Veitingum ríkisborgararéttar fækkaði um tæp 94 prósent milli mánaða – Svíar hafa snúið frá áratugalangri frjálslyndri útlendingastefnu eftir vaxandi aðlögunarvanda, útbreidda félagslega einangrun og aukið álag á samfélagið
Aðeins 98 einstaklingum var veittur sænskur ríkisborgararéttur í júlí, fyrsta heila mánuðinum eftir að nýjar og mun strangari reglur tóku gildi í Svíþjóð.
Til samanburðar fengu 1.602 einstaklingar ríkisborgararétt í júní. Veitingunum fækkaði því um tæp 94 prósent milli mánaða.
Samkvæmt opinberum tölum sænsku útlendingastofnunarinnar, Migrationsverket, voru 2.825 ríkisborgararéttarmál afgreidd í júlí. Stofnuninni bárust jafnframt 2.369 nýjar umsóknir og alls biðu 103.598 mál enn afgreiðslu í lok mánaðarins.
Meirihluti þeirra 98 sem fékk ríkisborgararétt í júlí var frá öðrum Norðurlöndum, einkum Finnlandi, Noregi og Danmörku.
Mikill viðsnúningur frá metárinu 2022
Fjöldi þeirra sem fær sænskan ríkisborgararétt hefur farið hratt minnkandi eftir að hafa náð sögulegu hámarki árið 2022.
Tölur sænsku hagstofunnar, SCB, sýna eftirfarandi þróun:
- Árið 2020 fengu 80.175 manns sænskan ríkisborgararétt.
- Árið 2021 voru þeir 89.354.
- Metárið 2022 fengu 92.225 manns ríkisborgararétt.
- Árið 2023 fækkaði þeim í 67.789.
- Árið 2024 voru þeir 62.989.
- Árið 2025 fengu 37.494 manns ríkisborgararétt.
Veitingum ríkisborgararéttar fækkaði þannig um tæp 60 prósent frá 2022 til 2025. Sænska hagstofan segir samdráttinn árið 2025 að verulegu leyti skýrast af hertum öryggisathugunum Migrationsverket, meðal annars ítarlegri sannprófun persónuskilríkja og aukinni kröfu um að umsækjendur mæti sjálfir til viðtals.
Nýju lagabreytingarnar, sem tóku gildi 6. júní síðastliðinn, ganga hins vegar mun lengra og breyta grundvallarskilyrðum þess að öðlast sænskan ríkisborgararétt.
Þarf að hafa búið í Svíþjóð í átta ár
Almenna búsetuskilyrðið var lengt úr fimm árum í átta. Umsækjendur þurfa nú jafnframt að geta sýnt fram á eigin framfærslu, nægilega þekkingu á sænsku samfélagi og að þeir hafi lifað heiðarlegu og lögmætu lífi.
Krafan um góða hegðun tekur ekki lengur aðeins til háttsemi innan Svíþjóðar heldur einnig til háttsemi umsækjenda í öðrum löndum. Við matið er meðal annars aflað upplýsinga frá lögreglu, sænsku öryggislögreglunni og innheimtuyfirvöldum.
Reglurnar tóku gildi án almennra aðlögunarákvæða. Þær gilda því einnig um eldri umsóknir sem höfðu borist fyrir 6. júní en ekki hafði verið lokið afgreiðslu á.
Fyrirkomulagið þar sem tilteknir hópar gátu fengið ríkisborgararétt með einfaldri tilkynningu hefur jafnframt að mestu verið afnumið. Áfram gilda þó vægari reglur um suma norræna ríkisborgara og afmarkaða hópa barna og ungmenna.
Afleiðing viðurkennds skipbrots í útlendingastefnunni
Hertu reglurnar eru hluti af víðtækri stefnubreytingu í sænskum útlendinga- og aðlögunarmálum. Svíþjóð fylgdi um langt skeið einni frjálslyndustu innflytjendastefnu Evrópu en pólitísk samstaða um þá stefnu hefur brostið á undanförnum árum.
Mikill fjöldi hælisleitenda, einkum á árunum í kringum flóttamannavandann 2015, reyndi verulega á húsnæðiskerfi, sveitarfélög, skóla og velferðarþjónustu. Samhliða hefur Svíþjóð glímt við viðvarandi atvinnuleysi meðal hluta innflytjenda, útbreidda félagslega einangrun, uppbyggingu svonefndra jaðarsamfélaga og alvarlega glæpastarfsemi.
Sænska ríkisstjórnin segir sjálf að umfangsmiklir fólksflutningar fyrri ára hafi valdið miklu álagi á sænskt samfélag og að aðlögunarvandinn setji nú mark sitt á flest svið stjórnmálanna.
Ríkisstjórnin hefur því lýst því yfir að ríkisborgararéttur eigi að vera réttindi sem einstaklingar ávinni sér með þátttöku í samfélaginu, eigin framfærslu og virðingu fyrir sænskum lögum – en ekki sjálfvirkt framhald af langri búsetu í landinu.
„Ríkisborgararéttinn þarf að verðskulda“
Markmið lagabreytinganna er samkvæmt stjórnvöldum að auka vægi sænsks ríkisborgararéttar og gera hann að skýrari lokapunkti farsællar aðlögunar að samfélaginu.
„Ríkisborgararéttinn þarf að verðskulda – honum á ekki að úthluta án fyrirhafnar,“ segir í stefnumörkun sænsku ríkisstjórnarinnar.
Stjórnvöld leggja áherslu á að uppruni fólks eigi ekki að ráða úrslitum. Umsækjendur þurfi hins vegar að sýna vilja til að verða hluti af sænsku samfélagi, standa á eigin fótum og uppfylla þær skyldur sem fylgja þeim réttindum sem ríkisborgararétturinn veitir.
Fyrstu tölurnar þarf að túlka með varúð
Migrationsverket varar við því að lesa of mikið í niðurstöður eins mánaðar. Fjöldi mála bíður niðurstaðna ríkisborgaraprófa eða frekari gagna og því megi búast við meiri sveiflum í mánaðartölum en áður.
Júlítölurnar gefa engu að síður fyrstu skýru vísbendinguna um hversu umfangsmikil stefnubreytingin er. Á fyrstu sjö mánuðum ársins fengu samtals 18.332 einstaklingar sænskan ríkisborgararétt, en aðeins 98 þeirra fengu hann í fyrsta heila mánuðinum eftir gildistöku nýju reglnanna.
Hér fyrir neðan má sjá myndband ferðavloggaranna Two Mad Explorers, Sweden: The Failed Utopia of Europe, þar sem þeir heimsækja meðal annars úthverfin Rinkeby og Tensta og fjalla um afleiðingar sænskrar innflytjendastefnu, aðlögunarvandann, félagslega einangrun og breytta ásýnd Stokkhólms.
