Sigurður Sigurðsson skrifar:

Það fylgir því ákveðin léttúð að taka við völdum. Nýi meirihlutinn í Reykjavík — bandalag Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Framsóknar — hefur fagnað nýkjörnum borgarstjóra, Hildi Björns, með því að veifa löngum og ítarlegum aðgerðalista eins og um heilagt sigurplagg væri að ræða. Á blaðinu standa sextán loforð sem eiga að tákna nýtt upphaf, skilvirkni og endalok staðnaðs borgarkerfis. Við fyrstu sýn virðist listinn bera vott um mikinn stórhug - þar er boðað stríð gegn sóun, lofað lægri sköttum og lögð áhersla á að „láta verkin tala“.

En þegar blekið þornar og rýnt er ofan í kjarna þessara áætlana, blasir við svakalegt, hyldýpisrautt gat. Þetta plagg er ekki heildstæð björgunaráætlun fyrir höfuðborgina -  það er ófjármagnaður óskalisti sem hannaður er fyrir meðal- og hátekjufólk. Veislan í Ráðhúsinu er nefnilega hafin, en boðskortin voru augljóslega bara send á ákveðin póstnúmer. Öryrkjar, sveltandi barnafjölskyldur og eldri borgarar — þeir sem raunverulega treysta á og þurfa á sterku félagslegu öryggisneti borgarinnar að halda — eru hreinlega skildir eftir úti á tröppum.

Hugmyndafræðilega glæfraspilið - Meira fyrir minna?

Stærsta kerfislæga blekkingin í yfirlýstum markmiðum nýja meirihlutans liggur í fjárhagslegu jafnvægislistinni sem þeir reyna að selja kjósendum. Á sama tíma og lýst er yfir stríði gegn gífurlegri skuldastöðu borgarinnar, á að ráðast í stórfelldar skattalækkanir á bæði íbúðar- og atvinnuhúsnæði. Sérhver heilbrigður rekstraraðili veit að ef þú minnkar tekjurnar og ætlar samtímis að greiða niður skuldir, þá verður fjármagnið til nýrra verkefna að koma einhvers staðar að.

Í stað þess að sýna fram á ábyrgt kostnaðarmat, kynnir meirihluti Hildar Björns langan lista af nýjum útgjaldaliðum: lengri opnunartíma sundlauga, nýtt skipulagsferli á sex mismunandi landsvæðum, aukin framlög til íþróttafélaga og aukna stoðþjónustu í skólum. Hvernig á að brúa þetta gap? Svarið á að vera töfralausn hægripólitíkurinnar - einkarekstur og útboð. Með því að bjóða út sorphirðu og útvista leikskólum á vinnustaði á kerfið að mola niður kostnaðinn. En reynslan sýnir að slík útvistun eyðir sjaldnast kerfislægum skuldum - hún færir aðeins gróðann til einkaaðila en skilur ábyrgðina og áhættuna eftir hjá skattgreiðendum.

Gleymdu hóparnir í skugga gæluverkefnanna

Það er hrópandi misræmi á milli þess hverra hagsmuna þessi nýja stefna þjónar og hvar skóinn þrengir mest að í reynd. Á meðan fjöldi lágtekjufjölskyldna í Reykjavík glíma við sára fátækt og berjast í bökkum við að ná endum saman í lok mánaðarins, eyðir nýi meirihlutinn dýrmætri orku og fjármagni í hrein gæluverkefni.

Að stytta gjaldskyldutíma á bílastæðum í miðborginni og endurskoða breytingar á gatnamótum við Höfðabakka eru mál sem snúast um þægindi bíleigandans og hagsmuni kaupmanna. Það má vel færa rök fyrir þeim, en í samhengi við félagslega neyð er þetta hrein og bein sýndarmennska. Hvernig hjálpar það svangri einstæðri móður að það sé ókeypis að leggja jeppa í miðbænum eftir klukkan sex á kvöldin? Hvernig breytir það stöðu öryrkja, sem situr fastur í gildru fátæktar, að sundlaugar séu opnar klukkutíma lengur á kvöldin?

