Reglugerð um símafrí í íslenskum grunnskólum var undirrituð 27. ágúst, tæpum tveimur vikum áður en PISA 2025 var birt 8. september. Samkvæmt reglugerðinni er símanotkun nemenda almennt óheimil á skólatíma. Þar segir að reglurnar eigi meðal annars að styðja við „einbeitingu og frammistöðu nemenda“.
Vísir spurði mennta- og barnamálaráðuneytið hvaða gögn lægju að baki reglugerðinni og hvaða vísbendingar væru um áhrif símafrís á námsárangur.
„Reglugerðin um símafrí byggist ekki á þeirri forsendu að símafrí eitt og sér muni leiða til hækkunar á PISA-skalanum. Markmiðin eru mun víðtækari og snúa meðal annars að námsfriði, einbeitingu, líðan, félagslegum samskiptum og skýrari umgjörð um notkun síma og snjalltækja á skólatíma,“ segir í svari ráðuneytisins.
Minni afþreying og færri truflanir hér
Íslenskir nemendur sögðust í PISA nota stafræn tæki að meðaltali í 0,6 klukkustundir á dag til afþreyingar í skólanum. Meðaltalið innan OECD var 1,1 klukkustund.
Við nám var notkunin meiri hér á landi. Íslenskir nemendur sögðust nota stafræn tæki í 3,2 klukkustundir á dag við nám, samanborið við 1,7 klukkustundir að meðaltali innan OECD.
Þá sögðu 24 prósent íslenskra nemenda að samnemendur þeirra væru oft truflaðir af stafrænum tækjum í flestum eða öllum náttúrufræðitímum. Hlutfallið var 28 prósent innan OECD.
OECD fann ekki nógu skýran mun á námsárangri íslenskra nemenda til að tengja hann við slíka truflun.
Þegar PISA var lagt fyrir árið 2025 voru 51 prósent íslenskra nemenda í skólum þar sem símanotkun var bönnuð á skólalóð. Hlutfallið var 24 prósent árið 2022.
Samkvæmt OECD voru íslenskir nemendur í skólum með símabann um 30 prósent ólíklegri til að segja að stafræn tæki trufluðu kennsluna en nemendur í skólum án banns.
Ekki skýr tengsl við námsárangur
OECD skoðaði einnig hvort fjölgun símabanna frá 2022 til 2025 hefði fylgt breytingum á námsárangri. Engin tengsl fundust við breytingar á meðalárangri í lestri eða náttúrufræði.
OECD segir ekki hægt að ráða af samanburðinum hvort símabannið sjálft hafi áhrif á námsárangur. Skólar þar sem símanotkun eða slakur námsárangur hefur verið vandamál gætu til dæmis frekar hafa gripið til banns.
Ráðuneytið bendir einnig á að upplýsingar PISA um símabann byggi á svörum skólastjórnenda og að misjafnt geti verið hversu vel reglunum er fylgt eftir.
„Frammistaða nemenda í þátttökuríkjum þar sem símabönn voru algengari var ekki marktækt betri en í öðrum ríkjum. Af því verður þó ekki fullyrt að símabönn hafi engin jákvæð áhrif.“
Ráðuneytið vísar þar meðal annars til þess að nemendur verði síður fyrir truflun og noti stafræn tæki síður til afþreyingar þar sem símar eru bannaðir.
Námsárangur áður nefndur
Stjórnvöld hafa áður vísað sérstaklega til námsárangurs þegar þau hafa rökstutt símafrí.
Guðmundur Ingi Kristinsson, þáverandi mennta- og barnamálaráðherra, ræddi fyrirhugaðar samræmdar reglur um símafrí á Alþingi í október í fyrra.
„Rannsóknir sýna að það skiptir máli bæði fyrir námsárangur og félagsleg tengsl,“ sagði Guðmundur Ingi.
Inga Sæland mennta- og barnamálaráðherra hefur einnig vísað til reynslu Finna. Í viðtali við Eyjuna 22. september sagði hún frá samtali við finnska menntamálaráðherrann um stöðuna þar eftir að símanotkun í skólum var takmörkuð.
„Við erum að sjá námsárangur fara stígandi,“ sagði Inga.
Nýjustu PISA-niðurstöður sýna að árangur finnskra nemenda versnaði frá 2022 í lestri og stærðfræði en stóð nær í stað í náttúrufræði. OECD segir að þetta sé framhald á langvarandi lækkun í Finnlandi. Finnskir nemendur eru enn yfir OECD-meðaltali í öllum þremur greinum.
PISA var lagt fyrir í Finnlandi vorið 2025. Nýju símareglurnar tóku gildi 1. ágúst sama ár og koma því ekki inn í þá mælingu.
Símafrí einn liður af fleirum
Ráðuneytið vísar einnig til Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar. Þar segir um helmingur nemenda í níunda og tíunda bekk að þeim hafi ekki tekist að draga úr þeim tíma sem þeir verja á samfélagsmiðlum þótt þeir hafi reynt.
Ráðuneytið tekur fram að rannsóknin mæli hvorki ávanabindingu né símanotkun innan skóla. Hún mælir heldur ekki hversu miklum tíma börnin verja á samfélagsmiðlum.
Símafrí er að sögn ráðuneytisins einn liður í stærri breytingum á menntakerfinu. Auka á áherslu á lestur, íslensku og stærðfræði, verja 455 milljónum króna til viðbótar í íslensk námsgögn, efla stuðning við skóla og endurskoða kennaranám.
