Þóra Björk Ingólfsdóttir hefur starfað á Vík í áratug, fyrst sem sálfræðingur áður en hún tók við stöðu fagstjóra. Hún hætti þar nýverið störfum eftir að starfslokasamningur var gerður við Ragnheiði Huldu Friðriksdóttur, forstjóra SÁÁ, en í kjölfarið tilkynnti Valgerður Rúnarsdóttir, framkvæmdastjóri lækninga, að hún ætlaði einnig að láta af störfum.
Þóra segir ástæðuna fyrir brotthvarfi sínu vera óeðlileg afskipti stjórnar SÁÁ af faglegu meðferðarstarfi og að starfslokasamningur hafi verið gerður við yfirmann sinn „í óþökk allra“.
Valgerður segir sömuleiðis í samtali við RÚV að það sé óviðunandi að stjórn SÁÁ hafi afskipti af faglegu heilbrigðisstarfi samtakanna. Hún treysti sér ekki til að vinna faglegt heilbrigðisstarf undir nýjum utanaðkomandi forstjóra.
Því logið að allt sé í góðu lagi
Þóra segir að Anna Hildur Guðmundsdóttir, formaður SÁÁ, hafi farið með rangt mál í samtali við Vísi á þriðjudag þegar hún sagðist ekki hafa fengið fregnir af því að Valgerður ætlaði að hætta störfum.
Hún bætir við að Valgerður hafi verið lykilmanneskja í meðferðarstarfinu með áratugalanga reynslu.
„Í rauninni veit starfsfólkið ekkert hvað nákvæmlega kom upp á eða hvað gerðist. Svo er því bara logið að hlutirnir séu í góðu og við höfum ákveðið að hætta og ég væri komin með aðra vinnu og það er bara sópað yfir þetta eins og hægt er,“ segir Þóra í samtali við Vísi.
„Svo er hringt í formanninn og hún þóttist ekki vita að Valgerður hefði hætt. Ég er alveg með það staðfest að hún vissi það alveg vikuna á undan um leið og þessi uppsögn kom inn og þá vissi hún alveg af henni. Það verður auðvitað reiði í starfsmannahópnum þegar það er verið að ljúga að fólki.“
Anna Hildur, formaður SÁÁ, sagði í samtali við Vísi á þriðjudag að hún hefði ekki fengið fregnir af því að Valgerður hefði sagt upp störfum fyrr um morguninn. Hún lagði áherslu á að sem formaður stjórnar kæmi hún ekki nærri starfsmannamálum samtakanna.
Hafi engu að tapa
Þóra er afdráttarlaus þegar hún ræðir stöðuna innan SÁÁ og segir þörf á breytingum: „Ég hef engu að tapa og það er í rauninni bara meiri ávinningur af því að koma hreint fram heldur en að vera alltaf að sópa yfir eitthvað sem þarf að breyta.“
Það hafi verið erfitt fyrir hana að horfa á eftir Ragnheiði, forstjóra SÁÁ, í síðasta mánuði. Nýr heildarsamningur var gerður milli SÁÁ og Sjúkratrygginga Íslands í fyrra um meðferð við fíknisjúkdómi.
„Hún var ekki á leiðinni út þegar ég talaði við hana daginn áður. Þannig að maður las alveg milli línanna strax og maður vissi líka alveg að stjórnin væri búin að vera að skipta sér af.“
„Hún er náttúrulega minn yfirmaður og ég sá ekki alveg fram á hvernig ég gæti verið að innleiða þessa samninga við Sjúkratryggingar Íslands og allt sem var búið að plana fyrir veturinn.“
„Þetta var hræðilegur tími til að gera starfslokasamning við forstjóra af því við erum náttúrulega nýbúin að fá tímamótasamninga sem forstjórinn leiddi áfram og ýmsar innleiðingar sem þurfa að fara í gang út frá þessum samningi,“ bætir Þóra við.
Við undirritun var nýi samningurinn sagður marka „mikilvægt skref í átt að auknum sveigjanleika, markvissari forgangsröðun, auknum afköstum og skýrari gæðakröfum í fíknimeðferðum á Íslandi,“ eins og það var orðað í yfirlýsingu Sjúkratrygginga.