Það eina sem boðið er til handa eldri borgurum er 60.000 króna árlegur frístundastyrkur — og það eingöngu til þeirra tekjulægstu. Þessi upphæð jafngildir fimm þúsund krónum á mánuði. Á sama tíma og húsnæðiskostnaður og lyfjaverð hækkar upp úr öllu valdi, er hent í fátæku, öldruðu fólki þessum smáaurum sem plástri á opið beinbrot, á meðan fjármagnseigendur og fasteignaeigendur fá milljarða króna skattaafslátt í gegnum lækkun fasteignaskatta. Öryrkjar eru hreinlega ekki einu sinni nefndir á nafn í þessu mikla stefnuplaggi. Þeir eru ósýnilegir í augum nýja meirihlutans, enda passa þeir illa inn í glansmyndina um hina kraftmiklu, einkareknu og skilvirku markaðsborg.

Húsnæðisglæfrar sem dýpka kreppuna

Alvarlegasti flóttinn frá raunveruleikanum snýr að húsnæðismálunum. Meirihlutinn boðar að þeir ætli að „breyta fyrirliggjandi skipulagi“ í Keldnalandi og Úlfarsárdal og hefja þess í stað skipulag nýrra framtíðarhverfa á Kjalarnesi, Geldingarnesi, Gufunesi og Granda.

Fyrir þá sem standa utan húsnæðismarkaðarins — ungt fólk, leigjendur í fjárhagslegri ánauð og skjólstæðinga Félagsbústaða — er þetta ekkert minna en skelfilegt útspil. Skipulag í Keldnalandi var langt komið - þar átti að rísa þétt og hagkvæmt íbúðarhúsnæði með tengingu við almenningssamgöngur. Að stöðva það ferli til að teikna upp ný hverfi á Geldingarnesi — eyju fyrir opnu hafi, þar sem engir innviðir, engar lagnir og engar samgöngur eru til staðar — þýðir einfaldlega að raunveruleg íbúðauppbygging frestast um mörg ár, ef ekki áratugi.

Þetta er meðvituð pólitísk ákvörðun um að viðhalda skorti á markaðnum, sem heldur fasteignaverði og húsaleigu í hæstu hæðum. Það þjónar þeim sem þegar eiga mikið, en refsar þeim sem minnst mega sín. Nýi meirihlutinn fórnar tafarlausri uppbyggingu í miðri húsnæðiskreppu fyrir hugmyndafræðilegan draum um ný úthverfi þar sem einkabíllinn ræður ríkjum.

Niðurstaða

Þessi sextán punkta listi sem Hildur Björns og samstarfsfólk hennar veifa nú af svo miklu stolti er dæmigerð sápukúla. Hann sýnir stjórn sem mætir til leiks með mikinn vilja til að þóknast sínum kjósendum, en algjört ábyrgðarleysi gagnvart heildinni. Þetta er stefna þar sem fjármagnið fylgir fegrunaraðgerðum og hagsmunum þeirra ríku, á meðan grunninnviðir og félagsleg aðstoð eru skilin eftir í svelti.

Þegar upp er staðið má vel vera að nýi meirihlutinn nái að stytta bílastæðagjöld og bjóða út sorphirðu. En á meðan vatnslagnirnar undir borginni halda áfram að fúna, skólabyggingar mygla og fátækar fjölskyldur eiga ekki fyrir leigu, verður þessi listi minnisvarði um glatað tækifæri og hugmyndafræðilega blindu. Veislan í Ráðhúsinu er hafin, borðin svigna undir loforðum, en fyrir utan situr stór hluti borgarbúa í kuldanum og horfir upp á að reikningurinn verður sendur á þá að lokum. Þetta er ekki árangur; þetta er froða fyrir útvalda.

Sigurður Sigurðsson - Höfundur er byggingaverkfræðingur.