Bandaríkjaforseti vill að stór gagnaver framleiði eigið rafmagn og greiði nærsamfélögum sérstakan arð. Tillagan kemur í kjölfar vaxandi andstöðu við uppbyggingu gagnavera vegna mikillar orkunotkunar, hækkandi rafmagnsverðs og álags á innviði.
Donald Trump Bandaríkjaforseti vill að tæknifyrirtæki sem reisa stór gagnaver greiði íbúum og sveitarfélögum fjárhagslegan ávinning fyrir að hýsa starfsemina. Hann telur að með slíkum greiðslum megi draga úr andstöðu við uppbyggingu gagnavera sem hafa orðið sífellt umdeildari í Bandaríkjunum.
Trump greindi frá hugmyndinni í færslu á samfélagsmiðlinum Truth Social í dag, miðvikudaginn 21. október.
„Ef fyrirtæki vilja gera gagnaver sín vinsæl ættu þau að greiða nærsamfélaginu, og/eða einstaklingum innan þess, arð,“ skrifaði forsetinn.
Hann sagðist hafa fylgst náið með uppbyggingu gagnavera og séð dæmi þess að framkvæmdir sem áður hefðu mætt mikilli andstöðu íbúa nytu skyndilega stuðnings þegar samningar næðust um fjárhagslegan ávinning fyrir nærsamfélagið.
„Gerið samninga og komið þeim í framkvæmd!“ voru lokaorð forsetans.
Gagnaverin verði að framleiða eigið rafmagn
Trump vill jafnframt að ný og stór gagnaver framleiði sjálf þá raforku sem þau þurfa til starfseminnar í stað þess að auka álag á almenn raforkukerfi.
Samkvæmt frétt Reuters segir forsetinn að fyrirtækin eigi að afhenda eða selja umframorku til nærliggjandi samfélaga eða inn á raforkukerfið.
Með því telur Trump að hægt verði að koma í veg fyrir að rafmagnsverð hækki vegna gagnaveranna. Hann gengur jafnvel svo langt að segja að rafmagnsverð gæti lækkað verulega ef fyrirtækin legðu til viðbótarorku.
Ekki liggur þó fyrir hvernig stjórnvöld hyggjast framfylgja þessum kröfum eða hvort fyrirtækjum verði gert skylt að greiða íbúum sérstakan arð.
Vaxandi andstaða við gagnaver vegna gervigreindar
Uppbygging gagnavera hefur aukist gríðarlega samhliða þróun gervigreindar. Stærstu tæknifyrirtæki heims fjárfesta nú milljörðum Bandaríkjadala í tölvuverum sem knýja meðal annars gervigreindarkerfi og aðra stafræna þjónustu.
Starfsemin krefst mikillar raforku og víða einnig verulegs vatnsmagns til kælingar.
Í Bandaríkjunum hefur þetta leitt til vaxandi andstöðu íbúa sem óttast að ný gagnaver valdi hækkun rafmagnsreikninga, auki álag á vatnsveitur og kalli á kostnaðarsamar framkvæmdir við innviði.
Andstaðan hefur komið fram þvert á hefðbundnar pólitískar línur. Bæði demókratar og repúblikanar hafa kallað eftir auknu eftirliti og takmörkunum á uppbyggingu gagnavera.
The Wall Street Journal greinir frá því að stjórnvöld og fyrirtæki séu nú undir auknum þrýstingi um að tryggja að almenningur þurfi ekki að bera kostnaðinn af þeirri miklu orkuþörf sem fylgir gervigreindarbyltingunni.
Tæknirisar farnir að bjóða nærsamfélögum fjárhagslegan ávinning
Nokkur stór tæknifyrirtæki hafa þegar brugðist við gagnrýninni með því að heita fjárfestingum í þeim samfélögum þar sem gagnaver þeirra eru staðsett.
Samkvæmt The Wall Street Journal hafa Amazon og Meta hvort um sig heitið að verja að minnsta kosti einum milljarði Bandaríkjadala til samfélaga sem hýsa gagnaver þeirra.
Slíkar fjárfestingar geta meðal annars falist í uppbyggingu innviða og stuðningi við staðbundin verkefni.
Trump vill hins vegar ganga lengra með því að hvetja fyrirtækin til að greiða nærsamfélögum eða jafnvel einstökum íbúum beinan fjárhagslegan arð.
Hann hefur ekki útskýrt hvernig slíkar greiðslur yrðu reiknaðar, hverjir ættu rétt á þeim eða hvort þær yrðu greiddar reglulega.
Gæti vakið umræðu á Íslandi
Hugmyndir Trumps gætu einnig vakið athygli á Íslandi, þar sem gagnaver hafa á undanförnum árum orðið mikilvægur hluti af raforkufrekri atvinnustarfsemi.
Íslensk gagnaver nýta meðal annars aðgang að endurnýjanlegri raforku og köldu loftslagi, sem getur dregið úr orkuþörf til kælingar.
Uppbygging þeirra vekur engu að síður spurningar um forgangsröðun við úthlutun raforku, áhrif á innviði og hversu stór hluti verðmætasköpunarinnar skilar sér til nærsamfélaganna.
Hugmynd Bandaríkjaforseta felur í sér að samfélög sem leggja til land, innviði og aðgang að orku eigi að njóta beins fjárhagslegs ávinnings af starfseminni.
Hvort slíkt fyrirkomulag verði að formlegri stefnu bandarískra stjórnvalda er enn óljóst, en ummælin sýna að uppbygging gagnavera er orðin pólitískt hitamál í Bandaríkjunum, ekki síst í aðdraganda þingkosninganna 3. nóvember.
