Um helgina voru birtar niðurstöður könnunar Maskínu sem unnin var fyrir DV vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar 29. ágúst. Þar kom fram að 44,5 prósent landsmanna ætla að segja já í ágúst, 39,4 prósent nei og 14,6 prósent eru óákveðin. Um eitt og hálft prósent vildi ekki svara.
Það sem vakti einna helst athygli í niðurstöðum könnunarinnar var afstaða stuðningsfólks vinstri flokkanna sem vilja að Ísland standi utan Evrópusambandsins, VG og Sósíalista, en 83,3 prósent kjósenda VG ætla að segja já og 71,6 prósent Sósíalistaflokksins.
Sjónum var beint að vinstri flokkunum og Evrópusambandinu í fréttaskýringaþættinum Þetta helst:
„Hærra en ég bjóst við“
Í stefnu VG er skýrt að hreyfingin telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan – en hefur þetta breyst? Rósa Björk Brynjólfsdóttir var kjörin formaður flokksins í mars. Aðspurð segir hún niðurstöður könnunarinnar hafa komið sér bæði á óvart og ekki. „Bæði og, já og nei. Ég hef í samtölum við félaga og kjósendur síðustu vikur greint að það eru fleiri, allavega í samtölum við mig, sem segjast ætla að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst og þar með var ég búin að gefa mér fyrir fram að það væri einhver meirihluti fyrir því innan okkar raða og meðal kjósenda okkar, allavega þeirra sem ég tala við, en þessi tala, 83 prósent, það er hærra en ég bjóst við.“
Er VG enn á móti aðild Íslands að Evrópusambandinu?
„Við höfum ekki breytt stefnu okkar. Við gerum það á landsfundum að breyta stefnu okkar og landsfundir eru haldnir á tveggja ára fresti. Síðasti landsfundur var haldinn núna í mars og þar fór okkar kraftur og einbeiting í að kjósa okkur nýja forystu, nýja stjórn og flokksráð. Það var ekki farið í neinar stefnubreytingar á þeim landsfundi þannig að stefna okkar um að Íslandi og hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins, hún stendur enn þá,“ segir Rósa.
Hún hafnar því að gjá sé að myndast milli flokksforystu og grasrótar annars vegar og kjósenda hins vegar. „Við sjáum að það er hærra hlutfall þeirra sem vilja segja já um hvort haldið verður áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið eða ekki, en hlutfall þeirra sem eru meðfylgjandi því að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu er lægra. Þarna er greinilegt að það er fleira fólk sem vill sjá samninginn, sjá hvernig niðurstaða samningaviðræðna verður og síðan kannski færri sem eru sannfærðir um það að fara í aðild.“
Þá segir Rósa að flokkurinn ætli ekki að taka skýra afstöðu fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna í haust. „Nei, ég hef ekki talað fyrir því. Eins og ég segi, við höfum lagt áherslu á þennan lýðræðislega þátt, að þjóðin fái að gera upp hug sinn og vonandi verður umræðan málefnaleg og að það verði bornar á borð staðreyndir málsins þannig að fólk geti gert upp hug sinn. Við áttum náttúrlega ekki aðild að þinglegri meðferð málsins verandi utan þings þannig að við höfum ekki komið beint að þeirri meðferð en við, eins og ég segi, treystum þjóðinni að taka upplýsta ákvörðun.“
Sósíalistar hvetja landsmenn til að segja nei í ágúst
Þrátt fyrir að 71,6 prósent kjósenda Sósíalistaflokksins ætli að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst, samkvæmt könnuninni, er afstaða flokksins skýr gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu. Á aðalfundi um síðustu helgi var samþykkt ályktun þar sem flokkurinn lýsir yfir andstöðu sinni við aðild Íslands að ESB og sambandið sagt byggt í meginatriðum og grunnskipulagi á kapítalískri efnahagsstefnu, utanríkisstefnu sem þjónar heimsvaldsstefnu, hernaðarhyggju og síonisma, lýðræðislegri fjarlægð borgara frá ákvarðanatöku og veikingu á sjálfstæðri verkalýðsbaráttu. Jón Ferdínand Estherarson var kjörinn formaður á fundinum.
