Hlutfall breskra barna og ungmenna á aldrinum ellefu til tuttugu og fjögurra ára, sem upplifa sig einmana, hefur fimmfaldast frá 2014.
Ástæðan er talin breyting á félagslegu umhverfi ungs fólks sem eyðir æ meiri tíma á samfélagsmiðlum.
Fjallað var um málið í Speglinum.
Eiga færri nána vini en áður
Ungt fólk í Bretlandi segist eiga mun færri nána vini en áður. Árið 2014 sagðist eitt prósent ungmenna á aldrinum 11-24 ára ekki eiga neina nána vini. Í niðurstöðum nýrrar rannsóknar er það hlutfall komið upp í 5 prósent.
Ungmennin segjast auk þess vera óánægðari en áður með þau vináttusambönd sem þau eiga.
Niðurstöðurnar hrekja þá algengu staðalímynd að einmanaleiki sé fyrst og fremst vandamál meðal aldraðra.
Rannsóknin er á vegum Institute for Public Policy Research. Meðal ástæðna sem rannsakendur gefa fyrir þessari þróun eru samfélagslegar breytingar, þá sérstaklega samspil nokkurra þátta.
Samfélagsmiðlar og sá tími sem ungt fólk eyðir í að „skrolla“ eru sögð taka tíma frá mannlegum samskiptum, augliti til auglitis.
Covid-19 faraldurinn er talinn hafa truflað félagsþroska ungmenna sem voru neydd til að vera heima, vikum og jafnvel mánuðum saman.
Undanfarin ár hefur verið niðurskurður í starfi félagsmiðstöðva, með þeim afleiðingum að ungt fólk hefur færri staði og færri tækifæri til að hittast utan skóla eða vinnu.
Þá er atvinnuástand ungs fólks í Bretlandi einnig nefnt. Atvinnuleysi meðal 16-24 ára mælist nú yfir 16%, til samanburðar var það á bilinu 10-12% 2022-2023. Það tekur því lengri tíma fyrir ungt fólk að flytja að heiman, kaupa eigið húsnæði og verða fjárhagslega sjálfstætt.
Veikt félagslegt umhverfi
Rannsakendur segja aukinn einmanaleika því ekki vera persónulegt vandamál hvers og eins heldur frekar að félagslegt umhverfi ungs fólks hafi veikst. Þá er aukinn einmanaleiki talinn tengjast því að meðal ungs fólks mælist einnig aukinn kvíði, þunglyndi og geðræn vandamál.
Lausnir sem eru nefndar eru ekki bara á þá leið að hvetja ungt fólk til að vera minna í símanum eða eyða minni tíma á samfélagsmiðlum, heldur að gera stærri breytingar á félagslegu umhverfi, gera því auðveldara að komast inn á vinnumarkað og húsnæðismarkað og setja fjármuni aftur í félagsstarf þess.
Breska þingkonan Jo Cox stofnaði sérstakan vinnuhóp um einmanaleika árið 2016 og niðurstöðurnar, sem voru birtar ári síðar, voru sláandi. Skýrsla vinnuhópsins varð til þess að 2018 var embætti undirráðherra einmanaleika stofnað í Bretlandi, hið fyrsta sinnar tegundar í heiminum, og það starfar enn.
Stefna til að vinna gegn einmanaleika var sett og fól í sér þríþætt markmið. Fyrsta var að setja mælikvarða og fylgjast með þróun á einmanaleika. Önnur stefna var að innleiða sérstakar aðgerðir gegn einmanaleika og einnig innleiða slíkar aðgerðir inn í aðrar stefnur. Síðast en ekki síst átti að auka vitund um einmanaleika og stuðla að samfélagsbreytingum sem vinna gegn honum.
Sömu niðurstöður sýna alþjóðlegar rannsóknir. Nýleg úttekt OECD á félagslegum tengslum í 22 Evrópulöndum sýnir að hlutfall fólks sem aldrei finnur fyrir einmanaleika lækkaði úr 59% árið 2018 í 51% árið 2022, og að hópar sem áður voru taldir minna útsettir, þ.e. ungt fólk og karlar, hafa orðið verst úti.
Mælist einnig hér á landi
Niðurstöður Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar í fyrra benda til þess að einmanaleiki hafi einnig aukist meðal ungs fólks á Íslandi. Hjá ungmennum á aldrinum 18-23 ára hafði hlutfall þeirra sem upplifa sig alltaf eða oft einmana aukist úr 29,4% árið 2023 upp í 40% árið 2025, meðal stelpna.
Meðal stráka hafði hlutfallið hækkað úr 24,2% í 32,2%.
Samkvæmt lýðheilsuvísum embættis landslæknis segjast 17% fólks á aldrinum 18-34 ára upplifa sig oft eða mjög oft einmana. Sú tala hefur hækkað um 50% frá árinu 2016. Heilsufarsleg áhrif einmanaleika eru vel þekkt, hann getur jafnvel aukið líkurnar á ótímabærum dauðdaga um 26%.
Einmanaleiki er einnig áhættuþáttur fyrir kvíða, þunglyndi, svefntruflanir, hjarta- og æðasjúkdóma og jafnvel heilabilun á efri árum.
Þessar niðurstöður eru sláandi, ekki síst á tímum þar sem fólk hefur í raun aldrei verið tengdara. Nýlegar rannsóknir sýna líka að fólk leitar oft meira í símann þegar því líður illa eða er einmana.
Mikil skjánotkun getur svo aukið einmanaleikann enn frekar og þannig myndast ákveðinn vítahringur. Stöðug tenging í gegnum síma kemur ekki í stað mannlegra samskipta.
Við stöndum því frammi fyrir ákveðinni þversögn. Við höfum aldrei átt jafn auðvelt með að ná sambandi við annað fólk en samt virðist sífellt fleira ungt fólk vera einmana. Kannski er það vegna þess að tenging og nánd eru ekki það sama. Það er hægt að vera með hundruð fylgjenda, fá skilaboð allan daginn og eiga samt engan að þegar lífið verður erfitt.
