Meðal þess sem kemur fram í nýju fjárlagafrumvarpi er að Bókasafnssjóður verður skorinn niður um rúmar 80 milljónir.
Þó nokkrir rithöfundar og listamenn hafa brugðist ókvæða við. Formaður Rithöfundasambandsins sagði ákvörðunina bitna mest á viðkvæmasta hópi höfunda og Eiríkur Örn Norðdahl rithöfundur sagði um beina tekjuskerðingu að ræða.
Gunnar Helgason, barnabókahöfundur og meðstjórnandi í Síung, segir menningarráðherra brjóta gegn stjórnarskránni með ráðstöfuninni.
Logi segir von á búbót fyrir höfunda
„Við erum líka með í fjárlagafrumvarpinu aukna fjármuni um 150 milljónir sem við hugsum okkur til eflingar íslenskri tungu og sérstaklega með áherslu á börn og ungmenni. Við núna á milli umræðu og þeirrar vinnu að skoða hvernig þessum fjármunum verður best ráðstafað, þessum nýju fjármunum. Þar á meðal eru höfundar barna- og unglingabókmennta. Mögulega rennur eitthvað af þeirri upphæð inn í þennan bókasafnssjóð.“
Þetta segir Logi Már Einarsson, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, í samtali við fréttastofu inntur eftir viðbrögðum við gagnrýni rithöfunda. Hann heldur áfram:
„Það er rétt að minna á að þegar við höfum verið að skoða þetta þá kemur í ljós að það er ekki hægt að fella barna og unglingabækur undir einn flokk. Það er mismunandi framboð miðað við aldurshópa. Við viljum einfaldlega að þessu nýja fjármagni sem við fengum inn með verði ráðstafað á sem skilvirkastan og sanngjarnastan hátt Þessi tala á eftir að hreyfast á milli umræðna og við skulum bara spyrja að leikslokum.“
„Það eru allir brjálaðir“
Að sögn Gunnars Helgasonar voru framlög úr Bókasafnssjóði hækkað árið 2021 þegar hljóðbókasafnið var fært undir sjóðinn enda sé það í andstæðu við eignarrétt að lána út hljóðbækur án greiðslu til höfunda. Lögmannsstofan Réttur vann minnisblað fyrir Rithöfundasambandið og Síung í nóvember á síðasta ári sem var kynnt menningarráðherra.
Að mati lögmannsstofunnar séu sannfærandi rök fyrir því að veruleg lækkun framlags ríkisins til Bókasafnssjóðs brjóti í bága við 72. grein stjórnarskrárinnar sem varðar eignarét. Ekki sé um menningarlegan stuðning að ræða heldur höfundaréttargreiðslur.
„Þetta væri eins og Össuri væri skipað að gefa öllum sem þurfa á gervilim að halda án þess að fá borgað fyrir það eða að ríkið myndi bara borga einhverja málamyndaupphæð. Það myndi aldrei koma til greina. Við höfum aldrei neitt um þetta að segja. Við erum eina Norðurlandið þar sem að höfundar hafa enga aðkomu að svona málum og ná ekkert að semja við ríkið um hvaða upphæð er. Þess vegna getur þetta rokkað bara eftir geðþóttaákvörðun og ég er búinn að fá nóg af því.“
Þetta segir Gunnar í samtali við fréttastofu. Hann tekur fram að um stóran hluta heildarlauna barnabókahöfunda sé að ræða og hræðist brotthvarf úr greininni.
„Bækurnar þeirra eru skítódýrar sem þýðir að höfundarnir fá enn þá lægri höfundarlaun þegar bókin er seld. Og núna á að taka einn þriðja til helming af 70% af tekjum barnabókahöfunda. Þetta er náttúrulega bara algjör sturlun og það er ekki talað við höfundana. Það eru allir brjálaðir og ég er orðinn brjálaður.“
Hann segir það fullreynt að tryggja hagsmuni höfunda með kurteislegu samtali. Kominn sé tími til að láta í sér heyra.
„Vegna þess að mér finnst þetta svo mikill dónaskapur við okkur sem erum að reyna að skrifa barnabækur á þessu litla landi. morgun þegar ég vaknaði var maður örþreyttur einhvern veginn.“
Aðeins helmingur drengja býr yfir grunnhæfni í lesskilningi við lok grunnskólagöngu samkvæmt nýjum niðurstöðum PISA.
Skiljanlegt að fólk láti glitta í skap sitt
Logi Einarsson, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, segir það alveg öruggt að umrætt aukafjármagn til bókmennta í fjárlögum muni skila sér til höfunda.
„Það fer alveg örugglega til höfunda að einhverju leyti. Svo erum við að skoða aðra þætti sem gætu orðið til styrkingar. Við höfum auðvitað takmarkað fjármagn. Þetta er gífurlega mikilvægur málaflokkur og við viljum bara gefa okkur einfaldlega tíma til þess að ráðstafa honum sem skynsamlegast.“
Spurður hvernig það blasi við sér að höfundar haldi því fram að lækkunin brjóti gegn stjórnarskrá segir Logi:
„Ég ætla einfaldlega ekki að tjá mig um það í augnablikinu. Það er lögfræði sem þarf að skoða miklu betur. Þetta er flókið og það liggur ekkert fyrir um þetta.“
Hann segist skilja viðbrögð rithöfunda ágætlega.
„Þetta er auðvitað hópur sem er ekkert of vel haldinn og ég geri engan ágreining um það þó að fólk sýni aðeins glitta í skap sitt. Það kann að felast í því bara ágætis aðhald fyrir okkur. Þetta er bara samtal sem að við munum svo eiga í framhaldinu við þetta fólk. Það snertir mig ekki á nokkurn hátt en það sem ég segi og sagði í upphafi, eins og þetta birtist núna, niðurstaðan í lokin, verður öðruvísi.“