„Ég sá ekki alveg fram á hvernig við ætluðum að ná þessu og hvað þá þegar stjórnin er með allt aðrar áherslur og yfirmaðurinn minn er farinn sem í rauninni leiddi þessa vinnu alla og var inni í þessu öllu,“ segir Þóra.
Stjórnin með óraunhæfar hugmyndir
Staðan er mjög slæm, að mati Þóru: „Manni þykir náttúrulega vænt um vinnufélaga sína og vinnustaðinn af því við vorum komin á svo rosalega góðan stað og vorum búin að gera svo rosalega flotta faglega vinnu.“
Svo hafi farið að bera á íhaldssemi og vilja til að færa sig aftur í kerfi sem SÁÁ hafi verið að færa sig frá í mörg ár, að sögn Þóru. Hún sé ekki viss um að stjórn SÁÁ viti sjálf hvert hún sé að stefna.
„Það voru bara mjög óraunhæfar hugmyndir um hvernig meðferð og daglegt starf virkar, enda eru þau ekki að vinna á gólfinu eins og við.“
Stjórn félagasamtakanna SÁÁ hafi ekki verið valin út frá þekkingu á eða reynslu af meðferðarstarfi.
Deilur áður komið upp hjá SÁÁ
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem deilur koma upp milli stjórnenda og stjórnar SÁÁ en Valgerður Rúnarsdóttir hætti skyndilega sem forstjóri Sjúkrahússins Vogs og framkvæmdastjóri lækninga árið 2020 og vísaði í djúpstæðan ágreining við formann SÁÁ. Hún dró síðar uppsögn sína til baka.
„Sagan endurtekur sig alltaf með nýju fólki. Félagasamtök eiga ekki að stýra heilbrigðisþjónustu að mínu mati. Við lentum í því nákvæmlega sama fyrir fimm árum síðan. Þetta gerist með nýju fólki og það bara þarf eitthvað að breytast,“ segir Þóra.
„Stjórnin sem hefur verið er yfirleitt fólk sem hefur ekki faglega heilbrigðisþekkingu, hefur í rauninni lítið vit á meðferð, sem er allt í lagi svo lengi sem þau vinna sína vinnu. En það hafa alltaf verið mjög óljós í rauninni skil á milli hversu mikil afskipti stjórnin á að hafa af faglegri meðferð.“
Kýld niður fjallið
„Þau eru að fara inn í mál sem þau eiga ekki að vera að skipta sér af. Þau eru að ráða fólk í teymisstjórastöður, þau eru að setja fólk í önnur aukaverkefni, þau eru að skipta sér allt of mikið af einstaka þáttum í meðferðinni,“ segir Þóra um afskipti stjórnar SÁÁ af meðferðarstarfinu.
Hún bendir á að þjónustan lúti eftirliti Sjúkratrygginga og þurfi að standast þær kröfur sem gerðar hafi verið í áðurnefndum samningi.
„Áherslan er ekkert á því. Áherslan er á einhverju allt öðru, að fara að búa til einhverja nýja þjónustu og eitthvað svona. Þetta er bara óraunhæft eins og staðan er og í rauninni ólíðandi að þau skuli skipta sér svona mikið af okkar störfum, treysta okkur ekki bara til þess að vinna okkar góðu vinnu.“
Þóra segist vera svekkt og að mikið púður hafi farið í að byggja upp þjónustuna. Starfsmannaánægja hafi aldrei verið meiri og það haldist í hendur við að þjónustan hafi verið að þróast í rétta átt.
