Fjármála- og efnahagsráðherra segir að 60 þúsund króna launahækkun þingmanna sé raunlaunalækkun, það hafi verið talið skynsamlegra að hækka launin í samræmi við síðustu kjarasamninga í stað þess að falla frá launahækkunum. Hann segir ósanngjarnt að biðja sig um að verja áratugi af kjarabreytingum á Íslandi þegar laun þingmanna og ráðherra eru borin saman við stærri lönd.
Alþingi samþykkti í gær frumvarp sem hækkar laun þingmanna, ráðherra og æðstu embættismanna um 3,5% í júlí. Laun þingmanna hækka því um tæpar 60 þúsund krónur á mánuði. Laun þingmanna fyrir hækkunina, samkvæmt yfirliti þingsins, eru frá rúmum 1,6 milljón króna og upp í 2,6 milljónir króna.
„Við hefðum getað tekið 0% núna og fylgt svo launaskriðinu í kjölfarið. Okkur fannst miklu skynsamlegra að dreifa þessu á þrjú ár og gefa okkur út fyrir þessa kjarasamninga að þessi hópur fylgi bara merkinu. Hann fær bara nákvæmlega það sem samið var um í síðustu kjarasamningum,“ sagði Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra í viðtali í Bítinu á Bylgjunni í morgun.
Til stóð að hækka launin um 9,7% eða um meðallaunahækkun ríkisstarfsmanna. Í fyrra hækkuðu launin um 5,7%.
„Og án þess að vera með verkfallsrétt,“ sagði Daði Már. „Við þurfum að hafa eitthvert fyrirkomulag á þessu. Það er bara ákvörðun hvað launastigið er og hvernig laun eiga að þróast. Það að þau haldi kaupmætti sínum er eðlileg krafa allra hópa.“
Ósanngjarnt að biðja hann um að verja áratugi af kjarabreytingum
Sigmar Vilhjálmsson þáttastjórnanda gekk á Daða með samanburð við laun ráðherra á Norðurlöndunum og svo einnig laun þingmanna í Bandaríkjunum sem séu lægri en laun íslenskra þingmanna „Þingmaður á Íslandi er fulltrúi sex til sjö þúsund manna á meðan þingmaður í Bandaríkjunum er fulltrúi sjöhundruð þúsund manna. Ég velti fyrir mér, hvað veldur þessu?,“ spurði Sigmar.
Daði svaraði: „Það er ósanngjarnt að setja mig hingað niður og ætlast til að ég verji áratugi af kjarabreytingum.“
Sigmar: „En þú ert að biðja um aðhald á vinnumarkaði…“
„Það er nákvæmlega það sem við erum að gera,“ sagði Daði. Af þeim 250 launahæstu hjá ríkinu hafi aðeins verið tveir ráðherrar, þingmenn eða æðstu stjórnendur sem lögin eiga við um. „Launajöfnuður er hvergi meiri í heiminum en á Íslandi. Spurningin er, hvað ætlum við að fara langt í því?“
Lilja Katrín Gunnarsdóttir þáttastjórnandi spurði þá Daða hvort það hefði ekki verið smart að frysta launin.
Daði svaraði: „Á bak við þetta er einhversskonar hugmynd að þessi laun séu of há. Það er allt önnur umræða.“
Laun opinberra starfsmanna hækkað svakalega
Þessi 9,7% hækkun sem var fallið frá var bundin við launavísitölu. „Launavísitalan er að því leyti óheppileg að hún mælir alls konar aðra hluti en bara launabreytingar, til dæmis mælast breytingar á vinnutíma sem launahækkanir,“ sagði Daði. „Það var aldrei vilji löggjafans á sínum tíma, það mætti segja að það hafi verið gerð ákveðin mistök í lagasetningu sem gerði það að verkum að í stað þess að fylgja hreinni launahækkun sem hefur ekkert með breytingu á starfsaldri eða breytingu á öðrum kjörum eða vinnutíma.“
Lilja Katrín benti á að ef launin hefðu tekið mið af meðallaunahækkunum opinberra starfsmanna þá væru þau að hækka um 9,7%, sem þýðir að laun þeirra hafi hækkað alveg svakalega. Daði tekur undir það.
„Það var líka samið um það 2024. Opinberir starfsmenn höfðu samið um það að þeir myndu fylgja merkinu en ef það yrðu meiri hækkanir á almennum markaði en merkið segði til um, merkið var þá 3,5%, þá myndu þeir fá það í launatöfluaukum og það hafa þeir fengið,“ sagði Daði Már.
„Þessi lög takmarka hækkanir hjá þessum hópi, æðstu stjórnendum, við 3,5%, sem er lágmarkið sem sett var í kjarasamningunum 2024.“
Á að vera samkeppni milli opinbera og almenna vinnumarkaðarins
Daði vill ekki að það sé launamunur á milli hins opinbera og almenna markaðarins. „Það á ekki að vera kerfisbundinn launamunur á milli opinbera og almenna markaðarins, við viljum að þessir tveir markaðir séu í samkeppni. Það er í sjálfu sér þannig. Mér finnst það alveg eðlilegt að það séu boðin sambærileg kjör og hvernig er hægt að ætlast til þess að við getum mannað störf ef við getum ekki boðið sambærileg kjör.“
Sigmar spurði: „Ertu að tala um í launaumslagi, eru að tala um í lífeyrisréttindum, ertu að tala um í frídögum, ertu að tala um í atvinnuöryggi?“
Daði sagði að enginn munur væri lengur á lífeyrisréttindum. „Þegar við sjáum tilfærslur á sérfræðingum þá sjáum við þá fara bæði frá okkur og til okkar.“
Sigmar skaut inn: „Þannig að þú ert að segja mér það að þér finnist sanngjarnt að hið opinbera sé í samkeppni við atvinnulífið um hæfasta fólkið til starfa?“
Daði: „Það er í samkeppni og hefur alltaf verið í samkeppni…“
Sigmar: „Ekki í launaupphæðum.“
Daði: „Jújújú, það er ekki þannig að menn séu hlekkjaðir við skrifborðið sitt. Markmiðið hefur verið að þetta sé sambærilegt.“
Lilja sagði að fyrirtækið sem hún starfar hjá, Sýn, hafi misst starfsfólk til hins opinbera vegna mun betri launakjara, Daði átti bágt með að trúa því að launin væru margfalt hærri. „Í einhverjum tilfellum séu dæmi um starfsmenn sem fari til ríkisins vegna betri kjara er alveg örugglega rétt en hin dæmin eru líka til, þið þurfið að átta ykkur á því.“
Fjölgun opinberra starfsmanna snýst fyrst og fremst um kennara og hjúkrunarfræðinga. „Fjölgun skrifstofustarfsmanna er ekkert í samræmi við þetta.“
