Á dögunum kom lögreglan í fyrsta skipti upp um slíkt mál hér á landi, sem hefur verið kallað Straumsvíkurmálið. Þá voru rúmlega hundrað kíló af kókaíni falin í sjókistu Koznitza, skips sem siglir undir maltneskum fána og stóð í flutningum fyrir álverið í Straumsvík og var að koma frá Brasilíu.
Um er að ræða mesta magn kókaíns sem fundist hefur í einni og sömu sendingunni í Íslandssögunni, en andvirði efnanna er talið hlaupa á þremur milljörðum króna á svörtum markaði.
Níu voru handteknir vegna vegna málsins, og eru enn í haldi. Þar af þrír Íslendingar og sex erlendir ríkisborgarar. Greint hefur verið frá því að Lárus Freyr Einarsson, sem var sakfelldur fyrir manndráp í Danmörku árið 2011, og Lúther Ólason, sem hlaut dóm fyrir skattsvik í hitteðfyrra. Enginn hinna grunuðu er skipverji Koznitza, en skipið hefur haldið á önnur mið og er nú við höfn í Rússlandi.
Ævar Pálmi Pálmason, aðstoðaryfirlögregluþjónn í rannsóknardeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, segir í samtali við fréttastofu að lögregla hafi ekki séð að umræddri aðferð hafi verið beitt við smygl hér á landi.
Grunar ykkur að þessari aðferð hafi verið beitt áður án þess að það hafi komið upp?
„Við getum ekki útilokað það,“ segir Ævar Pálmi.
Ekki er vitað til þess að Koznitza hafi nokkurn tímann áður komið til landsins, segir Lúðvík Geirsson hafnarstjóri í Hafnarfjarðarhafnar í samtali við fréttastofu. Álfyrirtæki bjóði út siglingar fyrir sig, og almennt séu engin föst skip í þannig verkefnum.
Hvernig virkar þessi aðferð?
Proinde, brasilískt fyrirtæki sem aðstoðar skipaflutningafélög á ýmsa vegu, hefur unnið skýrslu um sjósmygl og þar fjallað um sníkjudýrsaðferðina. Samkvæmt því földu brasilísk glæpagengi fíkniefni, sem verið var að flytja sjóleiðis, í gámum. Sú aðferð sé enn í gildi, en með öflugra löggæslu- og tollaeftirliti hafi sníkjudýrsaðferðin orðið meira áberandi.
Algengast sé að efnin séu falin í sjókistunni, en þá eru efnin einungis aðgengileg utan frá. Sjókistan er hólf á skipskrokknum sem er neðansjávar og með inntaki fyrir sjó, meðal annars til að kæla vél skipsins.
Kosturinn við þessa aðferð, það er að segja fyrir smyglarann, er að hann þarf ekki að reyða sig á áhöfnina. Raunar viti skipverjar yfirleitt ekkert um að ólöglegur varningur sé meðferðis þegar sníkjudýrsaðferðinni er beitt.
Vel þjálfaðir kafarar fari að skipinu og opni sjókistuna, komi efnunum í vatnsheldum umbúðum fyrir og festi þau með margvíslegum aðferðum, og loki svo á eftir sér án þess að nokkur taki eftir. Svo þegar komið er á áfangastað, eða jafnvel á einhversstaðar á miðri leið, fari kafarar og losi efnin frá og koma þeim í land. Oft er þessum köfurum flogið til landsins þar sem móttaka er áætluð.
Ævar Pálmi segir að það sé á meðal þess sem er til rannsóknar hjá lögreglu í Straumsvíkurmálinu.
Engin þörf á mútum
Vice fjallaði einnig um sníkjudýrsaðferðina og benti á að með henni geti smyglarinn horft á sendinguna sína úr fjarlægð, meðal annars í gegnum forrit sem gera fólki kleift að fylgjast með ferðum skipa.
„Þú þarft ekki að múta fulltrúum tollgæslunnar eða stórum hluta hafnarverkamanna,“ sagði Jerry McDermott, stofnandi Insight Crime, hugveitu sem leggur áherslu á skipulagða glæpastarfsemi í Suður og Norður-Ameríku, í samtali við Vice.
„Með því lækkar þú kostnað og hættuna á svikum og prettum. Helsta áskorunin er að nálgast skipin þannig að kafararnir geti starfað ótruflaðir,“ sagði hann.
Í umfjöllun Vice kemur einnig fram að í Rotterdam, sem er stærsta höfn Evrópu, starfi kafarar fyrir yfirvöld að leita uppi dópið. Það sé þó erfitt verk. Þeir geti leitað í einu eða tveimur skipum á dag, þegar 200 eða 300 skip fari um höfnina daglega. Af þeim gætu hundrað skip verið talin mögulega innihalda smyglvarning.
Sérkennilegt fyrsta tilfelli
Elsta dæmið um sníkjudýrsaðferðina sem vitað er um, samkvæmt Vice, er frá 1991. New York Times fjallaði um það mál á sínum tíma. Ein stór breyting var á framkvæmdinni þá í þetta fyrsta skipti og í dag: smyglararnir voru með í för.
„Kafarar lögreglunnar sem voru að kanna skrokk olíuflutningaskips við New York-höfn gerðu óvenjulega uppgötvun á fimmtudag, og það voru ekki bara 366 pund af kókaíni sem þeir fundu neðansjávar í stýrisrýminu, heldur voru það tvímenningarnir sem gættu þess: Tveir skjálfandi og lúsugir Kólumbíumenn sem höfðu þraukað í fimm stormasama daga í tíu feta rými, í raun fangar hafsins,“ sagði í umfjöllun New York Times.
