Jón Þór Þorvaldsson, formaður Félags íslenskra atvinnuflugmanna og flugmaður hjá Icelandair, segir ábyrgðina á aflýsingum hjá Icelandair liggja hjá félaginu sjálfu en ekki flugmönnum.
Bogi Nils Bogason, forstjóri Icelandair, sagði í samtali við mbl.is að sjö ferðum félagsins hefði verið aflýst í gær, þar á meðal fjórum ferðum vegna skorts á áhöfnum en hann bætti við að Icelandair hefði ekki áður upplifað slíka stöðu. Bogi hefur opinberlega haldið því fram að aflýsingar á áætlunarferðum félagsins megi rekja till óformlegra aðgerða flugmanna, sem hafa verið samningslausir frá síðasta hausti. Deila Icelandair og flugmanna er nú á borði ríkissáttasemjara.
Jón Þór hafnar því að aflýsingarnar megi rekja til skipulagðra aðgerða flugmanna.
„Okkur þykir þetta mjög miður. Flugmönnum þykir vænt um félagið og farþegana og vilja ekki sjá flug falla niður. En þetta eru ekki skipulagðar aðgerðir,“ segir Jón Þór.
Icelandair setur upp flugáætlun félagsins, ákveður mönnun hennar og gefur út vaktaskrár flugmanna. Í slíkri áætlun þarf að gera ráð fyrir fyrirsjáanlegu raski í rekstri, til dæmis veikindum, seinkunum, veðri, bilunum og breytingum á flugvélum.
Að mati Jóns Þórs sýnir staðan nú að áætlunin hafi ekki staðist slíkt álagspróf. Ef ekki sé hægt að halda flugáætlun gangandi nema með því að kalla flugmenn inn af frívöktum sé hún ekki mönnuð með sjálfbærum hætti.
„Það hefur verið látið að því liggja að flugmenn nenni ekki að vinna. Það er einföldun sem stenst ekki,“ segir Jón Þór.
Segir sumarvertíðina ekki mega byggjast á frívöktum
Flugmenn eru settir á áætlunarflug og varavaktir með fyrirvara. Varavaktir eiga að mæta frávikum sem koma upp í daglegum flugrekstri. Þegar þær duga ekki til þarf félagið að óska eftir því að flugmenn breyti vaktaplani eða taki að sér flug á frídögum.
Slíkt geti gengið upp í einstaka tilvikum en geti ekki verið forsenda þess að flugáætlun gangi, sérstaklega ekki þegar stærsta tímabil ársins í rekstri Icelandair er fram undan.
„Menn eiga líka líf utan vinnu. Hvítasunnuhelgin er til dæmis stór hjá mörgum. Það eru útskriftir og fólk að verja dýrmætum tíma með fjölskyldu og þar að auki er sumarvertíðin framundan. Þegar álagið er orðið mjög þétt minnkar sveigjanleikinn,“ segir Jón Þór.
Hann segir FÍA hafa varað við því um nokkurt skeið að aukið álag á flugmenn gæti á endanum bitnað á rekstrinum. Þegar nýtingin sé orðin of mikil verði minna svigrúm til að bregðast við óvæntum frávikum.
„Við höfum varað við því að þetta gæti farið að bíta. Það er búið að auka nýtinguna mikið og okkar mat er að það hafi verið gengið of langt,“ segir Jón Þór.
Flækjustigið aukist með nýjum flota
Staðan í rekstrinum er einnig flóknari en ella vegna breytinga á flugflota Icelandair. Floti félagsins samanstóð lengi vel af þotum frá Boeing en síðustu ár hefur félagið tekið nýjar þotur frá Airbus inn í áætlunina. Það þýðir að flugmenn þurfa að afla sér réttindi á nýjar tegundir flugvéla. Því standi Icelandair uppi með hluta flugmanna sem eru mögulega bara með réttindi á annað hvort Boeing-þotu eða Airbus-þotu.
