gagna.
Þá neitaði Morens því að hafa notað einkapóst sinn í þeim tilgangi að komast hjá lögum um opinber gögn. Nú hefur hann hins vegar játað sekt vegna samsæris sem fól meðal annars í sér einmitt slíka háttsemi.
Fauci ekki ákærður
Anthony Fauci hefur ekki verið ákærður og er ekki sakaður um lögbrot í sakamálinu gegn Morens.
Málið kemur þó á sama tíma og rannsókn bandarískra þingnefnda á meðferð upplýsinga um COVID-faraldurinn og uppruna veirunnar heldur áfram.
Fauci kom fyrir öldungadeildarnefnd í júlí og beitti þar ítrekað rétti sínum samkvæmt fimmta viðauka bandarísku stjórnarskrárinnar til að svara ekki spurningum sem gætu falið í sér sjálfsásökun. Hann hefur síðan hafnað beiðni um að mæta sjálfviljugur fyrir aðra öldungadeildarnefnd.
Bandarískar stofnanir hafa í gegnum tíðina komist að mismunandi niðurstöðum um líklegan uppruna COVID-19 og ekki hefur fengist endanlegt svar við því hvort veiran hafi borist náttúrulega úr dýrum í menn eða hvort rannsóknarstofutengd atburðarás hafi átt þátt í upphafi faraldursins.
Játning Morens staðfestir hins vegar að háttsettur starfsmaður stofnunarinnar sem gegndi lykilhlutverki í viðbrögðum Bandaríkjanna við faraldrinum tók þátt í að fela opinber samskipti frá almenningi á sama tíma og unnið var að því að endurheimta fjármögnun rannsókna tengdra Wuhan-stofnuninni og vinna gegn kenningunni um rannsóknarstofuleka.