„Það var allt á svo mikilli uppleið. Svo einhvern veginn er maður kýldur enn einu sinni niður fjallið. Ég fékk bara nóg í rauninni út af þessum ástæðum og út frá því að ég gat heldur ekki séð hvernig ég ætti að halda áfram mínum störfum án þess að hafa minn yfirmann sem var búinn að vera stoð og stytta í þessu öllu og þekkti þetta inn og út.“
Leggur til að Sjúkratryggingar skipi starfsstjórn
„Þetta var komið gott og mér finnst bara algjörlega fullreynt að félagasamtök séu að skipta sér af heilbrigðisþjónustu. Eitthvað þarf að breytast að mínu mati.“
Það sé tímabært að íslensk stjórnvöld endurhugsi það fyrirkomulag sem hefur við lýði í tengslum við meðferðarstarf SÁÁ. Ein leið gæti verið að Sjúkratryggingar myndu skipa einhvers konar starfsstjórn á sínum vegum.
„Það er ýmislegt sem er hægt að gera, því að öllu öðru leyti gengur meðferðarstarfið vel og það er flott fagleg vinna unnin þarna með flottu fólki. Það er allt á glimrandi uppleið, nema náttúrulega núna þegar allir eru að labba út. Það hefur verið svo flott vinna unnin þarna, allt eftir gagnreyndum og nútímalegum aðferðum og við vorum að vinna í svo mikilli þróunarvinnu og vorum að byggja upp svo flott starf.
Þetta verður svo svekkjandi þegar maður er einhvern veginn alltaf kominn aftur á byrjunarreit. Maður tekur einhvern veginn tvö skref áfram og þá einhvern veginn fer maður tíu til baka. Það er svona upplifunin.“
Mikið gengið á
Þóra segir að stjórnendurnir þrír hafi enn ekki fengið nein viðbrögð frá stjórninni eftir að þær sögðu þrjár upp störfum. Erfitt sé að horfa upp á þróunina og hún hugsi mikið til starfsfólksins sem situr eftir.
„Það er ótrúlega erfitt að einhvern veginn þurfa að labba í burtu frá þessu og Vík þar sem ég var fagstjóri. Manni þykir vænt um auðvitað málstaðinn og fólkið sem leitar þjónustu til okkar og manni er ekki sama um samstarfsfólkið sitt.“
Starfsfólkið sé viðkvæmt fyrir átökum sem þessum þar sem mikið hafi gengið á síðustu ár og hún finni til með þeim.
„Þetta er auðvitað ömurlegt og mjög sorglegt. Maður missti aldrei áhuga á vinnunni sinni eða málstaðnum, maður missti bara áhuga á þessari pólitík og þessum öflum sem eru búin að vera á bak við tjöldin,“ segir Þóra.
Sjúkrahús ekki rekið án lækna
Þóra segist hafa miklar áhyggjur af því hvaða áhrif breytingar stjórnarinnar kunni að hafa á þjónustuna og skjólstæðinga SÁÁ. Nú vanti yfirlækni og fáir læknar séu almennt eftir starfandi.
Þá segist Þóra vita til þess að fleiri starfsmenn séu að líta í kringum sig og hyggist hætta ef þeim bjóðast atvinnutækifæri annars staðar.
„Hvernig ætlar þú að reka sjúkrahús þegar það verður enginn læknir starfandi?“
Þá telji hún að það verði erfiðara að innleiða þær kröfur sem Sjúkratryggingar hafi gert til þjónustunnar ef inn koma nýir yfirmenn og fólk með litla þekkingu á meðferðarlegu umhverfi.
„Maður verður bara pínu svartsýnn að horfa fram á við.“
Muni að óbreyttu bara endurtaka sig
Þóra segir engan vafa á því að róttækar breytingar þurfi að eiga sér stað hjá SÁÁ.
„Jafnvel þótt það kæmi ný stjórn núna og nýr formaður, þá mun þetta bara endurtaka sig. Þetta er bara fullreynt.“
Hún vill að ríkisstjórnin eða Sjúkratryggingar skoði hvort þau geti haft aukna aðkomu að rekstrinum.
„Það þarf að vera faglegri aðkoma og skýrari skil milli þess sem stjórnin gerir og við gerum í meðferðinni. Ég hef bara miklar áhyggjur af stöðunni og hvernig þetta muni verða og er bara ótrúlega reið og sár og leið. Manni líður bara mjög skringilega með þetta.“