Því getur komið upp sú staða að flugmenn séu tiltækir en hafi ekki réttindi á þá flugvél sem þarf að manna hverju sinni. Ef vél bilar, afhending nýrrar vélar tefst eða leiguvél kemur inn í staðinn getur það haft keðjuverkandi áhrif á áætlunina.
„Þetta eru samverkandi þættir. Það getur verið til fólk í kerfinu en ekki endilega með réttindi á þá vél sem þarf að manna hverju sinni,“ segir Jón Þór.
Hafi þegar aukið vinnuframlag sitt verulega
Í síðasta kjarasamningi Icelandair og FÍA, sem gerður var í tengslum við fjárhagslega endurskipulagningu Icelandair árið 2020, juku flugmenn vinnuframlag sitt umtalsvert.
Í fjárfestakynningu Icelandair vegna hlutafjárútboðs félagsins sama ár kom fram að árlegur flugtími hvers flugmanns ætti að fara úr 525 flugtímum í 640 flugtíma. Það jafngildir 22 prósenta aukningu. Samkvæmt reglum EASA, flugöryggisstofnunar Evrópusambandsins, er almennt hámark flugtíma á almanaksári fyrir flugmenn 900 flugtímar. Í fjárfestakynningunni var sagt frá því að raunhæft hámark flugmanna Icelandair væri um 725 flugtímar á ári miðað við leiðakerfi félagsins. Þó samið hafi verið um að vinnuframlagið færi upp í 640 flugtíma á ári í síðasta kjarasamningi er staðan sú að vinnuframlag flugmanna hafi aukist umfram 640 tíma á ári og nálgist 700 flugtímana.
Samningurinn fól einnig í sér rýmri ákvæði um vaktir, hvíld, frídaga og orlof. Flugmenn voru jafnframt í launa frosti í þrjú ár en fengu síðar uppbót sem nam 90 prósentum af hækkun þriggja launavísitala á samningstímanum.
Flugmenn telja sig því hafa lagt verulega af mörkum til að auka framleiðni Icelandair. Í yfirstandandi kjaraviðræðum sé nú aftur kallað eftir auknu vinnuframlagi.
Jón Þór segir að í því ljósi sé rangt að varpa ábyrgð á núverandi stöðu yfir á flugmenn. Ábyrgðin á því að flugáætlunin sé raunhæf og mönnuð með nægilegum sveigjanleika liggi hjá stjórnendum félagsins.
„Ég held að það hjálpi ekki að varpa ábyrgðinni á rekstri félagsins yfir á starfsfólkið,“ segir Jón Þór.
Segist bjartsýnn þrátt fyrir þunga stöðu
Samningsaðilar funduðu hjá ríkissáttasemjara á föstudag og annar fundur er fyrirhugaður á morgun. Jón Þór segir síðasta fund hafa verið góðan og að FÍA vilji halda þeim anda áfram. Fundurinn á föstudag fól í sér samtal um vinnufyrirkomulag flugmanna þar sem var farið yfir útfærslur á vinnuframlagi, hvíldartíma, vaktaplani og fríi. Samninganefndir fengu síðan það verkefni að teikna upp sviðsmyndir sem farið verður yfir á fundi með sáttasemjara á morgun, öðrum degi Hvítasunnu.
„Það var góður fundur hjá sáttasemjara á föstudaginn og við ætlum að halda þeim góða anda áfram. Það er markmiðið,“ segir hann.
Aðspurður hvort hann sjái fyrir endann á kjaradeilunni segir Jón Þór að svo sé ekki enn. Hann segist þó trúa því að samningar náist.
„Ég get ekki sagt að ég sjái endamarkið. Þetta byrjar oft á því að menn finna þræði til að spinna, þó þeir séu þunnir, og reyna að draga sig nær hvor öðrum. Ég er alltaf bjartsýnn á að við náum saman. Hagsmunir fyrirtækisins og starfsmanna eru samtvinnaðir og hagsmunir Icelandair og þjóðarinnar eru það líka,“ segir Jón Þór.
