Efnafræðingarnir Henri Kagan frá Frakklandi og Kenso Soai frá Japan fengu í morgun Nóbelsverðlaunin í efnafræði fyrir að uppgötva aðferð til að aðskilja sameindir sem eru eins að öðru leyti en því að þær eru spegilmyndir hvors annars („hendnar sameindir“), en geta haft gjörólíka efnafræðilega eiginleika.
Efnafræðingarnir leystu gátuna um hvers vegna eitt form sameindar birtist í náttúrunni þó að eiginleikarnir séu gjörólíkir. Sameindir eins og amínósýrur sem mynda prótín birtast sem spegilmynd hvor annarrar, líkt og hægri og vinstri hönd. Efnaformúlan er sú sama en áhrifin geta verið ólík, til dæmis eru amínósýrurnar í prótínum nánast eingöngu í annarri spegilmyndinni.
Tímamót í lyfjaframleiðslu
Þegar efnafræðingar bjuggu áður til slíkar sameindir, til dæmis í lyfjaframleiðslu, fengu þeir blöndu af báðum hliðum. Það þýðir að hluti af sameindinni getur verið gagnslaus og jafnvel skaðlegur. Nóbelsnefndin líkir því við þegar lásasmiður pantar lykla en fær við framleiðslu tvo lykla sem eru spegilmyndir hver af öðrum og aðeins annar þeirra passar í lásinn.
Henri Kagan sýndi á níunda áratugnum fram á að hægt væri að stýra efnahvarfinu þannig að hægt væri að ráða hvor spegilmyndin yrði meginuppistaða sameindarinnar. Soai fann svo efnahvarf sem hjálpaði annarri hlið sameindarinnar að búa til meira af sjálfri sér. Þessi uppgötvun er sérstaklega mikilvæg í lyfjaframleiðslu þar sem hægt er að velja þá hlið sameindar sem hefur þau áhrif sem lyfinu er ætlað að hafa.
Nóbelsverðlaunin í bókmenntum verða tilkynnt á morgun.
