Hafnarfjarðarbær hefur greitt flokksbróður fyrrverandi bæjarstjóra að minnsta kosti 19 milljónir króna fyrir vinnu vegna misheppnaðra lóðarkaupa bæjarins undir Tækniskólann. Honum var falið að semja við lóðareigendur, sem virðist fljótlega hafa orðið ljóst að yrðu miklu dýrari og erfiðari en bærinn reiknaði með og var tilbúinn til að greiða. Fyrir ári hélt bærinn því fram að samningar um lóðirnar væru ýmist frágengnir eða á lokametrunum.
Þann 12. febrúar síðastliðinn birtistfrétt á vef stjórnarráðsins, og með henni mynd af glaðhlakkalegu þríeyki. Inga Sæland ráðherra menntamála, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins og skólameistari Tækniskólans, stóðu við púlt á Menntadegi atvinnulífsins. Tekin hafði verið ákvörðun um að flýta byggingu Tækniskóla Íslands og það tilkynnt og undirritað við púltið þennan dag. Í stað þess að byggja skólann í tveimur áföngum, 24 þúsund fermetra í þeim fyrsta og 6 þúsund í þeim seinni, yrðu allir 30 þúsund fermetrarnir til taks um leið og skólinn tæki til starfa í húsinu haustið 2029.
Þarna virtist ekki nokkur vafi leika á því að allt væri klárt fyrir byggingu skólans. Sem við vitum nú að gerist ekki. Enda var hvorki þarna né síðar, allt klárt. Hvorki fyrir fyrri eða seinni áfangann.
Formleg ákvörðun innsigluð í júní 2024
Formleg ákvörðun um byggingu Tækniskólans var innsigluð með fimm pennum og jafn mörgum undirskriftum í júní 2024. Þá, eins og nú í febrúar, stóðu ráðamenn við púlt, en nú utandyra í brakandi sól á hafnfirska kæjanum; á þeim stað sem fullbúinn Tækniskóli hefði risið haustið 2029. Þarna voru þrír ráðherrar, Bjarni Benediktsson forsætisráðherra, Ásmundur Einar Daðason, ráðherra menntamála og Sigurður Ingi Jóhannsson fjármálaráðherra, og stjórnarformaður og skólameistari Tækniskólans.
Þarna var líka bæjarstjóri Hafnarfjarðar, Rósa Guðbjartsdóttir. Bærinn átti enda að gegna lykilhlutverki í þessari framkvæmd allri og hafði sóst mjög eftir því að fá skólann í bæinn. Í staðinn höfðu bæjaryfirvöld lofað að leggja framkvæmdinni til andvirði fjögurra milljarða króna við að koma lóð undir skólann. Það þurfti nefnilega að kaupa upp talsverðar eignir sem stóðu á nokkrum lóðum sem sameina ætti undir byggingarlóð nýs Tækniskóla. Alls voru lóðirnar 7 og á þeim voru eignir.
Undirbúningur Hafnarfjarðarbæjar fyrir þetta verkefni hófst þó ekki þarna, heldur talsvert fyrr.
Tímagjald upp á 25.000 krónur á klukkustund
Ári fyrir undirritunina, í júní 2023, hafði til að mynda bæjarstjórinn undirritað annan samning, þar sem lóðamálin við Flensborgarhöfn voru meginatriðið. Sá samningur var við Harald Sverrisson, fyrrverandi bæjarstjóra í Mosfellsbæ. Hann snerist um kaup á sérfræðiráðgjöf Haraldar. Aðaláherslan í þeim samningi var á lóðina undir Tækniskólann sem Haraldur var sagður eiga að tryggja. En fyrir var þar matvælaiðnaður og annar iðnaður, skrifstofubygging, veitingastarfsemi, eldsneytisstöð og ýmis annar atvinnurekstur.
Samningurinn var til sex mánaða og í honum samdi Haraldur um að rukka tímagjald, sem næmi 25 þúsund krónum á hverja klukkustund sem hann ynni fyrir bæinn. Hversu marga tíma í mánuði Haraldur seldi bænum þjónustu sína var opið en þó var getið um að ef þeir yrðu fyrirsjáanlega fleiri en 70, þyrfti hann að tilkynna það bænum.
Samkvæmt upplýsingum sem Spegillinn fékk frá Hafnarfjarðarbæ í árslok í fyrra, tengt alls óskyldu máli, hafði Haraldur þó byrjað vinnu fyrir Hafnarfjarðarbæ tveimur mánuðum áður en bæjarstórinn gerði við hann samninginn og þá þegar skrifað reikninga á bæinn og fengið greiddar tvær og hálfa milljón króna.
