Páll Vilhjálmsson skrifar:

Þjóðin sagði nei á laugardag við spurningunni „Á Ísland að hefja á ný aðildarviðræður við Evrópusambandið?“ Í hálft ár stóð kosningabaráttan yfir en það er meira en tvöfalt lengri tími í fer í kosningabaráttu vegna alþingiskosninga. Kjörsókn á laugardag var meiri en í alþingiskosningum. Löng umræða, mikil ígrundun og afgerandi niðurstaða. En nú ætlar utanríkisráðherra með stuðningi forsætisráðherra að ómerkja þjóðaratkvæðagreiðsluna.

Þorgerður Katrín utanríkisráðherra stóð fyrir tilurð þjóðaratkvæðagreiðslunnar. Margir, bæði innan og utan þings, töldu mesta óráð að skipta þjóðinni i tvær fylkingar, með og á móti ESB-aðild. Það væri hlutverk stjórnmálaflokka að móta stefnu og bera undir kjósendur í þingkosningum hvort ætti að leita hófanna með ESB-aðild. Væri skýr meirihluti á alþingi mætti íhuga almenna atkvæðagreiðslu en ekki fyrr. Við síðustu þingkosningar fékk Viðreisn, eini ESB-flokkurinn 15,8 prósent kjörfylgi. Engum ESB-meirihluta var til að dreifa á alþingi.

En Þorgerður Katrín sat við sinn keip. Krafðist þjóðaratkvæðagreiðslu, fékk hana og tapaði.

Formaður Viðreisnar tekur ósigrinum illa, svo vægt sé til orða tekið. Hún neitar að afturkalla ESB-umsókn sem var send til Brussel sumarið eftir hrun, árið 2009, og hætt var að vinna með þrem árum síðar. Rökin eru þau að ,,íslensk framtíðarstjórnvöld“ gætu viljað ESB-aðild. Því sé heppilegra eiga inni umsókn í Brussel.

Röksemdafærsla Þorgerðar Katrínar ómerkir nýafstaða þjóðaratkvæðagreiðslu. Í raun segir utanríkisráðherra að já-ið eitt ætti að vera marktækt. Hefði ráðherra fengið já væri sendinefnd á leið til Brussel í töluðum orðum að biðja um flýtimeðferð fyrir Ísland inn í Evrópusambandið.

En þjóðin sagði nei.

Eina rökrétta niðurstaðan af neitun þjóðarinnar er að afturkalla ESB-umsóknina. Ef íslensk stjórnvöld i framtíðinni vildu sækja um aðild yrði einfaldlega send inn ný umsókn.

Siðferðilega og pólitískt er afstaða Þorgerðar Katrínar óverjandi. Í stað þess að tala fyrir sátt eftir harðvítuga hálfs árs kosningabaráttu stráir utanríkisráðherra salti í sárin. Evrópumál skulu áfram valda sundrungu með þjóðarinnar. Stjórnvald sem hagar sér svona er komið í stríð við eigin þjóð.

Andstæðingar ESB-aðildar unnu kosninga á höfuðdaginn undir merkjum Áfram Ísland. Þjóðin talaði skýrt, sagði nei, en Þorgerður Katrín þenur kassann og segir ekkert að marka þjóðaratkvæðagreiðsluna. Þjóðin tók ranga ákvörðun, segir formaður Viðreisnar að hætti Brussel-hugmyndafræðinnar, og ætlar ekki að framfylgja vilja almennings.

Óboðlegt framferði utanríkisráðherra heggur að rótum lýðræðisins. Almenningur slær öll met í kjörsókn og tekur afstöðu til skýrra valkosta, já eða nei. En niðurstaðan er virt að vettugi af ráðherranum sem efndi til ,,lýðræðisveislunnar.“ Er hægt að lítilsvirða þjóðarviljann með skýrari hætti?

Kristrún forsætisráherra leggur þvermóðsku utanríkisráðherra lið og boðar þingmál kennt við bókun 35 í EES-samningnum. Þingmálið snýst um að alþingi samþykki að lög Evrópusambandsins gangi framar íslenskum lögum þegar á milli ber. Þjóðin sagði nei við ESB fyrir fjórum dögum. Forsætisráðherra og utanríkisráðherra troða ofan í kok landsmanna sem mest þær geta lögum og reglum frá Brussel. Og, auðvitað, halda umsókninni frá 2009 á lífi.

Samstilltur dómgreindarbrestur á æðstu stöðum hefur pólitískar afleiðingar. Þær Þorgerður og Kristrún ómerkja fyrst og síðast sig sjálfar með ESB-stefnu sem þjóðin hafnaði með afgerandi hætti.