„Maður verður eiginlega að segja að þessi narratíva sem já-sinnar, eða ESB-sinnar, hafa keyrt á um að „kíkja í pakkann“ að það sé svona meinlaust og saklaust hefur verið mjög árangursríkt. Fólk sér þetta í sjálfu sér ekki sem stórt vandamál að fara í viðræður og auðvitað eru þær í sjálfu sér enginn heimsendir en þær eru bæði kostnaðarsamar og skapa auðvitað mikla óvissu fyrir stóra geira á Íslandi á meðan þær eiga sér stað. Svo er kannski aðalatriðið í mínum huga og okkar huga að þetta mun taka rosalegan tíma og orku frá öðrum þörfum verkefnum,“ segir Jón, og bendir í því samhengi sérstaklega á húsnæðis- og vinnumarkaðsmál.
Þá hvetja Sósíalistar landsmenn til að hafna aðildarviðræðum í ágúst, „ekki af því að samningur eða eitthvað slíkt væri eitthvað hræðilegt að skoða, heldur bara af því að endanlegt markmið, innganga í Evrópusambandið, er eitthvað sem við teljum ekki þjóna hagsmunum Íslands. Við viljum taka umræðuna frá vinstri, færa rökin gegn inngöngu í ESB frá vinstri og þau eru mörg,“ segir hann.
„Við erum mjög meðvituð um að það sem knýr fram vilja okkar kjósenda að einhverju leyti, og annarra flokka líka, er að það eru bara mjög mörg vandamál á Íslandi. Við skiljum vel áhyggjurnar sem fólk hefur af of háu vaxtastigi og húsnæðiskreppu og mörgu fleira. En þá skulum við bara hafa það á hreinu að það eru hagstjórnarákvarðanir hægri manna, miðjuflokkanna og máttlausra vinstri flokka sem hafa verið við völd í töluvert langan tíma sem hafa skapað þann vanda með sinni ákvörðunartöku,“ segir Jón. „Þetta er ekki eðlislögmál krónunnar. Þetta er mannanna verk.“
„Forysta flokkanna orðið viðskila við fylgismenn sína“
Eiríkur Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði, segir mjög athyglisvert að mikill meirihluti kjósenda VG og Sósíalistaflokksins sé hlynntur aðildarviðræðum. „Þarna hefur forysta flokkanna orðið viðskila við fylgismenn sína ef marka má könnunina. Auðvitað þegar þú sérð tölur sem eru þannig að fylgismenn flokkanna eru á einhverri allt annarri skoðun en forystan þá er það gjá á milli forystu og kjósenda. Það blasir auðvitað algjörlega við.“
Hann segir að erfiðara sé að rýna í þessa stöðu hjá Sósíalistaflokknum þar sem hann sé ekki með mikið fylgi og sagan þar sé ekki löng, „en þetta með Vinstri græna er eiginlega áhugaverðara. Þeir náttúrlega duttu út af þingi og eru ekki alveg sama fyrirbærið og þeir voru hér í eina tíð, en samt sem áður voru fylgismenn VG ekki svona fylgjandi Evrópusambandinu, eða umsókn að því, eins og núna er að sjást. Þar hefur orðið einhver breyting en forystan hefur kannski setið eftir með þá stefnu sem áður var,“ segir Eiríkur. „Svo er nú kannski eitthvað að breytast tónninn í forystunni þar.“
Finnst þér skýrt hvar VG stendur núna?
„Það er ekki skýrt hvar VG stendur. Svo megum við heldur ekki gleyma því að VG samþykkti að sækja um aðild að Evrópusambandinu seinast þegar vinstri stjórnin fór í þá vegferð, jafnvel þó að flokkurinn sjálfur væri á einhvern hátt andvígur aðild og klofnaði mjög illa út af því máli. Þá hleypti hann málinu í gegn. Svo er bara komin ný forysta. Ég hugsa að það sé bara gerjun og endurskoðun innan flokksins hvað þetta varðar,“ segir Eiríkur.
Nánar er rætt um þessi mál í Þetta helst. Finna má þáttinn í spilara hér að ofan.