Alls áttu milljónirnar eftir að verða 19 á næstu tveimur og hálfa árinu, alls 760 tímar. Svar bæjarins til Spegilsins náði fram í nóvember í fyrra. Spegillinn óskaði í dag eftir upplýsingum um hvort og þá hve mikið Haraldur hefði fengið fyrir ráðgjöf síðan en svar hafði ekki borist.
Samkvæmt lögum um opinber innkaup þurfa viðskipti að vera yfir 49 milljónum króna, svo skylt sé að bjóða þau út, sem var ekki í tilfelli þessa samnings við Harald. Lögin kveða hins vegar á um að jafnvel þó að þeirri upphæð sé ekki náð skuli ávallt gæta hagkvæmni, gera verðsamanburð meðal sem flestra sem sinnt gætu slíkri þjónustu, gæta að samkeppni og gæta að hagsmunaárekstrum.
Viðskiptin ekki boðin út og engin verðkönnun
Í svari við áðurnefndri fyrirspurn Spegilsins kom fram að viðskipti bæjarins við Harald hefðu hvorki verið boðin út né hefði verið gerð sérstök verðkönnun hjá öðrum aðilum, áður en samið var við Harald. Vísað var til þess í svarinu að Haraldur hefði sent mánaðarlegar vinnu- og tímaskýrslur til bæjarins. Spegillinn fékk aðgang að þeim. Þar er einungis getið um dagsetningu, tímafjölda við vinnu viðkomandi dag en lýsingar á þessum verkum jafnan settar fram í nokkurra orða lýsingu.
Í svarinu til Spegilsins í desember sagði að ákvörðun um að leita eftir þjónustu Haraldar hefði verið reynsla hans, bæði sem bæjarstjóra til 15 ára og sem starfsmaður fjármálaráðuneytisins þar á undan. Haraldur búi að sögn yfir yfirgripsmikilli þekkingu og reynslu af því að semja við lóðarhafa og verktaka. Í hverju þjónusta Haraldar hefði falist; hvaða verkefni er um að ræða er rætt um skipulag í tengslum við byggingu íbúða á stóru svæði við Hafnarfjarðarhöfn en þó er ljóst að megin verkefnið hefur falist í einni tiltekinni lóð við höfnina:
„Haraldur Sverrisson hefur unnið að undirbúningi samninga og tekið þátt í samningaviðræðum Hafnarfjarðarbæjar við lóðarhafa á framtíðarlóð Tækniskólans við Suðurhöfnina í Hafnarfirði.“
Setningin sem næst kemur í svari bæjarins frá í desember vekur athygli í ljósi þess sem nú hefur komið fram. Þar segir:
„Samningar vegna flestra þessara lóða eru ýmist frágengnir eða langt komnir.”
Þessi orð standast illa skoðun eða gefa í það minnsta ranga mynd af stöðu mála, þá og nú.
Strax ljóst að viðræður gengju illa
Einungis hluti lóðanna sem lá fyrir að bærinn þyrfti að kaupa hafði verið keyptur; Þær tvær stærstu og verðmætustu hafði enn ekki samist um. Nokkuð sem virtist hafa legið fyrir lengi. Í minnisblaði sem Haraldur Sverrisson skrifaði og lagt var fyrir bæjarstjórn í júní fyrir tveimur árum, er farið yfir stöðu þessara sjö lóða sem bærinn þurfti að kaupa á eignir til þess að rýma fyrir skólabyggingunni. Samkvæmt því var þá strax orðið ljóst að viðræður gengju illa eða alls ekki við nokkra aðila; þá sérstaklega þá tvo sem aldrei náðust samningar við.
Þar virðist bærinn raunar hafa verið fallinn frá því að kaupa sjálfur stærstu eignina og í minnisblaðinu velt upp þeim möguleikum að byggingin verði felld inn í byggingu skólans og sagt að jafnvel væri hugsanlegt að byggingafélag Tækniskólans keypti húsið í stað bæjarins.
Upphaflega var gert ráð fyrir því að uppkaup lóðanna í Hafnarfirði kostuðu um fjóra milljarða króna. Upphæð sem fljótlega var ljóst að byggði á verulegu vanmati. Eftir því sem næst verður komist varð snemma ljóst að raunverulegur kostnaður við lóðauppkaupin yrði jafnvel helmingi hærri; eða allt upp í sex milljarða króna.
Þegar uppi var staðið nú í haust hafði Hafnarfjarðarbær einungis náð samningum um kaup á eignum fyrir um það bil einn milljarð króna af þeim allt að sex sem til þurfti.
